آشا محرابی سراغ قصه کودکان میناب رفت؛ «فرزندان باد» روایت نسلی که ماند تا دوباره بسازد
فیلمبرداری «فرزندان باد» بهتازگی در شهرک دفاع مقدس انجام شده و آشا محرابی این بار پشت دوربین اثری قرار گرفته که قهرمانان اصلی آن کودکان هستند. پیمان عباسی فیلمنامه را بر اساس طرحی از محرابی نوشته و مهلقا باقری نیز مسئولیت بازیگردانی را برعهده داشته است؛ ترکیبی که نشان میدهد گروه سازنده برای هدایت بازیگران کمسنوسال، به وجه اجرایی فیلم توجه ویژهای داشته است.
رایان حسینی، نریمان شامانی، آندیا عبدالرضایی، امین عسکرآوی، شایان دارمیپور، کیان سلطانی، امیررضا دوستی، ارمیا مالامیری و ناصر باقری بازیگران این فیلم هستند.
اما آنچه فیلم فرزندان باد آشا محرابی را از یک خبر معمول تولید سینمایی فراتر میبرد، زمان و بستری است که این اثر در آن ساخته شده است؛ میناب در ماههای گذشته به یکی از نقاط پررنگ در روایتهای اجتماعی و فرهنگی مرتبط با کودکان تبدیل شده و حالا سینما نیز به این روایت پیوسته است.
«فرزندان باد» چرا سراغ کودکان میناب رفته است؟
میناب پس از حادثه مدرسه شجره طیبه در ۹ اسفند ۱۴۰۴، نامی متفاوت در فضای عمومی ایران پیدا کرد. گزارشهای منتشرشده از این شهر از خسارت سنگین به مدرسه و جان باختن شمار زیادی از کودکان و غیرنظامیان حکایت داشت و تصاویر و روایتهای آن حادثه برای ماهها در رسانهها بازتاب یافت.
از آن زمان، بازنمایی فرهنگی تجربه کودکان میناب نیز شکل جدیتری گرفته است. فروردین ۱۴۰۵ آیین «سین هشتم، سوگ میناب» در مجموعه تئاتر شهر برگزار شد؛ برنامهای که با رویکرد هنری به یاد کودکان میناب شکل گرفت و نهادهای مختلف فرهنگی در آن مشارکت داشتند.
در شهریور امسال نیز موضوع حمایت روانی و اجتماعی از کودکان و خانوادههای میناب همچنان مطرح است. در یک نشست تخصصی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در میناب، حمایت از کودکان در شرایط بحران، سلامت روان و فعالیتهای فرهنگی بهعنوان محورهای اصلی مورد توجه قرار گرفت.
با این پیشزمینه، انتخاب کودکان میناب برای «فرزندان باد» معنایی فراتر از انتخاب یک جغرافیا پیدا میکند. البته در اطلاعات منتشرشده درباره فیلم، از اقتباس مستقیم از حادثه مدرسه شجره طیبه سخنی گفته نشده و نباید این فیلم را بدون اعلام سازندگان، بازسازی آن حادثه دانست. با این حال، مفهوم محوری اثر یعنی کودکانی که در دل دشواری تصمیم به ساختن و ادامه دادن دارند بهوضوح با فضای اجتماعی این ماههای میناب همنشین میشود.
یک جمله کوتاه که مسیر فیلم را لو میدهد
خلاصه داستان «فرزندان باد» تنها یک جمله است: «وقتی باد همهچیز را میبرد، بچهها ماندند تا بسازند.»
همین جمله کوتاه، کلید اصلی خوانش فیلم است. «باد» میتواند در سطح داستانی یک عامل ویرانگر باشد، اما در سطح استعاری نیز ظرفیت اشاره به هر نیرویی را دارد که امنیت و جهان عادی کودکان را برهم میزند.
نقطه مهمتر، نیمه دوم جمله است؛ بچهها «میمانند تا بسازند». بنابراین فیلم ظاهراً قرار نیست کودکان را فقط در جایگاه قربانی به تصویر بکشد. شخصیتهای کودک در مرکز کنش قرار میگیرند و ساختن، جای ویرانی را میگیرد.
این زاویه برای فیلمی درباره کودکان بحراندیده اهمیت دارد. نمایش رنج کودکان بهتنهایی میتواند اثری را به یک روایت تلخ و یکبعدی تبدیل کند، اما تمرکز بر عاملیت، بازی، رؤیا و توان ادامهدادن، امکان شکلگیری شخصیتهایی انسانیتر را فراهم میکند.
تجربه آشا محرابی پشت دوربین چه کمکی به فیلم میکند؟
آشا محرابی برای مخاطب عام بیش از هر چیز به عنوان بازیگر شناخته میشود، اما کارنامه او تنها به بازیگری محدود نیست. او سابقه کارگردانی تئاتر و نمایشهای رادیویی دارد و آموزش بازیگری را نزد حمید سمندریان گذرانده است. همچنین دوره فیلمسازی را در مدرسه فیلم ونکوور و فیلمنامهنویسی را زیر نظر ناصر تقوایی تجربه کرده است.
همین روزها نیز نام او دوباره در فضای فرهنگی مطرح است؛ «همکلام» با حضور محرابی قرار است یکشنبه ۱۵ شهریور منتشر شود و در معرفی این برنامه از او به عنوان بازیگر، کارگردان تئاتر و صداپیشه یاد شده است.
بنابراین «فرزندان باد» را میتوان ادامه مسیری دانست که محرابی سالها در رسانههای مختلف دنبال کرده است؛ مسیری میان بازیگری، صدا، تئاتر و کارگردانی که حالا در قالب یک فیلم کوتاه به موضوع کودکان میناب رسیده است.
همکاری دوباره آشا محرابی و مهلقا باقری
حضور مهلقا باقری به عنوان بازیگردان یکی دیگر از نکات قابل توجه فیلم است. بخش عمده بازیگران معرفیشده «فرزندان باد» را چهرههای کودک و نوجوان تشکیل میدهند و در چنین پروژهای، بازیگردانی میتواند نقشی تعیینکننده در رسیدن به بازیهای طبیعی داشته باشد.
این نخستین همکاری محرابی و باقری نیست. آنها پیشتر در نمایش «خانه عروسک، قسمت دوم» کنار یکدیگر قرار گرفته بودند؛ اثری که محرابی آن را ترجمه و کارگردانی کرد و مهلقا باقری یکی از بازیگرانش بود. این نمایش آبان ۱۴۰۳ در سالن چهارسوی تئاتر شهر اجرا شد.
حالا در «فرزندان باد» رابطه کاری این دو شکل دیگری پیدا کرده است؛ محرابی کارگردان است و باقری مسئول هدایت بازیها، آن هم در پروژهای که موفقیت بخش قابل توجهی از آن به کیفیت حضور کودکان مقابل دوربین وابسته خواهد بود.
از طراحی صحنه تا هوش مصنوعی؛ تیمی پرجزئیات برای یک فیلم کوتاه
فهرست عوامل «فرزندان باد» نیز برای یک فیلم کوتاه قابل توجه است. بهنام کریمی فیلمبرداری را برعهده داشته، پرویز کاظملو مدیر تولید است و افروز بوجاریا به عنوان مدیر هنری فعالیت کرده است. حسن رحمانیکیا طراحی صحنه، منیژه عزیزی طراحی لباس و مرتضی سعیدی طراحی گریم را برعهده دارند.
امید اسلامی مدیر صدابرداری، جعفر مطلبیپور تدوینگر و مرتضی مظلومی مسئول جلوههای ویژه بصری هستند. نام علیرضا ربیعمقدم به عنوان طراح هوش مصنوعی نیز در میان عوامل دیده میشود؛ عنوانی که کنجکاوی درباره نحوه استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی در فرآیند تولید یا طراحی بصری فیلم را افزایش میدهد. هنوز جزئیاتی درباره شکل دقیق استفاده از این فناوری منتشر نشده است.
مجید قنبری مشاور پروژه، احسان شاهکوه مجری طرح، پیمان عباسی سرپرست گروه کارگردانی، ابوذر نوروزپور دستیار اول کارگردان، رویا بابابیگی مدیر برنامهریزی و مهدی کاظملو مسئول استوریبورد هستند.
«فرزندان باد» میتواند چه مسیری داشته باشد؟
فیلم کوتاه بیش از آنکه به گیشه وابسته باشد، معمولاً از مسیر جشنوارهها، رویدادهای فرهنگی و نمایشهای تخصصی به مخاطب میرسد. در اطلاعات فعلی «فرزندان باد» هنوز برنامه مشخصی برای نخستین نمایش یا حضور جشنوارهای اعلام نشده است؛ بنابراین قضاوت نهایی درباره فرم و کیفیت اثر باید تا نمایش فیلم به تعویق بیفتد.
با این حال، سوژه انتخابشده از همین حالا یکی از مهمترین ویژگیهای فیلم است. در ماههایی که میناب بارها با مفاهیمی مانند سوگ، کودک، بحران و سلامت روان در اخبار حضور داشته، آشا محرابی تلاش کرده زاویه دیگری را برجسته کند: زندگی پس از ویرانی.
همین تغییر نقطه تمرکز میتواند مهمترین شانس «فرزندان باد» باشد. فیلمی درباره کودکانی که قرار نیست صرفاً تصویر اندوه باشند؛ آنها در جمله مرکزی اثر، کسانی هستند که پس از عبور باد هنوز ایستادهاند و چیزی را از نو میسازند.