دلار ۲۲۱ هزار تومان شد؛ رشد ۱۸ هزار تومانی در یک هفته، مقصد بعدی ۲۳۰ هزار است؟

بازار ارز در آخرین روز معاملاتی هفته همچنان صعودی بود، اما جنس معاملات نسبت به چهارشنبه تغییر کرد. بر اساس گزارش تجارت‌نیوز، دلار که معاملات روز قبل را در محدوده ۲۱۹ هزار تومان به پایان رسانده بود، پنجشنبه تا زمان انتشار گزارش به ۲۲۱ هزار تومان رسید. یورو نیز با دو هزار تومان افزایش، در محدوده ۲۵۶ هزار تومان معامله شد.

در نگاه اول، افزایش دو هزار تومانی همچنان رقم بالایی است؛ اما وقتی با جهش هفت هزار تومانی روز قبل مقایسه می‌شود، از کاهش شتاب صعود حکایت دارد.

این تفاوت برای تحلیل بازار مهم است: «کند شدن رشد» با «شروع کاهش» یکی نیست.

دلار در یک هفته نزدیک ۹ درصد گران شد

بر اساس نرخ‌های بازار، دلار از ابتدای هفته تاکنون حدود ۱۸ هزار تومان افزایش یافته است. اگر قیمت ابتدای هفته را حدود ۲۰۳ هزار تومان در نظر بگیریم، رسیدن به ۲۲۱ هزار تومان به معنای رشد تقریبی ۸.۹ درصدی در کمتر از یک هفته است.

چنین حرکتی برای بازاری مانند ارز ایران قابل توجه است و نشان می‌دهد افزایش اخیر تنها نتیجه تورم عادی یا تغییر آرام عرضه و تقاضا نیست.

عامل فوری، افزایش ریسک سیاسی و نظامی بوده است.

ایران و آمریکا در روزهای اخیر سنگین‌ترین تبادل حملات خود از ماه ژوئیه را تجربه کردند. آمریکا اهدافی در جنوب ایران و نزدیکی تنگه هرمز را هدف قرار داد و ایران نیز حملاتی علیه پایگاه‌های آمریکا در منطقه انجام داد. همین دور تازه درگیری، نگرانی معامله‌گران نسبت به تجارت خارجی، درآمد ارزی و مسیر انتقال ارز را افزایش داده است.

در چنین شرایطی دلار فقط ارز خارجی نیست؛ برای بخشی از بازار به ابزاری برای پوشش ریسک تبدیل می‌شود.

چرا دلار امروز فقط دو هزار تومان بالا رفت؟

یکی از دلایل کاهش شتاب بازار، آرام‌تر شدن نسبی فضای تنگه هرمز نسبت به اوج التهاب چند شب گذشته است.

قیمت نفت نیز پنجشنبه پس از سه روز افزایش متوالی کمی عقب نشست. برنت در محدوده ۹۵ دلار باقی ماند، اما کاهش محدود آن نشان داد معامله‌گران جهانی فعلاً احتمال تشدید فوری و بدون وقفه جنگ را اندکی پایین آورده‌اند. با این حال تنها شش کشتی کالایی در روز چهارشنبه از هرمز عبور کردند و تردد همچنان بسیار کمتر از شرایط عادی است.

اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر اینکه دور تازه عملیات آمریکا قرار نیست مدت زیادی ادامه پیدا کند نیز تا حدودی از شدت نگرانی‌ها کاسته است، هرچند او هم‌زمان گفته واشنگتن در صورت لزوم آماده حملات بیشتر است. بنابراین هنوز نمی‌توان از پایان ریسک نظامی سخن گفت.

همین وضعیت خاکستری احتمالاً بخشی از معامله‌گران ارز را نیز محتاط کرده است.

چرا فروشندگان دلار دست نگه داشته‌اند؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار امروز، کاهش تمایل برخی دارندگان ارز به فروش است.

وقتی معامله‌گر انتظار دارد نرخ در روزهای آینده بالاتر برود، حتی در قیمت ۲۲۰ یا ۲۲۱ هزار تومان حاضر به عرضه نمی‌شود. کاهش عرضه نقدی در بازاری که تقاضای احتیاطی هم‌زمان بالاست، می‌تواند قیمت را بدون نیاز به افزایش بسیار شدید حجم معاملات بالا ببرد.

این همان جایی است که «انتظارات» اهمیت پیدا می‌کند.

اگر بازار تصور کند طی تعطیلات خبر نظامی یا سیاسی منفی منتشر خواهد شد، تقاضای پایان هفته افزایش پیدا می‌کند. اما اگر خبر آتش‌بس، مذاکره یا کاهش محسوس عملیات نظامی منتشر شود، همین خریداران احتیاطی می‌توانند از بازار کنار بروند و فروشندگان دوباره فعال شوند.

بنابراین دلار ۲۲۱ هزار تومانی بیش از هر زمان دیگری به تیترهای سیاسی حساس شده است.

بانک مرکزی وعده تزریق ۲ میلیارد دلار داده بود؛ چرا دلار باز هم بالا رفت؟

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، سه‌شنبه اعلام کرد ایران ذخایر ارزی کافی دارد و بانک مرکزی برای کنترل نوسانات آماده تزریق تا دو میلیارد دلار به بازار ارز است. او در واکنش به فشار تحریم‌ها و ادعاهای آمریکا درباره وضعیت اقتصاد ایران تأکید کرد بانک مرکزی ابزار لازم برای مدیریت بازار را در اختیار دارد.

با این حال دلار پس از این اظهارات نیز صعود کرد.

این الزاماً به معنای بی‌اثر بودن مداخله بانک مرکزی نیست. مداخله ارزی می‌تواند سرعت افزایش را کم کند یا نوسان‌های هیجانی را مهار کند، اما وقتی بازار هم‌زمان با ریسک جنگ، اختلال تجارت و نگرانی از درآمد ارزی روبه‌روست، برای تغییر پایدار جهت قیمت معمولاً به چیزی بیش از عرضه مقطعی نیاز دارد.

در واقع بانک مرکزی می‌تواند «زمان بخرد»، اما از بین بردن منشأ ریسک سیاسی در اختیار سیاست پولی نیست.

شکاف دلار آزاد و مرکز مبادله به بیش از ۶۱ هزار تومان رسید

مسئله مهم دیگر، فاصله نرخ آزاد با نرخ تجاری است.

آخرین نرخ رسمی منتشرشده برای چهارشنبه ۱۱ شهریور نشان می‌دهد دلار حواله در مرکز مبادله با افزایش ۲۰۹ تومانی به ۱۵۹ هزار و ۳۵۵ تومان رسیده بود. نرخ خرید نیز حدود ۱۵۷ هزار و ۹۲۰ تومان اعلام شد.

اگر دلار آزاد ۲۲۱ هزار تومانی امروز با نرخ فروش حواله‌ای چهارشنبه مقایسه شود، اختلاف به حدود ۶۱ هزار و ۶۰۰ تومان می‌رسد.

یعنی نرخ بازار آزاد نزدیک به ۳۹ درصد بالاتر از نرخ حواله مرکز مبادله است.

وجود چنین شکاف بزرگی اهمیت زیادی دارد. هرچه فاصله دو بازار بیشتر شود، انگیزه‌های آربیتراژی، فشار بر واردکنندگان خارج از کانال رسمی و حساسیت فعالان اقتصادی نسبت به دسترسی به ارز افزایش پیدا می‌کند.

البته نرخ حواله تجاری را نباید معادل قیمت نقدی قابل دسترس برای همه مردم دانست؛ این دو بازار کارکردهای متفاوتی دارند.

کاهش صادرات نفت چه اثری بر دلار دارد؟

فشار فقط روانی نیست.

رویترز گزارش داده محدودیت شدید صادرات نفت ایران از مسیر هرمز باعث شده بارگیری نفت خام ایران از حدود دو میلیون بشکه در روز در ماه مارس به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز در اوت سقوط کند. این اتفاق دسترسی ایران به یکی از مهم‌ترین منابع درآمد ارزی را تحت فشار قرار داده است.

هم‌زمان دولت نیز اعلام کرده تجارت خارجی کشور تحت تأثیر جنگ و تحریم‌ها حدود یک‌سوم کاهش یافته است.

از منظر بازار ارز این اطلاعات مهم‌اند؛ زیرا در بلندمدت قیمت دلار فقط با ترس و شایعه تعیین نمی‌شود. مقدار واقعی ارزی که از صادرات نفت، پتروشیمی و سایر کالاها وارد اقتصاد می‌شود نیز اهمیت دارد.

اگر جریان درآمد ارزی محدود بماند، بازار برای پذیرش کاهش پایدار نرخ دلار به خبرهای قوی‌تری نیاز خواهد داشت.

یورو ۲۵۶ هزار تومان شد؛ چرا هم‌پای دلار بالا می‌رود؟

یورو در معاملات پنجشنبه نیز حدود دو هزار تومان گران شد و به ۲۵۶ هزار تومان رسید.

افزایش یورو در ایران الزاماً به معنای تقویت یورو در بازار جهانی نیست. قیمت یورو در بازار تهران ترکیبی از نرخ جهانی EUR/USD و قیمت دلار داخلی است.

بنابراین وقتی دلار در ایران تقریباً ۹ درصد ظرف چند روز بالا می‌رود، حتی ثبات یورو در بازار جهانی نیز می‌تواند باعث جهش نرخ ریالی یورو شود.

به همین دلیل موج فعلی فقط روی دلار اثر نگذاشته و قیمت سایر ارزها، تتر، طلا و بسیاری از کالاهای وابسته به واردات نیز هم‌زمان تحت فشار قرار گرفته است.

پیش‌بینی قیمت دلار؛ ۲۳۰ هزار تومان یا اصلاح تا ۲۱۵ هزار؟

پس از جهش ۱۸ هزار تومانی این هفته، بازار در نقطه‌ای قرار گرفته که هر دو سناریوی اصلاح و ادامه رشد قابل تصور است.

سناریوی صعودی: اگر تعطیلات با حملات تازه، اختلال بیشتر در هرمز یا خبرهای منفی درباره تحریم‌ها همراه شود، عبور پایدار دلار از محدوده ۲۲۱ تا ۲۲۳ هزار تومان می‌تواند توجه معامله‌گران را به کانال‌های ۲۲۵ و سپس ۲۳۰ هزار تومان جلب کند.

سناریوی میانی: اگر وضعیت نظامی در سطح فعلی باقی بماند و خبر مهم جدیدی منتشر نشود، احتمال نوسان دلار در محدوده ۲۱۸ تا ۲۲۳ هزار تومان و تخلیه بخشی از هیجان وجود دارد.

سناریوی کاهشی: خبر معتبر از توقف حملات، توافق سیاسی یا مداخله قدرتمند بانک مرکزی می‌تواند فروشندگان را وارد بازار کند. در این حالت بازگشت به محدوده ۲۱۵ تا ۲۱۸ هزار تومان نخستین اصلاح قابل توجه خواهد بود.

اما سقوط عمیق‌تر نیازمند کاهش واقعی و پایدار ریسک است.

دلار ۲۲۱ هزار تومانی هنوز سقف قطعی نیست

مهم‌ترین اشتباه در شرایط فعلی این است که کاهش شتاب امروز را نشانه قطعی پایان رشد بدانیم.

دلار چهارشنبه هفت هزار تومان افزایش یافته و پنجشنبه دو هزار تومان دیگر بالا رفته است. این کاهش سرعت می‌تواند به معنای خستگی موقت خریداران باشد، اما هنوز نشانه روشنی از برگشت روند دیده نمی‌شود.

از سوی دیگر، پس از رشد نزدیک به ۹ درصدی در چند روز، ریسک خرید در قیمت‌های بالا نیز به‌شدت افزایش یافته است؛ زیرا یک خبر سیاسی مثبت می‌تواند بخشی از تقاضای هیجانی را ظرف مدت کوتاهی تخلیه کند.

بنابراین بازار ارز آخر هفته میان دو نیروی بزرگ قرار گرفته است: ریسک جنگ که دلار را بالا می‌کشد و احتمال کاهش تنش که می‌تواند موج اصلاحی ایجاد کند.

فعلاً عدد ۲۲۱ هزار تومان بیش از آنکه «سقف دلار» باشد، یک مرز جدید برای سنجش انتظارات بازار است. اگر ریسک سیاسی در تعطیلات کاهش پیدا نکند، کانال‌های بالاتر همچنان روی میز خواهند بود؛ اما اگر هرمز آرام‌تر شود و خبر سیاسی مثبتی برسد، همین رشد ۱۸ هزار تومانی می‌تواند زمینه یک اصلاح سریع را فراهم کند.