برنج پاکستانی ۴ میلیون و ۲۵۰ هزار تومان شد؛ دلار ۲۲۱ هزار تومانی مزیت برنج خارجی را آب کرد

بر اساس نرخ‌های اعلام‌شده در بازار، چهار محصول مورد بررسی اکنون در این محدوده‌ها عرضه می‌شوند:

اما این جدول را نباید «نرخ رسمی برنج پاکستانی» تلقی کرد. برند، رقم برنج، سال برداشت، درجه کیفی، نوع فرآوری، محل فروش و هزینه ارسال می‌تواند اختلاف زیادی ایجاد کند. برای نمونه، سامانه مقایسه قیمت در ۳۰ مرداد برای برنج ۱۱۲۱ پاکستانی بازه‌ای از ۲.۶۸ تا ۴ میلیون تومان و قیمت میانه حدود ۳.۷۵ میلیون تومان ثبت کرده بود.

همچنین داده‌های هشتم شهریور، برنج پاکستانی آورین را حدود ۳.۷۵ میلیون تومان و سوپرکرنل باسماتی بیتمز را حدود ۴.۱ میلیون تومان نشان می‌داد. این اختلاف‌ها تأکید می‌کند که بازار خرده‌فروشی نرخ واحدی ندارد.

یک نکته مهم؛ آورین ۴.۲۵ میلیونی خبر تازه امروز نیست

اگر قرار باشد روند قیمت را تحلیل کنیم، باید میان «قیمت بالا» و «افزایش تازه» تفاوت بگذاریم.

قیمت ۴ میلیون و ۲۵۰ هزار تومانی برای کیسه ۱۰ کیلویی سوپر باسماتی آورین دست‌کم از ۹ مرداد ۱۴۰۵ در گزارش‌های بازار ثبت شده بود. در ۲۹ مرداد نیز همین قیمت دوباره گزارش شد.

بنابراین نمی‌توان از خود این عدد نتیجه گرفت که آورین امروز ناگهان به ۴.۲۵ میلیون تومان جهش کرده است.

درباره بیتمز نیز نمونه ۱۰ کیلویی ۱۱۲۱ در ۳۰ مرداد با قیمت ۳.۸ میلیون تومان در یکی از فروشگاه‌های آنلاین ثبت شده بود.

پیام اصلی بازار در نتیجه شاید بیش از «جهش امروز»، چسبندگی قیمت برنج پاکستانی در سطوح چندمیلیونی باشد.

چرا برنج پاکستانی دیگر ارزان نیست؟

یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری، حذف ارز ترجیحی برنج وارداتی است.

وزیر جهاد کشاورزی در آذر ۱۴۰۴ حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برای واردات برنج خارجی را تأیید کرد. از آن مقطع، واردکننده باید هزینه ارز را با سازوکاری بسیار گران‌تر تأمین کند و طبیعی است که بخش مهمی از این اختلاف در قیمت نهایی کالا ظاهر شود.

اکنون این فشار با رشد دوباره دلار ترکیب شده است.

در معاملات پنجشنبه ۱۲ شهریور، چند منبع اقتصادی قیمت دلار آزاد را در محدوده ۲۲۱ هزار تومان ثبت کردند؛ اکوایران نرخ ۲۲۱ هزار و ۵۱۰ تومان و اقتصادنیوز حدود ۲۲۱ هزار و ۱۱۵ تومان را گزارش کرده‌اند.

البته همه واردات برنج مستقیماً با دلار بازار آزاد ۲۲۱ هزار تومانی انجام نمی‌شود؛ نوع ارز تخصیصی و سازوکار ثبت سفارش اهمیت دارد. اما جهش بازار آزاد انتظارات تورمی، هزینه جایگزینی کالا و هزینه‌های جانبی تجارت را افزایش می‌دهد.

خود برنج پاکستان هم گران شده است؟

داده‌های صادراتی پاکستان تصویر جالبی ارائه می‌کنند.

در ۱۰ اوت ۲۰۲۶، قیمت صادراتی ۱۱۲۱ باسماتی سفید در بندر کراچی حدود ۱۱۶۵ تا ۱۲۰۵ دلار به ازای هر تن اعلام شده بود. سوپر باسماتی نیز در محدوده مشابه قرار داشت.

بخشنامه سقف ارزش وارداتی ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز برای برنج ۱۱۲۱ سفید پاکستانی رقم ۱۲۳۸ یورو در تن و برای سوپر باسماتی سفید ۱۲۳۵ یورو تعیین کرده بود.

این اعداد نشان نمی‌دهند که بازار جهانی باسماتی پاکستان در هفته‌های اخیر جهشی هم‌اندازه افزایش قیمت ریالی ایران داشته است.

اتفاقاً صادرات باسماتی پاکستان در ژوئیه ۲۰۲۶ از نظر مقدار نسبت به سال قبل ۲۸.۸ درصد افزایش داشته، هرچند ارزش صادرات نیز بالاتر رفته است.

بنابراین بخش بزرگی از داستان گرانی برنج پاکستانی در ایران را باید در داخل اقتصاد ایران جست‌وجو کرد؛ ارز، شیوه تخصیص آن، سرمایه در گردش و هزینه شبکه توزیع.

آیا واردات برنج محدود شده است؟

برخلاف تصوری که ممکن است از افزایش قیمت ایجاد شود، سیاست رسمی امسال در مقطعی به سمت بازتر کردن واردات حرکت کرده است.

وزارت جهاد کشاورزی در تیرماه اعلام کرد ممنوعیت سنتی ترخیص برنج در فصل برداشت که معمولاً از اول مرداد تا پایان آبان اجرا می‌شد، در سال ۱۴۰۵ لغو خواهد شد. هدف اعلام‌شده، افزایش عرضه و جلوگیری از فشار قیمت بود.

معاون بازرگانی وزارت جهاد نیز یک روز بعد گفت دولت در شرایط فعلی محدودیتی برای واردات برنج ایجاد نمی‌کند و افزایش عرضه را عامل تعدیل قیمت می‌داند.

پس روایت «کمبود واردات به دلیل ممنوعیت فصلی» فعلاً توضیح مناسبی برای گرانی نیست.

البته میان صدور مجوز واردات و رسیدن کالا به قفسه فروشگاه فاصله وجود دارد. تأمین ارز، ثبت سفارش، حمل، ترخیص و تأمین نقدینگی واردکننده می‌تواند عرضه واقعی را با تأخیر مواجه کند.

برنج پاکستانی چگونه از گزینه اقتصادی به کالای ۴ میلیونی رسید؟

برنج پاکستانی سال‌ها یک جایگاه مشخص در سفره خانوار ایرانی داشت: کیفیت پخت نسبتاً نزدیک به ذائقه ایرانی، دانه بلند و قیمتی پایین‌تر از برنج‌های ممتاز شمال.

اما وقتی یک کیسه ۱۰ کیلویی تا ۴.۲۵ میلیون تومان قیمت می‌خورد، تعریف «اقتصادی» تغییر می‌کند.

برای یک خانواده که ماهانه ۱۰ کیلو برنج مصرف کند، خرید همین محصول به معنی هزینه سالانه حدود ۵۱ میلیون تومان فقط برای برنج است.

اگر مصرف ماهانه خانواده ۱۵ کیلو باشد، با همین نرخ هزینه سالانه از ۷۶ میلیون تومان عبور می‌کند.

این محاسبه نشان می‌دهد حتی کالایی که هنوز از برخی ارقام ممتاز ایرانی ارزان‌تر است، دیگر لزوماً برای دهک‌های متوسط و پایین «ارزان» محسوب نمی‌شود.

گزارش‌های بازار مرداد نیز نشان می‌داد بعضی کیسه‌های ۱۰ کیلویی برنج ایرانی بسته به رقم و کیفیت در محدوده ۳.۵ تا ۶ میلیون تومان قرار دارند؛ در نتیجه فاصله میان برخی برندهای پاکستانی و بخشی از بازار برنج ایرانی به شکل محسوسی کمتر شده است.

۱۱۲۱ چرا گران‌تر است؟

تمام برنج‌های پاکستانی مشابه یکدیگر نیستند.

رقم ۱۱۲۱ باسماتی یکی از محصولات صادراتی رده بالای پاکستان است و دانه بلند، عطر و افزایش طول پس از پخت از عوامل محبوبیت آن هستند. در داده‌های فعلی صادرات پاکستان، ۱۱۲۱ و سوپر باسماتی در بالاترین رده قیمتی برنج این کشور قرار دارند؛ در حالی که ارقامی مانند PK386 یا IRRI می‌توانند بسیار ارزان‌تر باشند.

بنابراین مقایسه یک برنج ۱۱۲۱ ممتاز با ارزان‌ترین برنج وارداتی می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

بخشی از اختلاف بیش از یک میلیون تومانی میان بسته‌های مختلف پاکستانی نیز دقیقاً از همین تفاوت رقم، درجه، برند و فرآوری می‌آید.

آیا قیمت برنج پاکستانی باز هم بالا می‌رود؟

در کوتاه‌مدت، پاسخ بیش از هر چیز به بازار ارز و عرضه واقعی کالا وابسته است.

اگر دلار در محدوده بالای ۲۲۰ هزار تومان باقی بماند یا باز هم صعود کند، واردکننده و شبکه توزیع با هزینه جایگزینی بالاتری مواجه خواهند شد و بعید است فشار نزولی قدرتمندی بر قیمت خرده‌فروشی شکل بگیرد.

در مقابل، یک عامل می‌تواند جلوی رشد بیشتر را بگیرد: واردات بدون ممنوعیت فصلی و افزایش رقابت میان عرضه‌کنندگان.

دولت امسال دقیقاً با همین استدلال ممنوعیت ترخیص مرداد تا آبان را کنار گذاشت. اگر محموله‌های جدید به‌موقع وارد شبکه توزیع شوند، افزایش عرضه می‌تواند بخشی از فشار ارزی را خنثی کند.

اما تا اینجا یک واقعیت روشن است: برنج پاکستانی دیگر همان کالای ارزان چند سال قبل نیست.

کیسه‌ای که اکنون بین ۳.۵ تا ۴.۲۵ میلیون تومان قیمت دارد، خودش به یکی از اقلام سنگین سبد غذایی تبدیل شده است. نکته مهم‌تر اینکه برخی از این قیمت‌ها هفته‌هاست در بازار دوام آورده‌اند؛ یعنی مسئله فقط یک شوک کوتاه‌مدت نیست.

بازار برنج وارداتی بیش از آنکه با یک «جهش یک‌روزه» روبه‌رو باشد، در حال تثبیت شدن در یک سطح قیمتی تازه و بسیار بالاتر است؛ سطحی که اگر دلار آرام نگیرد و عرضه افزایش محسوسی پیدا نکند، می‌تواند تعریف «برنج اقتصادی» را برای خانوار ایرانی کاملاً عوض کند.