بیسکویت و شکلات دوباره گران می‌شوند؟ هشدار تولیدکنندگان درباره مواد اولیه وارداتی و بازارهای از دست‌رفته

محمدتقی قلندرکی، دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات و مواد اولیه بیسکویت، شیرینی و شکلات ایران، امروز اعلام کرد افزایش قیمت محصولات شرکت‌های مختلف یکسان نبوده، اما در مجموع نرخ‌ها طی ماه‌های گذشته بین ۱۵ تا ۳۰ درصد بالا رفته است.

به گفته او، نوع محصول، شرایط بازار و هزینه تولید تعیین کرده که هر شرکت چه میزان افزایش قیمت اعمال کند. در عین حال شرکت‌های بزرگ این صنعت هنوز با کاهش محسوس تولید مواجه نشده‌اند، اما بخشی از واحدهای کوچک‌تر به دلیل مشکلات سرمایه در گردش و رشد هزینه مواد اولیه مجبور به کاهش تولید شده‌اند.

این تفاوت اهمیت زیادی دارد. کارخانه‌های بزرگ معمولاً امکان خرید عمده‌تر مواد اولیه، دسترسی بهتر به شبکه بانکی و قدرت بیشتری برای تحمل دوره‌های افزایش هزینه دارند، اما واحدهای کوچک‌تر با افزایش چندباره بهای مواد اولیه سریع‌تر با کمبود نقدینگی روبه‌رو می‌شوند.

به همین دلیل افزایش قیمت ۱۵ تا ۳۰ درصدی را نمی‌توان فقط به معنای گران شدن محصول در قفسه فروشگاه دید؛ بخشی از آن بازتاب فشار جدی بر هزینه تولید است.

۷۰ درصد مواد اولیه شکلات وارداتی است؟

یکی از مهم‌ترین ارقام مطرح‌شده در نشست امروز مربوط به وابستگی صنعت شکلات به واردات است.

احسان بایرامی، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه، اعلام کرده حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد مواد اولیه مورد استفاده در صنعت شکلات وارداتی است.

این عدد درباره بخش شکلات مطرح شده و نباید الزاماً به کل صنعت بیسکویت و شیرینی تعمیم داده شود. در اظهارات دیگری از فعالان همین صنعت در خردادماه، سهم واردات برای مجموعه گسترده‌تر صنعت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد عنوان شده بود.

تفاوت این دو عدد قابل توضیح است. بیسکویت مقدار زیادی آرد، شکر و برخی مواد اولیه داخلی مصرف می‌کند، اما تولید شکلات وابستگی بیشتری به محصولاتی مانند دانه و فرآورده‌های کاکائو، کره کاکائو و برخی افزودنی‌ها دارد که ایران تولیدکننده عمده آنها نیست.

بنابراین تغییر نرخ ارز و اختلال در واردات می‌تواند اثر مستقیم‌تری بر قیمت شکلات نسبت به برخی محصولات آردی داشته باشد.

کاکائو دوباره گران شد؛ خطر تازه برای کارخانه‌های شکلات

بازار جهانی کاکائو نیز در روزهای اخیر سیگنال مطلوبی برای تولیدکنندگان شکلات ارسال نکرده است.

داده‌های معاملات آتی آمریکا نشان می‌دهد قرارداد دسامبر کاکائو در پایان ماه اوت به حدود ۶۷۷۱ دلار در هر تن رسیده است. قیمت این قرارداد تنها طی یک ماه بیش از ۳۲ درصد افزایش یافته و در سه جلسه پایانی ماه نیز جهش‌های قابل توجهی ثبت شده است.

از سوی دیگر، رویترز گزارش داده برداشت محصول اصلی ساحل عاج، بزرگ‌ترین تولیدکننده کاکائوی جهان، ممکن است به دلیل شرایط آب‌وهوایی و مشکلات تولید با تأخیر مواجه شود. پیش‌بینی می‌شود ورود بخش قابل توجهی از محصول به بنادر این کشور به ماه‌های بعد موکول شود؛ مسئله‌ای که می‌تواند بر بازار جهانی و هزینه تأمین تولیدکنندگان شکلات فشار وارد کند.

برای کارخانه ایرانی این افزایش قیمت فقط یک هزینه دلاری نیست. افزایش بهای جهانی کاکائو باید با نرخ ارز داخلی نیز ترکیب شود و در نتیجه فشار نهایی می‌تواند بسیار بیشتر باشد.

شکر هم ۳۰ هزار تومان گران‌تر شده است

کاکائو تنها ماده اولیه‌ای نیست که گران شده است.

براساس قیمت‌های اعلام‌شده در اردیبهشت امسال، نرخ مصرف‌کننده شکر بسته‌بندی به ۱۲۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم رسید. این محصول در اسفند ۱۴۰۴ و اوایل فروردین حدود ۹۵ هزار تومان قیمت داشت؛ یعنی فقط در فاصله‌ای کوتاه، ۳۰ هزار تومان یا بیش از ۳۱ درصد افزایش قیمت تجربه کرد.

شکر یکی از مواد اولیه اصلی تقریباً تمام شاخه‌های این صنعت است؛ از بیسکویت و ویفر گرفته تا آبنبات، کیک و شکلات.

بنابراین افزایش قیمت آن برخلاف کاکائو فقط یک بخش خاص را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد و می‌تواند در طیف گسترده‌ای از محصولات خود را نشان دهد.

همزمان دولت امروز دستورالعمل جدید تأمین و واردات گندم مورد نیاز صنف و صنعت را نیز ابلاغ کرده و امکان ثبت سفارش گندم از کشورهایی مانند روسیه و قزاقستان فراهم شده است. این تصمیم می‌تواند مسیر تأمین آرد صنایع غذایی را تغییر دهد، اما در نهایت قیمت واردات، ارز و حمل‌ونقل تعیین می‌کند هزینه واقعی آن برای تولیدکننده چقدر خواهد بود.

مواد اولیه با دو تا سه برابر قیمت خریداری شد

طاهره سخت‌باز، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه، بخش دیگری از فشار واردشده بر کارخانه‌ها را به اختلال در مسیرهای تأمین مربوط دانسته است.

به گفته او، مشکلات حمل‌ونقل و فعالیت بنادر باعث شد برخی کارخانه‌ها مسیر واردات خود را تغییر دهند و از ترکیه، پاکستان و راه‌های زمینی آسیایی برای رساندن مواد اولیه به خطوط تولید استفاده کنند.

در برخی موارد مواد اولیه برای جلوگیری از توقف کارخانه با دو تا سه برابر قیمت معمول خریداری شده است.

این اتفاق هزینه‌ای است که در کوتاه‌مدت ممکن است توسط شرکت جذب شود، اما اگر استمرار پیدا کند نهایتاً یا حاشیه سود تولیدکننده کاهش می‌یابد یا بخشی از هزینه به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

از همین زاویه، رشد ۱۵ تا ۳۰ درصدی اخیر قیمت‌ها شاید تمام افزایش هزینه واقعی صنعت را پوشش نداده باشد.

چرا صادرات شیرینی و شکلات ایران افت کرد؟

مشکل صنعت فقط بازار داخلی نیست.

فرهاد تاجیک، عضو هیئت‌مدیره انجمن شیرینی و شکلات، گفته صادرات این صنعت در مقطعی به حدود یک میلیارد دلار رسیده بود، اما محدودیت‌های ارزی، تجاری و حمل‌ونقل باعث شده این روند در سال‌های بعد نزولی شود. بازارهای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، امارات و برخی کشورهای آفریقایی نیز محدودتر شده‌اند.

افزایش هزینه حمل‌ونقل نیز مزیت قیمت تولیدکننده ایرانی را کاهش داده است.

این موضوع برای صنعتی مانند بیسکویت و شیرینی اهمیت ویژه دارد، زیرا بسیاری از محصولات حجم نسبتاً بالا اما ارزش واحد محدودتری نسبت به کالاهای صنعتی پیشرفته دارند. در نتیجه هزینه کانتینر، حمل زمینی یا دریایی می‌تواند سهم قابل توجهی از قیمت نهایی در کشور مقصد را تشکیل دهد.

عراق و کشورهای CIS جای بازارهای قدیمی را می‌گیرند؟

فعالان صنعت اکنون در حال تغییر نقشه صادرات هستند.

عراق، روسیه، جمهوری آذربایجان و کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در میان بازارهایی قرار گرفته‌اند که توجه تولیدکنندگان ایرانی به آنها افزایش یافته است. داده‌های تجارت جهانی نیز نشان می‌دهد عراق، آذربایجان و ازبکستان از خریداران محصولات شیرینی ایران بوده‌اند. برای مثال در سال ۲۰۲۴ عراق بیش از ۶.۴ میلیون دلار، جمهوری آذربایجان بیش از ۳.۷ میلیون دلار و ازبکستان بیش از ۳.۲ میلیون دلار شیرینی‌های قندی از ایران وارد کرده‌اند.

اما ورود جدی‌تر به بازار CIS بدون رقیب نیست.

روسیه خود در سال ۲۰۲۵ نزدیک به یک میلیارد دلار شکلات صادر کرده است و فقط ارزش صادرات شکلات روسیه به جمهوری آذربایجان از ۶۲ میلیون دلار عبور کرده است.

یعنی تولیدکننده ایرانی در بازارهای جدید فقط با مسئله حمل‌ونقل و تحریم روبه‌رو نیست؛ باید با رقبایی رقابت کند که در برخی از همین بازارها شبکه توزیع قدرتمند و مزیت جغرافیایی دارند.

آیا بیسکویت و شکلات دوباره گران می‌شود؟

هیچ مقام صنفی در نشست امروز افزایش قیمت جدید و مشخصی برای آینده اعلام نکرده است؛ بنابراین نمی‌توان از همین حالا درصدی برای موج بعدی گرانی تعیین کرد.

اما مجموعه متغیرهای هزینه‌ای همچنان به سمت کاهش فشار حرکت نکرده‌اند.

قیمت محصولات تا امروز ۱۵ تا ۳۰ درصد بالا رفته، شکر نسبت به ابتدای سال افزایش قابل توجهی داشته، قیمت جهانی کاکائو در پایان اوت دوباره جهش کرده و بخش شکلات نیز وابستگی ۶۰ تا ۷۰ درصدی به مواد اولیه وارداتی دارد. از طرف دیگر، افزایش هزینه حمل و دشواری واردات همچنان در صورت‌های مالی کارخانه‌ها خود را نشان می‌دهد.

در چنین شرایطی، اگر نرخ ارز و قیمت مواد اولیه خارجی در سطح بالا باقی بماند، احتمال ادامه فشار برای اصلاح قیمت محصولات وجود خواهد داشت.

اما کارخانه‌ها با محدودیت دیگری نیز روبه‌رو هستند: قدرت خرید مصرف‌کننده.

هر افزایش قیمت می‌تواند بخشی از تقاضا را کاهش دهد و به همین دلیل تولیدکنندگان نمی‌توانند تمام افزایش هزینه را بدون نگرانی به مشتری منتقل کنند.

این همان معادله دشوار صنعت شیرینی و شکلات در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ است؛ صنعتی که از یک طرف با کاکائو، ارز و هزینه حمل گران‌تر روبه‌رو شده و از طرف دیگر برای حفظ بازار داخلی و صادراتی، نمی‌تواند قیمت را بدون محدودیت بالا ببرد.

در نتیجه، سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که «شکلات چقدر گران شده است؟»؛ پرسش مهم‌تر این است که کارخانه‌ها تا چه زمانی می‌توانند فاصله میان هزینه واقعی تولید و توان خرید مصرف‌کننده را تحمل کنند.