قالیباف بعد از نفت ۱۰۶ دلاری به آمریکا طعنه زد؛ «زرادخانه ابزارها هم قیمت را پایین نمی‌آورد»

بازار نفت پنجشنبه یکی از پرنوسان‌ترین روزهای هفته‌های اخیر را تجربه کرد.

رویترز گزارش داد بهای قراردادهای آتی نفت برنت با بیش از پنج درصد افزایش تا ۱۰۶ دلار و ۶۰ سنت برای هر بشکه بالا رفت. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز حدود ۵.۴ درصد رشد کرد و به ۱۰۱ دلار و ۲۱ سنت رسید.

برنت اکنون بیش از ۳۰ درصد از کف‌های ثبت‌شده در اوایل اوت فاصله گرفته است؛ حرکتی که بیش از هر چیز با بازگشت نگرانی درباره عرضه نفت خاورمیانه توضیح داده می‌شود.

درگیری‌های تازه در مسیرهای کشتیرانی، محدودیت عبور از تنگه هرمز و تشدید ریسک در دریای سرخ باعث شده معامله‌گران بار دیگر برای احتمال اختلال طولانی‌تر در صادرات نفت منطقه قیمت‌گذاری کنند.

همین شرایط پس‌زمینه اصلی واکنش تازه قالیباف است.

طعنه قالیباف به سیاست‌های آمریکا

قالیباف در نوشته خود با لحنی کنایه‌آمیز آینده بازار نفت را به اقدامات احتمالی واشنگتن پیوند داد.

او گفت اگر مقامات اقتصادی آمریکا درباره آینده بازار چیزی نمی‌گویند، می‌توان انتظار داشت دولت آمریکا «زرادخانه ابزارهای» خود را برای پایین آوردن قیمت نفت به کار بگیرد؛ از آنچه او عملیات رسانه‌ای و «دروغ‌پردازی با آکسیوس» نامیده تا مداخله در بازار و آزادسازی ذخایر.

جمله پایانی او نیز آشکارا به ادامه فشار صعودی بر نفت اشاره دارد: «این نمودار را ببینید ولی وانمود کنید که نمی‌دانید مرحله بعدی چیست.»

با این حال یک تفکیک نهادی مهم وجود دارد: آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت آمریکا مستقیماً توسط وزارت خزانه‌داری انجام نمی‌شود. ذخیره استراتژیک نفت یا SPR زیر نظر وزارت انرژی آمریکاست و دولت ترامپ در مارس، وزارت انرژی را مأمور آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه از این ذخیره در قالب اقدام هماهنگ کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی کرد.

بنابراین بهتر است تعبیر قالیباف را نقدی کلی به سیاست انرژی دولت آمریکا دانست، نه توصیف دقیق تقسیم وظایف میان وزارتخانه‌های واشنگتن.

آمریکا واقعاً ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخایر را وارد بازار کرد

مهم‌ترین ابزار فیزیکی واشنگتن برای مقابله با شوک نفتی همین ذخایر استراتژیک بوده است.

وزارت انرژی آمریکا در ۱۱ مارس اعلام کرد ایالات متحده در چارچوب آزادسازی هماهنگ ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی، ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخیره استراتژیک خود را وارد بازار خواهد کرد.

در ماه‌های بعد این برنامه مرحله‌به‌مرحله اجرا شد. برای نمونه وزارت انرژی در ماه مه قرارداد عرضه ۵۳.۳ میلیون بشکه دیگر از SPR را نهایی کرد و در ژوئن نیز مناقصه‌ای برای مبادله تا سقف ۴۰ میلیون بشکه دیگر برگزار شد.

با وجود این حجم قابل توجه عرضه، قیمت نفت اکنون دوباره بالاتر از ۱۰۰ دلار قرار گرفته است.

از همین زاویه، قالیباف می‌تواند استدلال کند که استفاده از ذخایر نتوانسته مانع افزایش مجدد قیمت شود.

اما این گزاره با جمله «آزادسازی ذخایر هیچ اثری نداشته» متفاوت است.

تزریق نفت از ذخایر می‌تواند در مقاطع مختلف عرضه کوتاه‌مدت را افزایش داده و شدت جهش قیمت را کاهش داده باشد؛ چیزی که نمی‌توان فقط با مشاهده قیمت امروز اندازه‌گیری کرد. پرسش دقیق‌تر این است که آیا SPR توانسته عامل اصلی شوک عرضه یعنی ناامنی مسیرهای صادراتی را جبران کند؟ داده‌های فعلی پاسخ چندان مثبتی نمی‌دهند.

ذخایر نفت آمریکا به پایین‌ترین سطح از ۱۹۸۲ رسید

یکی از مهم‌ترین اعداد بازار اکنون موجودی خود ذخیره استراتژیک آمریکاست.

طبق داده‌های وزارت انرژی که رویترز در ۸ سپتامبر گزارش کرد، ذخایر نفت SPR با کاهش ۱.۲ میلیون بشکه‌ای دیگر به ۲۸۵.۴ میلیون بشکه رسیده است؛ پایین‌ترین سطح از نوامبر ۱۹۸۲.

این اتفاق دو پیام دارد.

نخست اینکه آمریکا هنوز ذخیره بزرگی برای مقابله با بحران دارد، اما حاشیه مانور آن نسبت به گذشته کمتر شده است. دوم اینکه هرچه بحران طولانی‌تر شود، ادامه آزادسازی با مقیاس بالا تصمیم دشوارتری خواهد بود.

به زبان ساده، ذخایر استراتژیک می‌توانند برای یک شوک موقت بسیار مؤثر باشند؛ اما اگر مشکل عرضه ماه‌ها ادامه پیدا کند، SPR نمی‌تواند برای همیشه جای میلیون‌ها بشکه نفتی را بگیرد که از مسیرهای عادی وارد بازار نمی‌شوند.

اینجاست که بخش مهمی از استدلال قالیباف از منظر اقتصادی قابل بحث می‌شود.

مشکل اصلی بازار دیگر فقط تنگه هرمز نیست

نفت امروز صرفاً به خاطر یک خبر افزایش پیدا نکرده است.

رویترز گزارش داده افزایش حملات به کشتیرانی، محدود ماندن تردد نفتکش‌ها از هرمز و اضافه شدن ریسک‌های تازه در دریای سرخ، نگرانی بازار را از یک نقطه جغرافیایی فراتر برده است.

همزمان تولید نفت اوپک در ماه اوت حدود ۶۴۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و به ۱۹.۷۱ میلیون بشکه در روز رسیده است. اختلال در صادرات عربستان و محدود شدن صادرات ایران از عوامل اصلی این افت عنوان شده‌اند.

یعنی عرضه واقعی نیز تحت فشار است.

از طرف دیگر پالایشگاه‌های مستقل چین در هفته‌های اخیر بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از غرب آفریقا، کانادا و آمریکای جنوبی خریداری کرده‌اند تا کاهش دسترسی به محموله‌های ایران و روسیه را جبران کنند؛ رفتاری که باعث افزایش پریمیوم نفت در بازار فیزیکی شده است.

این داده‌ها توضیح می‌دهند چرا انتشار نفت از ذخایر آمریکا به‌تنهایی نتوانسته بازار را آرام نگه دارد.

آیا قیمت نفت حتماً بیشتر می‌شود؟

اینجا باید میان موضع سیاسی قالیباف و تحلیل بازار فاصله گذاشت.

عبور برنت از ۱۰۵ دلار و کاهش ذخایر استراتژیک آمریکا به معنی قطعی بودن ادامه افزایش قیمت نیست.

حتی در گزارش امروز اوپک یک عامل کاهشی مهم دیده می‌شود: این سازمان برای پنجمین بار متوالی پیش‌بینی رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را کاهش داده و اکنون رشد تقاضا را فقط حدود ۳۸۰ هزار بشکه در روز برآورد می‌کند.

کاهش رشد اقتصاد جهانی، نرخ‌های بهره بالا یا افت خرید چین می‌توانند بخشی از فشار صعودی را خنثی کنند.

خود تحلیلگران نیز می‌گویند دوام رشد نفت تا حد زیادی به رفتار چین وابسته است. اگر خرید چین ادامه پیدا کند و اختلال عرضه تشدید شود، زمینه برای قیمت‌های بالاتر فراهم می‌شود؛ اما افت واردات چین می‌تواند سرعت رشد نفت را کاهش دهد.

بنابراین نمودار مورد اشاره قالیباف هرچه باشد، نمودار بازار نمی‌تواند به تنهایی افزایش حتمی قیمت در آینده را اثبات کند.

نفت ۱۰۵ دلاری دردسر بزرگی برای اقتصاد آمریکا شده است

فارغ از جدال سیاسی تهران و واشنگتن، افزایش نفت اکنون مستقیماً به یک مسئله اقتصادی در آمریکا تبدیل شده است.

داده‌های تورم تولیدکننده آمریکا که امروز منتشر شد، نشان داد PPI در ماه اوت نسبت به سال قبل ۵.۴ درصد افزایش یافته؛ کمی بالاتر از پیش‌بینی ۵.۳ درصدی اقتصاددانان. پس از انتشار این آمار، احتمال افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در بازارها تا حدود ۷۰ درصد بالا رفت.

نفت بالای ۱۰۰ دلار می‌تواند از طریق بنزین، گازوئیل، حمل‌ونقل، مواد اولیه و هزینه تولید به موج جدیدی از تورم منجر شود.

همین نگرانی امروز بازار اوراق و بورس‌های جهانی را نیز تحت فشار قرار داده است.

بنابراین تلاش دولت آمریکا برای کاهش نفت تنها مسئله‌ای مربوط به جایگاه سیاسی در خاورمیانه نیست؛ قیمت انرژی اکنون مستقیماً با تورم داخلی و تصمیم بعدی فدرال رزرو گره خورده است.

«آکسیوس» و اتهام دستکاری بازار؛ ادعا هنوز اثبات نشده است

بخش دیگری از اظهارات قالیباف به رسانه‌ها و آنچه او «دروغ‌پردازی با آکسیوس» می‌نامد مربوط است.

در ماه‌های گذشته نیز او بارها آمریکا را متهم کرده بود که با انتشار اخبار سیاسی و سیگنال‌های مربوط به مذاکره یا تحولات جنگی به دنبال تأثیرگذاری بر بازار نفت است. برای نمونه در ماه مارس قالیباف در شبکه ایکس درباره «بازار نفت کاغذی» و تلاش برای اثرگذاری بر معاملات آتی اظهارات مشابهی مطرح کرده بود.

اما اینکه دولت آمریکا رسانه‌ای مانند آکسیوس را برای انتشار اطلاعات نادرست جهت دستکاری قیمت نفت هدایت کرده باشد، یک ادعای سیاسی است و شواهد مستقلی که چنین رابطه‌ای را اثبات کند در منابع معتبر فعلی وجود ندارد.

در مقابل، درباره اختلاف میان داده‌های دولت آمریکا و برخی منابع خصوصی بازار نفت شواهد وجود دارد. آکسیوس همین هفته گزارش داد میان ادعای کاخ سفید درباره حجم عبور نفت از تنگه هرمز و برآورد برخی مؤسسات ردیابی نفتکش اختلاف وجود دارد.

این اختلاف آماری را می‌توان نقد کرد؛ اما با اثبات «عملیات رسانه‌ای» فاصله دارد.

جدال قالیباف و واشنگتن وارد بازار نفت شد

اظهارنظر تازه رئیس مجلس در شرایطی مطرح شده که واقعیت بازار دست‌کم یک بخش از حرف او را تقویت می‌کند: واشنگتن ماه‌هاست از ذخایر استراتژیک برای افزایش عرضه استفاده می‌کند، اما نفت امروز دوباره از ۱۰۵ دلار عبور کرده است.

موجودی SPR به ۲۸۵.۴ میلیون بشکه رسیده، تولید اوپک در ماه اوت افت کرده، انتقال نفت از مسیرهای اصلی خلیج فارس همچنان با محدودیت روبه‌روست و خرید فیزیکی چین نیز فشار عرضه را تشدید کرده است.

با این حال از این داده‌ها نمی‌توان نتیجه گرفت همه ابزارهای آمریکا «بی‌اثر» بوده‌اند یا نفت الزاماً از این نقطه بالاتر خواهد رفت.

آنچه می‌توان با اطمینان بیشتری گفت این است که آزادسازی ذخایر توانسته نفت بیشتری وارد بازار کند، اما تاکنون نتوانسته ریسک ژئوپلیتیکی و اختلال ساختاری عرضه را از بین ببرد.

اگر درگیری‌ها و اختلال در هرمز و دریای سرخ ادامه پیدا کند، احتمال حفظ قیمت‌های سه‌رقمی یا حتی حرکت به سطوح بالاتر جدی است؛ اما هر توافق سیاسی، احیای مسیرهای صادرات یا افت تقاضای چین می‌تواند جهت بازار را به سرعت تغییر دهد.

در نتیجه پیام بازار امروز شاید کمتر از آنکه «مرحله بعدی حتماً گرانی بیشتر است» باشد، این باشد: تا زمانی که مشکل فیزیکی عرضه حل نشود، ابزارهای مالی و ذخایر اضطراری آمریکا به‌تنهایی تضمینی برای بازگرداندن نفت به قیمت‌های پایین‌تر نخواهند بود.