تخممرغ ۸۰۰ هزار تومانی در تهران؛ کالای ارزان سفره کارگران چگونه به مرز «شبهلوکس» شدن رسید؟
اختلاف قیمت یک شانه تخممرغ در تهران به یکی از نشانههای تازه آشفتگی بازار مواد غذایی تبدیل شده است. سمیه گلپور، فعال کارگری، میگوید قیمت شانه تخممرغ در نقاط مختلف پایتخت از حدود ۴۶۰ هزار تا ۸۰۰ هزار تومان متغیر است؛ اختلافی نزدیک به ۷۴ درصد. این در حالی است که دبیر فدراسیون طیور امروز قیمت منطقی شانه ۳۰ عددی فله را ۵۰۰ هزار تومان و نوع بستهبندیشده را ۵۳۰ هزار تومان اعلام کرده است. فاصله این اعداد یک پرسش جدی ایجاد میکند: مشکل بازار تخممرغ کمبود تولید است یا شکاف میان مزرعه، شبکه توزیع و قفسه فروشگاه؟
۱۴:۲۸ - ۰۹ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
سمیه گلپور، فعال کارگری و رئیس پیشین کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران، در یادداشتی که امروز منتشر شده، نسبت به چندنرخی شدن تخممرغ در تهران هشدار داده است.
به گفته او، بررسیهای میدانی نشان میدهد یک شانه تخممرغ در مناطق مختلف تهران با قیمتهایی از حدود ۴۶۰ هزار تا ۸۰۰ هزار تومان فروخته میشود. فاصله کف و سقف این محدوده حدود ۳۴۰ هزار تومان است؛ یعنی قیمت در بالاترین نقطه تقریباً ۷۴ درصد بیشتر از پایینترین نرخ گزارششده است.
همین اختلاف، محور اصلی انتقاد گلپور است. او معتقد است هزینههایی مانند اجاره فروشگاه، حملونقل، دستمزد و تفاوت شبکه توزیع بهتنهایی نمیتوانند چنین فاصله بزرگی را توضیح دهند و دولت باید مشخص کند چه میزان از قیمت نهایی واقعاً به هزینههای قانونی توزیع مربوط است.
با این حال برای قضاوت دقیق درباره اختلاف ۴۶۰ تا ۸۰۰ هزار تومانی یک نکته فنی را نیز باید در نظر گرفت: مقایسه باید میان شانههایی با تعداد، وزن، برند، کیفیت و نوع بستهبندی مشابه انجام شود. بخشی از تفاوت قیمت بازار میتواند ناشی از همین متغیرها باشد، اما دادههای امروز نشان میدهد مسئله چندنرخی بودن صرفاً یک ادعای نظری نیست.
قیمت واقعی یک شانه تخممرغ چقدر باید باشد؟
همزمان با این انتقاد، امروز سید فرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، عدد مشخصی برای قیمت منطقی تخممرغ ارائه کرده است.
او قیمت منطقی هر شانه ۳۰ عددی تخممرغ فله را حدود ۵۰۰ هزار تومان و شانه ۳۰ عددی بستهبندیشده در فروشگاههای زنجیرهای را حدود ۵۳۰ هزار تومان اعلام کرده است.
اگر همین عدد را معیار مقایسه قرار دهیم، شانه ۸۰۰ هزار تومانی تقریباً ۵۱ درصد گرانتر از نرخ ۵۳۰ هزار تومانی اعلامشده به عنوان قیمت منطقی است.
در سوی دیگر، دادههای بازار امروز نیز نشان میدهد شانههای ۳۰ عددی با قیمتهایی در محدوده ۴۷۴ هزار، ۵۳۰ هزار، ۵۴۵ هزار، ۵۵۰ هزار و حتی ۵۷۰ هزار تومان عرضه شدهاند و قیمت برخی بستهبندیهای تخممرغ از ۶۲۰ هزار تومان نیز عبور کرده است.
بنابراین بازار عملاً یک نرخ واحد ندارد؛ هرچند رقم ۸۰۰ هزار تومان همچنان در محدوده بالایی قیمتها قرار میگیرد و نمیتوان آن را قیمت معمول همه فروشگاهها دانست.
آیا ایران با کمبود تخممرغ روبهروست؟
شاید نخستین توضیح برای افزایش قیمت یک کالای خوراکی، کمبود عرضه باشد، اما آمار امروز صنعت تخممرغ چنین تصویر سادهای ارائه نمیکند.
دبیر فدراسیون طیور گفته است در حال حاضر روزانه حدود ۳۲۰۰ تن تخممرغ در کشور تولید میشود و انتظار میرود تا پایان شهریور با بازگشت برخی گلهها به چرخه تولید، روزانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ تن دیگر نیز به ظرفیت تولید اضافه شود.
این داده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد ماجرای قیمت تخممرغ را نمیتوان فقط با یک روایت «کمبود کالا» توضیح داد.
اتفاقاً فعالان صنعت در ماههای گذشته بارها از مازاد تولید، زیان مرغداران و فروش محصول با قیمتهایی پایینتر از هزینه تولید سخن گفتهاند. در خرداد نیز دبیر فدراسیون طیور از وجود مازاد تولید و ضرورت صادرات یا خرید حمایتی بخشی از محصول صحبت کرده بود.
اینجا یک تناقض اقتصادی شکل میگیرد: چگونه ممکن است تولیدکننده در مقاطعی از پایین بودن قیمت و زیان شکایت کند، اما مصرفکننده همزمان با قیمتهای سنگین در فروشگاه روبهرو شود؟
پاسخ احتمالی را باید در فاصله میان حلقه تولید و مصرف جستوجو کرد.
حلقه گمشده قیمت تخممرغ؛ از مرغداری تا فروشگاه چه اتفاقی میافتد؟
تخممرغ برخلاف بسیاری از کالاهای وارداتی، محصولی است که بخش اصلی زنجیره تولید آن در داخل کشور قرار دارد. به همین دلیل رهگیری مسیر قیمت آن از مرغداری تا فروشگاه، از نظر نظری باید سادهتر باشد.
اما تفاوت نرخها نشان میدهد هزینه نهایی فقط از قیمت درب مرغداری تشکیل نشده است.
جمعآوری محصول، سورتینگ، بستهبندی، حمل، انبارداری، عمدهفروشی، خردهفروشی و سود حلقههای مختلف روی قیمت نهایی اثر میگذارد. برندهای مختلف نیز محصول را با اندازه، کیفیت و نوع بستهبندی متفاوت میفروشند.
مشکل زمانی آغاز میشود که مصرفکننده نتواند تشخیص دهد چه مقدار از این اختلاف قیمت ناشی از هزینه واقعی است و چه مقدار به حاشیه سود، تعدد واسطهها یا نبود شفافیت مربوط میشود.
خود طلاکش نیز امروز از متفاوت بودن نرخ تخممرغ در خردهفروشیها انتقاد کرده و بر شناسنامهدار شدن کالاهای کشاورزی برای مدیریت بهتر بازار تأکید کرده است.
این اظهارنظر مهم است؛ زیرا نشان میدهد انتقاد به چندنرخی بودن بازار فقط از سوی فعالان کارگری مطرح نمیشود و بخشی از صنعت نیز وجود این مشکل را تأیید میکند.
تخممرغ ۸۰۰ هزار تومانی برای یک کارگر یعنی چه؟
موضوع زمانی حساستر میشود که قیمت تخممرغ را نه به تنهایی، بلکه در کنار درآمد خانوار قرار دهیم.
طبق بخشنامه دستمزد سال ۱۴۰۵، حداقل مزد روزانه کارگران ۵ میلیون و ۵۴۱ هزار و ۸۵۰ ریال تعیین شده است؛ رقمی که حداقل مزد پایه ماهانه را به حدود ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان میرساند.
با این حساب، یک شانه تخممرغ ۵۳۰ هزار تومانی معادل حدود ۳.۲ درصد حداقل مزد پایه ماهانه یک کارگر است. اگر قیمت به ۸۰۰ هزار تومان برسد، فقط یک شانه تخممرغ نزدیک به ۴.۸ درصد حداقل مزد پایه ماهانه را میبلعد.
البته درآمد نهایی بسیاری از کارگران با مزایایی مانند حق مسکن، بن کارگری یا حق اولاد از مزد پایه بیشتر است؛ اما این مقایسه نشان میدهد چرا افزایش قیمت حتی کالاهای ظاهراً کوچک در سبد غذایی میتواند برای خانوارهای کمدرآمد مهم باشد.
خصوصاً اینکه تخممرغ تنها کالایی نیست که گران شده است.
تورم خوراکیها؛ چرا هشدار درباره «فقر غذایی» جدی شده است؟
آخرین دادههای تورمی منتشرشده نیز نگرانی درباره سفره خانوار را تقویت میکند.
براساس جزئیات گزارش مرکز آمار از مرداد ۱۴۰۵، تورم نقطهبهنقطه خوراکیها و آشامیدنیها به حدود ۱۲۷.۵ درصد رسیده است؛ یعنی قیمت این گروه از کالاها نسبت به مرداد سال گذشته بیش از دو برابر شده است.
در چنین شرایطی، خانوار کمدرآمد معمولاً ابتدا از کیفیت سبد غذایی خود میکاهد. گوشت قرمز کمتر میشود، مصرف برخی لبنیات کاهش پیدا میکند و خانوار به سمت منابع پروتئینی ارزانتر حرکت میکند.
تخممرغ سالها یکی از همین جایگزینها بوده است.
به همین دلیل است که گلپور افزایش قیمت تخممرغ را صرفاً مسئله یک بازار نمیداند و آن را به مفهوم «فقر غذایی» پیوند میزند. اگر خانواری که پیشتر برای جبران حذف گوشت به تخممرغ روی میآورد، حالا مصرف تخممرغ را نیز محدود کند، مسئله از تغییر الگوی خرید فراتر میرود و به کاهش دسترسی اقتصادی به غذای مغذی تبدیل میشود.
قیمت واحد راهحل است یا شفافیت زنجیره؟
گلپور راهکارهایی مانند فاکتور الکترونیک، رهگیری زنجیره توزیع، کوتاه کردن مسیر واسطهگری، تقویت تعاونیهای مصرف و نظارت دادهمحور را پیشنهاد کرده است.
اما تجربه بازار نشان میدهد تعیین یک قیمت واحد به تنهایی تضمینکننده ثبات نیست. اگر هزینه تولید، نهاده، حمل و بستهبندی تغییر کند ولی قیمت دستوری ثابت بماند، ممکن است فشار به تولیدکننده منتقل شود و عرضه در بلندمدت آسیب ببیند.
بنابراین مسئله اصلی بیش از «یک عدد واحد»، نیاز به قیمت قابل توضیح دارد؛ یعنی مصرفکننده بداند قیمت درب مرغداری چقدر بوده، هزینه بستهبندی و حمل چه میزان است و حاشیه قانونی عمدهفروش و خردهفروش چه سهمی از قیمت نهایی دارد.
تخممرغ؛ شاخص تازه کوچک شدن سفرهها
بازار امروز تصویری دوگانه دارد: صنعت از تولید روزانه ۳۲۰۰ تن و احتمال افزایش عرضه در پایان شهریور خبر میدهد، اما مصرفکننده در فروشگاه با قیمتهایی روبهروست که از حدود ۴۶۰ هزار تومان شروع میشود و بنا بر گزارشهای میدانی، در برخی نقاط حتی به ۸۰۰ هزار تومان میرسد.
همزمان نرخ منطقی اعلامی صنعت برای شانه بستهبندی ۵۳۰ هزار تومان است.
همین سه عدد ــ ۴۶۰، ۵۳۰ و ۸۰۰ هزار تومان ــ خلاصهای از مسئله بازار تخممرغ هستند: فاصلهای بزرگ میان قیمتها، نبود یک مرجع روشن برای مصرفکننده و فشار مضاعف تورم مواد غذایی بر خانوار.
در چنین شرایطی، تخممرغ دیگر فقط یک قلم در لیست خرید نیست. برای بسیاری از خانوارهای کمدرآمد، این محصول آخرین حلقه از زنجیره پروتئینهای نسبتاً ارزان است. اگر همین حلقه نیز از دسترس خارج شود، بحث گرانی تخممرغ از یک خبر روزانه اقتصادی عبور میکند و به شاخصی برای سنجش قدرت خرید، امنیت غذایی و اندازه واقعی سفره خانوار تبدیل میشود.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
