درمان سرطان از مهر رایگان می‌شود؟ وعده بزرگ وزارت بهداشت همزمان با افتتاح پت‌اسکن هزار میلیاردی کرمان

سیدسجاد رضوی پنجشنبه‌شب ۲۶ شهریور در کرمان اعلام کرد برنامه جامع سرطان کشور از مهرماه وارد مرحله اجرا خواهد شد. طبق توضیحات معاون درمان وزارت بهداشت، اطلاعات مرتبط با بیمار، پزشک، پوشش بیمه‌ای، فرایند درمان و کمک خیران قرار است در یک سامانه ثبت شود تا بیماران سرطانی «شناسنامه‌دار» شوند. او تأکید کرده هدف این است که هیچ بیمار سرطانی به دلیل مشکل مالی از درمان باکیفیت محروم نشود.

این بخش از طرح شاید حتی مهم‌تر از عبارت «درمان رایگان» باشد. یکی از مشکلات نظام حمایت از بیماران پرهزینه، پراکندگی اطلاعات میان مراکز درمانی، بیمه‌ها و صندوق‌های حمایتی است. یک سامانه یکپارچه، در صورت اجرای کامل، می‌تواند مشخص کند هر بیمار چه خدماتی دریافت کرده، کدام هزینه توسط بیمه پوشش داده شده و چه میزان از هزینه همچنان بر دوش خانواده باقی مانده است.

رضوی گفته مصوبات قانونی برای رایگان‌شدن درمان سرطان وجود دارد، اما در عمل هنوز بیماران هزینه‌هایی پرداخت می‌کنند؛ اعترافی که نشان می‌دهد برنامه مهرماه بیش از آنکه تصویب یک حق جدید باشد، تلاشی برای اجرایی‌کردن کامل‌تر حمایت‌های موجود است.

آیا از مهر همه هزینه‌های سرطان واقعاً صفر می‌شود؟

اینجا باید میان «هدف اعلام‌شده وزارت بهداشت» و وضعیت فعلی بیمه تفاوت گذاشت.

در حال حاضر نیز سرطان در چارچوب صندوق بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج حمایت می‌شود و سازمان بیمه سلامت اعلام کرده بیش از ۱۳۰ گروه بیماری تحت پوشش این صندوق قرار دارند. با این حال میزان پرداخت از جیب بیمار بسته به نوع خدمت، محل دریافت خدمت و بسته بیمه‌ای یکسان نیست و می‌تواند از صفر تا حدود ۲۰ درصد متفاوت باشد.

در گزارش تازه سازمان بیمه سلامت درباره سرطان نیز آمده است که بسیاری از خدمات دارویی، رادیوتراپی، بستری و تشخیصی در مراکز دولتی دانشگاهی با حمایت گسترده بیمه ارائه می‌شوند، اما همین گزارش از «بسیاری از خدمات» سخن می‌گوید، نه الزاماً همه خدمات در تمام مراکز خصوصی و دولتی.

بنابراین برای بیماران، مهم‌ترین مسئله در مهرماه انتشار جزئیات اجرایی است: چه خدماتی صددرصد پوشش داده می‌شوند؟ آیا داروهای خارج از فهرست بیمه نیز مشمول خواهند شد؟ تکلیف خدمات بخش خصوصی چیست؟ و آیا بیمار برای استفاده از پوشش رایگان باید حتماً به مرکز دولتی طرف قرارداد مراجعه کند؟

تا زمانی که این جزئیات ابلاغ نشود، عبارت «درمان کاملاً رایگان سرطان از مهر» را باید هدف و وعده اجرایی وزارت بهداشت دانست، نه تضمین اینکه از روز نخست مهر تمام هزینه‌های تمام بیماران در هر مرکز درمانی صفر خواهد شد.

افتتاح پت‌اسکن کرمان؛ حلقه گمشده درمان سرطان جنوب‌شرق

اظهارات معاون وزیر بهداشت در مراسم افتتاح یکی از مهم‌ترین پروژه‌های درمانی کرمان مطرح شد.

مرکز تخصصی PET Scan و پزشکی هسته‌ای کرمان با زیربنای حدود ۵ هزار مترمربع در زمینی به وسعت ۱.۶ هکتار راه‌اندازی شده و به گفته مسئولان، نخستین مرکز تخصصی از این نوع در جنوب‌شرق کشور است. دستگاه پت‌اسکن این مجموعه از تجهیزات زیمنس است و یک دستگاه SPECT-CT نیز در کنار آن فعالیت خواهد کرد. خدمات مجموعه قرار است با تعرفه دولتی محاسبه شود.

مرتضی هاشمیان، رئیس دانشگاه علوم پزشکی کرمان، ارزش سرمایه‌گذاری انجام‌شده برای این پروژه را حدود یک همت، معادل هزار میلیارد تومان اعلام کرده است. او گفته این پروژه با مشارکت مجموعه‌های دولتی، صنایع، معادن و خیران تکمیل شده و راه‌اندازی آن یکی از الزامات تبدیل کرمان به مرکز جامع سرطان تیپ ۳ است.

پت‌اسکن چه کمکی به بیمار سرطانی می‌کند؟

اهمیت PET/CT فقط در داشتن یک دستگاه جدید خلاصه نمی‌شود. این فناوری اطلاعات عملکردی و متابولیک بافت را با تصاویر آناتومیک ترکیب می‌کند و می‌تواند در تشخیص، تعیین مرحله بیماری، بررسی گسترش سرطان، برنامه‌ریزی درمان و ارزیابی پاسخ بیمار به درمان کاربرد داشته باشد. مؤسسه ملی سرطان آمریکا نیز PET/CT را یکی از ابزارهای مورد استفاده برای تشخیص، مرحله‌بندی و پایش پاسخ به درمان معرفی می‌کند.

البته PET Scan جایگزین همه روش‌های تشخیص سرطان نیست. در بسیاری از سرطان‌ها تشخیص قطعی همچنان به نمونه‌برداری و بررسی پاتولوژی وابسته است و نوع تصویربرداری مورد نیاز نیز باید توسط پزشک بر اساس وضعیت بیمار تعیین شود. NCI نیز تأکید می‌کند هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص همه سرطان‌ها وجود ندارد.

از همین منظر، افتتاح این مرکز بیشتر به معنای کامل‌تر شدن زنجیره تشخیص و درمان در جنوب‌شرق است؛ نه اینکه هر فردی برای غربالگری سرطان باید پت‌اسکن انجام دهد.

پایان بخشی از سفرهای درمانی بیماران کرمان؟

یکی از پیامدهای مهم افتتاح این مرکز می‌تواند کاهش سفر بیماران به استان‌های دیگر باشد. تا پیش از ایجاد ظرفیت‌های تخصصی، بخشی از بیماران برای انجام برخی تصویربرداری‌های پیشرفته ناچار بودند به مراکز درمانی دیگر کشور مراجعه کنند.

مسئولان دانشگاه علوم پزشکی کرمان می‌گویند این مرکز علاوه بر بیماران کرمانی، ظرفیت ارائه خدمت به استان‌های همجوار را نیز دارد. معاون درمان وزارت بهداشت هم جمعیت تحت پوشش بالقوه کرمان و استان‌های اطراف را حدود شش تا هفت میلیون نفر توصیف کرده است.

این موضوع از جنبه اقتصادی نیز اهمیت دارد؛ هزینه درمان فقط تعرفه بیمارستان نیست. رفت‌وآمد، اقامت بیمار و همراه، از دست دادن روزهای کاری و فشار روانی جابه‌جایی نیز بخشی از هزینه واقعی بیماری را تشکیل می‌دهد.

نقش خیران؛ چرا دولت به تنهایی از پس هزینه درمان برنمی‌آید؟

رضوی در سخنان خود تأکید کرده هیچ دولت و نظام سلامتی به تنهایی قادر به تأمین تمام هزینه‌های فناوری‌های جدید و درمان‌های گران نیست و مشارکت خیران و بنگاه‌های اقتصادی را ضروری دانسته است. پروژه کرمان نیز نمونه‌ای از همین مدل مشارکتی است؛ بخشی از هزینه توسط صنایع، مجموعه‌های اقتصادی و خیران تأمین شده است.

این الگو به‌ویژه با ورود فناوری‌هایی مانند پزشکی هسته‌ای، درمان‌های هدفمند و ژن‌درمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ فناوری‌هایی که هزینه سرمایه‌گذاری و درمان در آنها بالاست.

با این حال، مشارکت خیران جایگزین تعهد بیمه و دولت نیست. اگر قرار است درمان سرطان مستقل از توان مالی خانواده باشد، پوشش بیمه‌ای پایدار و بودجه عمومی همچنان ستون اصلی نظام حمایت خواهد بود.

آزمون بزرگ مهرماه؛ وعده «درمان رایگان» چگونه سنجیده می‌شود؟

افتتاح پت‌اسکن کرمان یک اتفاق ملموس است: دستگاه نصب شده، مرکز به بهره‌برداری رسیده و تعرفه دولتی برای آن اعلام شده است. اما بخش بزرگ‌تر خبر، یعنی رایگان شدن خدمات سرطان، از مهر وارد آزمون اجرا می‌شود.

موفقیت برنامه جامع سرطان زمانی قابل ارزیابی خواهد بود که مشخص شود پرداخت از جیب بیماران واقعاً چقدر کاهش پیدا کرده، چند بیمار در سامانه نشان‌دار شده‌اند، چه داروها و خدماتی صددرصد پوشش دارند و آیا بیماران خارج از مراکز دانشگاهی نیز از حمایت مشابه برخوردار می‌شوند.

بنابراین خبر مهم ۲۷ شهریور فقط این نیست که وزارت بهداشت از درمان رایگان سرطان سخن گفته است؛ مهم‌تر این است که از مهرماه قرار است سازوکاری برای تبدیل این وعده به یک مسیر قابل ردیابی ایجاد شود. اگر این سامانه بتواند شکاف میان مصوبه، بیمه و هزینه واقعی بیمار را کم کند، برنامه جامع سرطان می‌تواند یکی از مهم‌ترین تغییرات حوزه درمان در سال ۱۴۰۵ باشد.