تورم لوازم خانگی به ۱۱۷.۸ درصد رسید؛ یخچال و لباسشویی در یک سال بیش از دو برابر گران شدند؟

بازار لوازم خانگی در مرداد ۱۴۰۵ یکی از بالاترین فشارهای تورمی میان کالاهای مصرفی خانوار را تجربه کرده است.

طبق آمار تورمی منتشرشده، نرخ تورم ماهانه کل کشور در مرداد ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد بوده است. مرکز آمار همچنین اعلام کرده تورم سالانه دهک‌های هزینه‌ای بین ۶۷.۶ درصد برای دهک دهم و ۷۸.۳ درصد برای دهک دوم نوسان داشته است.

اما در گروه لوازم خانگی ارقام بالاتر بوده‌اند: تورم ماهانه ۴.۷ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۱۷.۸ درصد و تورم سالانه ۷۹.۳ درصد.

یعنی لوازم خانگی در هر سه مقیاس، سریع‌تر از متوسط عمومی قیمت‌ها گران شده است.

تورم ۱۱۷.۸ درصدی دقیقاً یعنی چه؟

این عدد گاهی اشتباه تفسیر می‌شود.

تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۱۷.۸ درصد به این معنا نیست که قیمت‌ها به ۱۱۷.۸ درصد قیمت سال قبل رسیده‌اند؛ بلکه یعنی ۱۱۷.۸ درصد افزایش یافته‌اند.

در نتیجه، سبدی از کالاهای این گروه که در مرداد ۱۴۰۴ به‌طور فرضی ۱۰ میلیون تومان هزینه داشت، در مرداد امسال به‌طور متوسط حدود ۲۱ میلیون و ۷۸۰ هزار تومان هزینه دارد.

اگر خانواده‌ای سال گذشته برای مجموعه‌ای از وسایل مورد نیاز خود ۵۰ میلیون تومان کنار گذاشته بود، همان سبد با چنین نرخ رشدی اکنون به‌طور تقریبی ۱۰۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان می‌رسد.

البته این یک مثال آماری است و به این معنا نیست که قیمت تک‌تک مدل‌های یخچال، تلویزیون یا لباسشویی دقیقاً ۱۱۷.۸ درصد افزایش یافته است. شاخص تورم متوسط تغییر قیمت مجموعه‌ای از کالاها را اندازه‌گیری می‌کند.

اما برای خانوار، پیام آن روشن است: سرعت افزایش هزینه تجهیز خانه بسیار بیشتر از یک سال قبل شده است.

لوازم خانگی ۲۸.۸ واحد درصد جلوتر از تورم عمومی

مقایسه مستقیم ارقام شدت شکاف را بهتر نشان می‌دهد.

تورم نقطه‌به‌نقطه لوازم خانگی با نرخ ۱۱۷.۸ درصد، ۲۸.۸ واحد درصد بالاتر از تورم ۸۹ درصدی کل کشور قرار دارد.

در نرخ ماهانه، فاصله ۱.۳ واحد درصد است؛ ۴.۷ درصد در برابر ۳.۴ درصد.

تورم سالانه لوازم خانگی نیز با رقم ۷۹.۳ درصد، ۹.۴ واحد درصد بیشتر از متوسط سالانه کل کشور است.

این ترکیب نشان می‌دهد موضوع صرفاً یک جهش مقطعی مربوط به چند ماه قبل نیست.

اگر فقط تورم نقطه‌ای بالا بود اما تورم ماهانه کاهش قابل توجهی داشت، می‌شد گفت اثر یک شوک قدیمی هنوز در مقایسه سالانه دیده می‌شود. اما ثبت تورم ماهانه ۴.۷ درصدی نشان می‌دهد قیمت‌ها در خود مرداد نیز با سرعت قابل توجهی بالا رفته‌اند.

چرا یخچال و لباسشویی سریع‌تر از تورم عمومی گران شده‌اند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل را باید در ساختار هزینه تولید جست‌وجو کرد.

تولیدکنندگان لوازم خانگی طی ماه‌های اخیر از افزایش هزینه ورق فولادی، پتروشیمی، قطعات الکترونیکی، حمل‌ونقل، حقوق نیروی انسانی، تأمین مالی و ارز خبر داده‌اند. تسنیم نیز در بررسی بازار نوشته است تولیدکنندگان افزایش مواد اولیه، دستمزد، حمل‌ونقل، تأمین ارز و سایر هزینه‌های سربار را از عوامل اصلی افزایش قیمت عنوان می‌کنند.

این صنعت اگرچه در ایران داخلی‌سازی قابل توجهی دارد، اما «داخلی بودن تولید» به معنای مصونیت از دلار نیست.

بخشی از قطعات و مواد اولیه مستقیم وارد می‌شوند و بسیاری از مواد داخلی نیز براساس قیمت‌های جهانی، بورس کالا یا هزینه جایگزینی متاثر از نرخ ارز قیمت‌گذاری می‌شوند.

بنابراین رشد دلار می‌تواند حتی قیمت محصولی را بالا ببرد که بخش بزرگی از فرآیند مونتاژ یا تولید آن داخل کشور انجام می‌شود.

ادعای عجیب افزایش ۳۸۵ درصدی بعضی مواد اولیه

فشار بالادستی در روزهای اخیر نیز ادامه داشته است.

امید فاضلی‌نیا، دبیرکل انجمن صنفی تولیدکنندگان لوازم خانگی، گفته برخی مواد اولیه خاص مورد استفاده صنعت طی یک ماه با جهش‌هایی تا ۳۸۵ درصد برای یک گرید پلی‌پروپیلن و ۳۱۲ درصد برای پلی‌اتیلن سنگین مواجه شده‌اند. این ارقام مربوط به مواد مشخص هستند و نباید آنها را به کل مواد اولیه صنعت تعمیم داد، اما ابعاد نوسان هزینه تولید را نشان می‌دهند.

تأخیر در تأمین مواد، هزینه مالی بالا و مشکلات لجستیکی نیز می‌توانند قیمت تمام‌شده را افزایش دهند.

نتیجه این است که کارخانه حتی در بازاری که مشتری ندارد، ممکن است ناچار باشد قیمت لیست خود را بالا ببرد.

تناقض بازار؛ قیمت دو برابر شد اما مشتری کم شد

در اقتصاد معمولاً انتظار می‌رود کاهش تقاضا مانع افزایش شدید قیمت شود.

بازار لوازم خانگی ایران اما اکنون نمونه‌ای از رکود تورمی است.

فروشندگان از کاهش مراجعه مشتریان و وابستگی بیشتر فروش به طرح‌های اقساطی خبر داده‌اند. تسنیم در خرداد گزارش کرده بود بازار باوجود افزایش مداوم قیمت‌ها با یکی از عمیق‌ترین دوره‌های رکودی سال‌های اخیر مواجه است و بسیاری از معاملات به فروش اقساطی و طرح‌های تشویقی وابسته شده‌اند.

اکبر پازوکی، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی، نیز در مرداد گفته بود کاهش قدرت خرید باعث شده بسیاری از خانوارها به جای خرید محصول جدید، وسایل قدیمی خود را تعمیر کنند.

یعنی قیمت افزایش پیدا می‌کند، اما فروش الزاماً بیشتر نمی‌شود.

این دقیقاً تفاوت تورم هزینه‌ای با تورم ناشی از تقاضای پرقدرت است.

تعمیر به جای تعویض؛ یخچال دیگر کالای مصرفی عادی نیست

تغییر رفتار خانوار شاید مهم‌ترین پیام اجتماعی آمار تورم باشد.

در گذشته خرابی جدی یخچال، ماشین لباسشویی یا تلویزیون می‌توانست خانواده را به سمت تعویض دستگاه ببرد. اکنون اختلاف هزینه تعمیر و خرید محصول جدید به اندازه‌ای زیاد شده که تعمیر چندباره یک وسیله قدیمی نیز برای بسیاری از خانوارها اقتصادی‌تر به نظر می‌رسد.

گزارش‌های بازار در تابستان از افزایش گرایش به تعمیر وسایل قدیمی و خرید کالاهای دست‌دوم حکایت داشته‌اند.

خرید اقساطی نیز از یک انتخاب جانبی به یکی از کانال‌های اصلی فروش تبدیل شده است.

این تغییر یک پیام مهم دارد: تقاضا از بین نرفته؛ قدرت تبدیل نیاز به خرید نقدی از بین رفته است.

خانوار همچنان به یخچال و لباسشویی نیاز دارد، اما روش تأمین آن تغییر می‌کند.

ممنوعیت واردات چه نقشی در این بازار دارد؟

افزایش قیمت را نمی‌توان فقط به محدودیت واردات نسبت داد، زیرا تورم ارز و مواد اولیه نقش بزرگی دارند.

اما ساختار رقابت نیز اهمیت دارد.

واردات رسمی بسیاری از لوازم خانگی خارجی همچنان با محدودیت روبه‌روست و وزارت صمت در اردیبهشت امسال حتی ورود یخچال‌فریزر، ماشین لباسشویی و ظرفشویی از برخی رویه‌های کولبری و ملوانی را نیز محدود کرد؛ هرچند بعداً برای بخشی از ثبت‌های قبلی مهلت ترخیص ایجاد شد.

همزمان، گزارش‌های اخیر از حضور کالای قاچاق خارجی و مشکلات مربوط به نبود خدمات رسمی پس از فروش خبر داده‌اند.

بنابراین مصرف‌کننده میان چند گزینه نه‌چندان ایده‌آل قرار گرفته است: کالای داخلی گران، کالای خارجی غیررسمی با ریسک گارانتی، خرید اقساطی پرهزینه یا ادامه استفاده از وسیله قدیمی.

تورم سالانه ۷۹.۳ درصد چرا مهم است؟

تورم نقطه‌ای وضعیت امروز را با مرداد سال قبل مقایسه می‌کند، اما تورم سالانه متوسط تغییر قیمت در ۱۲ ماه منتهی به مرداد نسبت به ۱۲ ماه قبل از آن است.

به همین دلیل رقم ۷۹.۳ درصدی تورم سالانه لوازم خانگی نشان می‌دهد گرانی فقط نتیجه یک جهش کوتاه‌مدت نیست؛ سطح بالای افزایش قیمت در بخش بزرگی از سال وجود داشته است.

برای مقایسه، بالاترین تورم سالانه میان دهک‌های هزینه‌ای کل کشور در مرداد ۷۸.۳ درصد و مربوط به دهک دوم بوده است.

این دو شاخص مستقیماً از یک جنس نیستند و نباید آنها را جایگزین یکدیگر کرد، اما کنار هم قرار دادنشان ابعاد فشار را نشان می‌دهد: حتی گروهی از کالاهای خانگی به‌تنهایی با سرعتی بالاتر از تورم بسیار بالای عمومی در حال گران شدن است.

آیا قیمت لوازم خانگی در ماه‌های آینده باز هم افزایش می‌یابد؟

سه سناریو برای ادامه سال قابل تصور است.

اگر نرخ ارز همچنان بالا بماند و مواد اولیه نیز با قیمت‌های جدید تثبیت شوند، تولیدکننده دیر یا زود بخش دیگری از افزایش هزینه را به مصرف‌کننده منتقل خواهد کرد. در این حالت حتی رکود تقاضا نیز فقط سرعت افزایش قیمت را کم می‌کند و الزاماً قیمت‌ها را پایین نمی‌آورد.

اگر دلار و هزینه مواد اولیه تثبیت شوند، رکود شدید بازار می‌تواند تولیدکنندگان و فروشندگان را به تخفیف، فروش اقساطی یا کاهش حاشیه سود سوق دهد و سرعت رشد قیمت را کاهش دهد.

سناریوی سوم کاهش واقعی نرخ ارز و هزینه تولید است. تنها در این وضعیت احتمال اصلاح محسوس قیمت‌ها بیشتر می‌شود؛ هرچند تجربه بازارهای تورمی نشان می‌دهد قیمت کالاهای بادوام معمولاً با سرعت کمتری نسبت به دلار کاهش پیدا می‌کنند.

تورم ۱۱۷ درصدی؛ نشانه یک تغییر بزرگ‌تر در سفره خانوار

مسئله لوازم خانگی فقط گران شدن یخچال و تلویزیون نیست.

وقتی درآمد خانوار عمدتاً صرف خوراک، مسکن، انرژی و حمل‌ونقل می‌شود، کالاهای بادوام نخستین بخش‌هایی هستند که خریدشان به تعویق می‌افتد.

نتیجه، طولانی‌تر شدن عمر وسایل، رشد بازار تعمیرات، افزایش خرید دست‌دوم و وابستگی بیشتر به اعتبار و اقساط است.

اعداد مرداد نیز همین تغییر را نشان می‌دهند.

تورم عمومی ۸۹ درصدی به خودی خود فشار کم‌سابقه‌ای بر خانوار وارد کرده، اما لوازم خانگی با تورم نقطه‌ای ۱۱۷.۸ درصد حتی از این موج نیز جلو زده است.

در چنین شرایطی سؤال بازار دیگر این نیست که «کدام برند یخچال بهتر است؟»

برای بخش بزرگ‌تری از خانوارها سؤال به این تبدیل شده است: آیا اصلاً امسال توان تعویض یخچال را داریم؟

و تا زمانی که فاصله میان درآمد و قیمت کالاهای بادوام کاهش پیدا نکند، رکود بازار می‌تواند همراه با افزایش قیمت ادامه داشته باشد؛ همان ترکیب دشواری که اکنون صنعت لوازم خانگی با آن روبه‌روست: کالا گران‌تر می‌شود، اما مشتری کمتر می‌شود.