پیام مهم قالیباف در دویستمین شب حضور مردم؛ «توهم مهاجم شکست خورد» | تأکید دوباره بر هسته سخت ۹۰ میلیونی

محمدباقر قالیباف روز سه‌شنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ در پیامی خطاب به مردم ایران، از رسیدن تجمعات شبانه به دویستمین شب سخن گفت و این استمرار را یکی از مؤلفه‌های قدرت ملی توصیف کرد. انتشار این پیام در رسانه‌های داخلی از جمله تسنیم، مهر و ایرنا تأیید شده و مضمون مشترک همه گزارش‌ها تأکید رئیس مجلس بر نقش حضور اجتماعی مردم در بازدارندگی و مقاومت در برابر فشارهای خارجی است.

نکته مهم در خوانش این پیام آن است که تعابیری مانند «جنگ تحمیلی سوم»، «مردم مبعوث‌شده» و «هسته سخت ۹۰ میلیونی» بخشی از ادبیات سیاسی قالیباف و روایت رسمی حامیان حکومت از تحولات جاری است؛ بنابراین این مفاهیم را باید به عنوان موضع و چارچوب سیاسی رئیس مجلس خواند، نه یک سنجش آماری مستقل از میزان همراهی همه شهروندان.

قالیباف در پیام دویستمین شب چه گفت؟

محور اصلی پیام رئیس مجلس، پیوند میان حضور مردم و توان دفاعی کشور است. او استدلال کرده است که قدرت نظامی ایران بدون پشتوانه اجتماعی قابل تحلیل نیست و حضور مداوم مردم در خیابان‌ها را نشانه شکست محاسبات طرف مهاجم می‌داند.

قالیباف همچنین گفته است فشارهای اقتصادی، امنیتی و اختلاف دیدگاه‌های سیاسی نتوانسته به آنچه او «پیوند هسته سخت ۹۰ میلیونی با ایران» می‌نامد، لطمه بزند. خبرگزاری تسنیم در بازتاب پیام امروز نیز همین دو گزاره را به عنوان بخش مرکزی سخنان رئیس مجلس برجسته کرده است: استمرار حضور مردم و شکست تصوری که حمله خارجی می‌تواند اراده جامعه ایران را در هم بشکند.

در بخش دیگری از پیام، رئیس مجلس از مسئولان خواسته است این همراهی را با «فرصت خدمت» پاسخ دهند. از این زاویه، پیام فقط متوجه طرف خارجی نیست و یک بخش داخلی نیز دارد؛ یعنی قالیباف می‌کوشد تداوم همراهی اجتماعی را به مسئولیت بیشتر دولت و سایر نهادهای حاکمیتی در حوزه اداره کشور پیوند بزند.

«هسته سخت ۹۰ میلیونی»؛ عبارتی که قالیباف بارها تکرار کرده است

تعبیر «هسته سخت ۹۰ میلیونی» تازه نیست. قالیباف در ماه‌های گذشته چند بار از این عبارت استفاده کرده و آن را در مقابل برداشتی قرار داده که هسته حامی کشور یا نظام را به یک گروه سیاسی یا اجتماعی محدود می‌کند.

او در نطق ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ نیز تأکید کرده بود که در موضوع جنگ، اختلاف‌های سیاسی نباید به شکاف اجتماعی تبدیل شود و خیابان نباید محل رقابت‌های انتخاباتی باشد. در همان سخنرانی از لزوم تشکیل «هسته سخت ۹۰ میلیونی» و حضور افراد با سلایق سیاسی و اجتماعی متفاوت در دفاع از منافع ملی صحبت کرده بود.

پیش‌تر نیز پس از جنگ ۱۲ روزه، رئیس مجلس گفته بود از نگاه او یکی از مهم‌ترین نتایج آن دوره این بوده که مردم با گرایش‌های مختلف هنگام تهدید خارجی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. این ایده اکنون در پیام دویستمین شب نیز تکرار شده است.

از منظر سیاسی، تکرار این عبارت نشان می‌دهد قالیباف تلاش دارد مفهوم «وحدت ملی» را از پایگاه سنتی سیاسی حاکمیت فراتر ببرد و آن را به همه جمعیت ایران نسبت دهد؛ ادعایی که البته میزان تحقق آن نیازمند داده‌های مستقل اجتماعی و افکارسنجی است.

«مردم مبعوث‌شده» از کجا وارد ادبیات سیاسی شد؟

یکی دیگر از عبارت‌های تکرارشونده در پیام امروز، «مردم مبعوث‌شده» است. قالیباف پیش‌تر نیز در سخنرانی‌ها و گفت‌وگوهای خود از این اصطلاح استفاده کرده و آن را به مشارکت مردم در خیابان‌ها پس از تحولات نظامی نسبت داده بود.

در یکی از اظهارات قبلی او آمده بود که نزدیک به ۵۰ شب از حضور روزانه مردم در خیابان‌ها گذشته و این حضور را نشانه «مبعوث شدن مردم» توصیف کرده بود.

حالا با رسیدن شمارش رسمی این تجمعات به دویستمین شب، این تعبیر به بخش ثابت‌تری از ادبیات سیاسی حامیان این حرکت تبدیل شده است. تسنیم نیز چند روز پیش از مراسم دویستمین شب، گزارشی مفصل درباره استمرار این اجتماعات منتشر کرده و از ضرورت تبدیل آنها به «سرمایه اجتماعی و تاریخی» سخن گفته بود.

پیام قالیباف فقط نظامی نبود؛ دیپلماسی هم وارد متن شد

یکی از بخش‌های قابل توجه پیام رئیس مجلس، تأکید بر ارتباط میان حضور داخلی مردم و قدرت مذاکره در عرصه دیپلماسی است.

قالیباف معتقد است دستگاه دیپلماسی زمانی می‌تواند با دست پرتری مذاکره کند که طرف مقابل احساس کند فشار نظامی و اقتصادی نتوانسته انسجام داخلی را از بین ببرد. این گزاره بخشی از یک نگاه شناخته‌شده در سیاست خارجی است که قدرت چانه‌زنی خارجی را وابسته به ثبات و انسجام داخلی می‌داند.

او در پیام امروز نیز گفته است تلاش‌هایی که در عرصه دیپلماسی «با اتکا به عزت و منافع ملی» انجام می‌شود، از همین حضور اجتماعی پشتوانه می‌گیرد.

در نتیجه، پیام دویستمین شب را می‌توان سه‌لایه دانست: مخاطب خارجی با هدف نمایش بازدارندگی، مخاطب داخلی با تأکید بر وحدت و مخاطب ساختار حکمرانی با مطالبه تبدیل این سرمایه سیاسی به خدمت و حل مشکلات.

اختلاف‌های اقتصادی و سیاسی در روایت قالیباف حذف نشد

نکته قابل توجه این است که قالیباف در سخنان قبلی مرتبط با همین موضوع، وجود گلایه‌های اقتصادی و اختلاف دیدگاه‌های سیاسی را انکار نکرده است.

او در نطق ۲۷ مرداد گفته بود گلایه‌های اقتصادی مردم را «به حق» می‌داند و برای انتقادهای سیاسی و اجتماعی احترام قائل است؛ با این حال استدلالش این بود که هنگام تهدید خارجی، این اختلاف‌ها نباید به تضعیف انسجام کشور منجر شوند.

این بخش برای تحلیل پیام تازه اهمیت دارد. رئیس مجلس تلاش می‌کند بین «اختلاف داخلی» و «واکنش به تهدید خارجی» مرزگذاری کند؛ یعنی شهروند می‌تواند نسبت به اقتصاد یا سیاست داخلی منتقد باشد، اما در عین حال در برابر حمله خارجی موضع متفاوتی اتخاذ کند.

از نظر سیاسی، این چارچوب می‌تواند تلاشی برای حفظ طیف گسترده‌تری از جامعه در روایت وحدت ملی باشد؛ هرچند میزان پذیرش آن میان گروه‌های مختلف اجتماعی موضوعی جداگانه است.

چرا پیام دویستمین شب اهمیت سیاسی دارد؟

عدد ۲۰۰ در این پیام تنها یک عدد تقویمی نیست. برای جریان سیاسی حامی این اجتماعات، استمرار چندماهه آنها قرار است به عنوان نشانه‌ای از دوام بسیج اجتماعی معرفی شود.

همزمان، فرمانده نیروی هوافضای سپاه نیز امروز در پیامی به مناسبت دویستمین شب، بر ادامه حضور و حفظ «انسجام و اتحاد» تأکید کرده است؛ نشانه‌ای که نشان می‌دهد مناسبت دویستمین شب در سطح رسمی مورد توجه چند نهاد قرار گرفته است.

به همین دلیل، پیام قالیباف را نمی‌توان فقط یک تبریک یا قدردانی مناسبتی تلقی کرد. این پیام در واقع تلاش برای تثبیت یک روایت سیاسی از ماه‌های اخیر است: اینکه مقاومت نظامی، حضور خیابانی و فعالیت دیپلماتیک سه بخش مکمل یک راهبرد هستند.

قالیباف چه پیامی برای مسئولان داشت؟

پایان‌بندی پیام رئیس مجلس از بخش‌های مهم آن است. او گفته برای مسئولان، بزرگ‌ترین دستاورد این روزها باید «فرصت خدمت» باشد.

این گزاره به‌نوعی بار مسئولیت را از مردم دوباره به ساختار حکمرانی برمی‌گرداند. اگر حضور مردم به عنوان پشتوانه سیاسی و امنیتی کشور معرفی می‌شود، از نگاه قالیباف پاسخ حاکمیت نیز باید کارآمدی، صداقت و تلاش بیشتر باشد.

در شرایطی که اقتصاد و معیشت همچنان از مهم‌ترین دغدغه‌های جامعه‌اند، همین بخش می‌تواند سیاسی‌ترین قسمت پیام باشد؛ زیرا تداوم هر نوع همبستگی اجتماعی در بلندمدت فقط به فضای امنیتی و سیاسی وابسته نیست و عملکرد اقتصادی و کیفیت حکمرانی نیز در آن نقش دارد.

پیام دویستمین شب؛ از «توهم مهاجم» تا آزمون خدمت

در مجموع، پیام محمدباقر قالیباف در ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ بیش از آنکه صرفاً درباره گذشته باشد، ناظر به آینده است.

او از دویست شب حضور خیابانی برای تأکید بر سه مفهوم استفاده کرده است: بازدارندگی در برابر دشمن خارجی، حفظ وحدت با وجود اختلاف‌های داخلی و مسئولیت بیشتر حاکمیت در خدمت‌رسانی.

عبارت «هسته سخت ۹۰ میلیونی» نیز بار دیگر در مرکز این روایت قرار گرفته است؛ مفهومی سیاسی که قالیباف از ماه‌ها قبل برای توصیف همبستگی جامعه هنگام مواجهه با تهدید خارجی به کار می‌برد.

اما آزمون اصلی این روایت از این پس فقط در تعداد شب‌های حضور خیابانی خلاصه نمی‌شود. اگر آن‌گونه که رئیس مجلس می‌گوید این حضور یک سرمایه ملی است، مسئله تعیین‌کننده این خواهد بود که آیا این سرمایه می‌تواند به ثبات بیشتر، کاهش فشار اقتصادی، حفظ انسجام اجتماعی و افزایش کارآمدی حکمرانی منجر شود یا نه.

دویستمین شب از این منظر نه پایان یک شمارش، بلکه آغاز مرحله‌ای است که نتیجه آن را بیش از سخنرانی‌ها، عملکرد سیاسی و اقتصادی ماه‌های آینده مشخص خواهد کرد.