هشدار تازه دولت درباره گاز زمستان؛ گلزاری: شرق کشور به همراهی مردم نیاز دارد

محمد گلزاری روز دوشنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ در دیدار با خبرنگاران خراسان شمالی اعلام کرد حوزه انرژی در پاییز و زمستان شرایط ویژه‌ای خواهد داشت و بر ضرورت فرهنگ‌سازی برای مصرف بهینه گاز تأکید کرد. او مسئولیت اطلاع‌رسانی در این زمینه را تنها متوجه رسانه‌ها ندانست و دستگاه‌های اداری را نیز موظف به مشارکت در آگاهی‌رسانی عمومی عنوان کرد.

نگرانی درباره خراسان شمالی البته محدود به سخنان امروز دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت نیست.

مدیرکل دیوان محاسبات خراسان شمالی در ۲۳ شهریور گفته بود این استان در انتهای خط انتقال گاز قرار دارد و به همین دلیل بررسی پیشگیرانه تأمین و مصرف گاز و آمادگی برای محدودیت‌های احتمالی زمستان در دستور کار قرار گرفته است.

این موقعیت جغرافیایی اهمیت مدیریت فشار شبکه را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه هنگامی که با سرد شدن هوا مصرف بخش خانگی در استان‌های سردسیر افزایش پیدا می‌کند.

پنج سناریو برای زمستان خراسان شمالی

نشانه دیگر جدی بودن موضوع، جلسه مدیریت مصرف انرژی استان در نیمه شهریور است.

بهمن نوری، استاندار خراسان شمالی، روز ۱۶ شهریور اعلام کرد پنج سناریو برای شرایط پیش‌رو طراحی شده و از دستگاه‌ها خواست بدون انتظار برای وقوع بحران، برنامه عملیاتی پاییز و زمستان را آماده کنند. او همچنین از بررسی ۱۴۶ واحد صنعتی سخن گفت که ۹۶ واحد آنها دارای مخزن سوخت بوده‌اند و بر ضرورت آماده‌سازی سوخت جایگزین برای واحدهای صنعتی تأکید کرد.

این برنامه‌ها نشان می‌دهد مسئله ناترازی فقط به گرم نگه داشتن منازل محدود نمی‌شود.

در صورت افزایش شدید مصرف خانگی، محدودیت گاز معمولاً می‌تواند بخش‌های صنعتی یا نیروگاهی را نیز تحت فشار قرار دهد. توقف یا محدود شدن سوخت صنایع نیز به نوبه خود با تولید، اشتغال و هزینه‌های اقتصادی ارتباط پیدا می‌کند.

به همین دلیل مدیریت زمستان یک معادله چندبخشی است؛ تولید و انتقال گاز در یک طرف و مصرف خانگی، تجاری، صنعتی و نیروگاهی در طرف دیگر.

آیا این هشدار یعنی زمستان حتماً گاز قطع می‌شود؟

خیر؛ دست‌کم بر اساس اطلاعات رسمی موجود نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت.

در هفته‌های گذشته ادعاهایی درباره احتمال قطع ۶۰ تا ۹۰ روزه گاز در چند استان شمالی منتشر شد، اما سرپرست روابط عمومی شرکت ملی گاز ایران این ادعا را رد کرد و گفت چنین پیش‌بینی قطعی‌ای از سوی این شرکت مطرح نشده است. در عین حال، همان موضع رسمی بر اهمیت مدیریت مصرف و احتمال ایجاد چالش در صورت افزایش مصرف تأکید داشت.

بنابراین میان دو مفهوم باید تفاوت گذاشت: «احتمال ناترازی و ضرورت آمادگی» با «اعلام قطعی قطع گاز» یکسان نیست.

اظهارات امروز گلزاری نیز بیشتر در چارچوب آمادگی، فرهنگ‌سازی و همراهی عمومی مطرح شده است.

پیام دیگر گلزاری؛ منتقد دولت «رسانه دشمن» نیست

بخش قابل توجه سخنان دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت به رابطه رسانه و دستگاه اجرایی اختصاص داشت.

گلزاری رسانه‌ها و روابط عمومی‌ها را دو بخش مکمل نظام اطلاع‌رسانی معرفی کرد و گفت افزایش سرمایه اجتماعی بدون نزدیک شدن این دو بخش دشوار خواهد بود. او همچنین تأکید کرد نباید رسانه منتقد را در جایگاه دشمن قرار داد و در سوی مقابل، رسانه‌ای که عملکرد دولت را منتشر می‌کند نیز نباید صرفاً با برچسب «مجیزگو» مواجه شود.

این موضع با رویکردی که شورای اطلاع‌رسانی دولت طی ماه‌های گذشته اعلام کرده همخوانی دارد.

گلزاری پیش‌تر نیز گفته بود سیاست مجموعه تحت مدیریت او فاصله گرفتن از «نهضت جوابیه‌نویسی» و حرکت به سمت شنیدن انتقاد است. پایگاه اطلاع‌رسانی دولت نیز از قول او نوشته بود رویکرد شورای اطلاع‌رسانی «تبیینی» است و نه تقابلی.

البته میزان تحقق عملی چنین سیاستی موضوعی جداگانه است و ارزیابی آن نیازمند بررسی عملکرد دستگاه‌های مختلف در مواجهه با رسانه‌های منتقد است.

فیک‌نیوز؛ سکوت یا پاسخ سریع؟

گلزاری میان نقد رسانه‌ای و انتشار اطلاعات نادرست نیز تفاوت قائل شده است.

او در سخنان تازه خود خواستار کنار گذاشتن پاسخ‌های اداری طولانی و حرکت به سمت «روشنگری» سریع در برابر شایعات شد. ایمنا نیز از او نقل کرده که واکنش به اخبار نادرست باید از قالب صرفاً اداری خارج شود و به اطلاع‌رسانی روشن تبدیل شود.

این تفکیک از نظر ارتباطی اهمیت زیادی دارد.

پاسخ دیرهنگام به شایعه می‌تواند باعث شود روایت اولیه در شبکه‌های اجتماعی تثبیت شود؛ از سوی دیگر، تبدیل هر انتقاد رسانه‌ای به «شایعه» یا «خبر جعلی» نیز می‌تواند اعتماد عمومی را تضعیف کند.

در نتیجه موفقیت چنین رویکردی به این بستگی دارد که دستگاه‌ها بتوانند میان نقد، خطای خبری و اطلاعات عمداً نادرست تفاوت قائل شوند و پاسخ آنها نیز مستند، سریع و قابل راستی‌آزمایی باشد.

چرا اعتماد عمومی به مسئله گاز مرتبط می‌شود؟

موضوع گاز نمونه خوبی برای آزمودن همین سیاست اطلاع‌رسانی است.

اگر مردم فقط زمانی با محدودیت احتمالی روبه‌رو شوند که سرمای شدید آغاز شده، امکان تغییر رفتار مصرفی کمتر خواهد بود. اما اگر اطلاعات مربوط به ظرفیت شبکه، وضعیت تأمین، گروه‌های پرمصرف و اقدامات پیشگیرانه از قبل شفاف منتشر شود، امکان همراهی عمومی بیشتر می‌شود.

استاندار خراسان شمالی نیز در جلسه مدیریت انرژی صراحتاً خواستار راه‌اندازی پویش کاهش مصرف گاز در بخش‌های خانگی، تجاری و صنعتی و حضور رسانه‌ها در این فرآیند شده بود.

در چنین شرایطی، مطالبه صرفه‌جویی زمانی اثرگذاری بیشتری دارد که همزمان مشخص باشد دولت و دستگاه‌های عمومی خود چه اقداماتی برای کاهش مصرف، افزایش ظرفیت، تأمین سوخت جایگزین و رفع گلوگاه‌های شبکه انجام داده‌اند.

«تابستان را رد کردیم»؛ روایت دولت از بحران انرژی

گلزاری در سخنان خود به نگرانی‌های ابتدای سال درباره تابستان نیز اشاره کرده و گفته است با تصمیم‌های دولت و همراهی مردم، کشور توانسته از مشکلات فصل گرم عبور کند.

این گزاره ارزیابی دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت از عملکرد تابستان است و نباید آن را بدون بررسی شاخص‌هایی مانند میزان خاموشی، محدودیت صنایع، تولید برق و مصرف انرژی به‌عنوان یک ارزیابی مستقل تلقی کرد.

اکنون تمرکز دولت از برق تابستان به گاز زمستان منتقل شده است. در خراسان شمالی نیز هم استانداری و هم نهادهای نظارتی برنامه‌های پیشگیرانه را آغاز کرده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد ریسک زمستان در سطح استانی جدی تلقی می‌شود، هرچند هنوز نمی‌توان شدت محدودیت احتمالی را با قطعیت تعیین کرد.

زمستان ۱۴۰۵؛ آزمون همزمان مدیریت انرژی و اطلاع‌رسانی

سخنان محمد گلزاری در خراسان شمالی عملاً دو موضوع را به یکدیگر پیوند می‌دهد: بحران‌های اجرایی و نحوه گفت‌وگو درباره آنها با جامعه.

از یک سو، خراسان شمالی به دلیل موقعیت شبکه انتقال برای ماه‌های سرد برنامه‌های پیشگیرانه دارد و مقام‌های استان از سناریوهای مختلف مدیریت انرژی صحبت می‌کنند. از سوی دیگر، دولت می‌گوید برای عبور از چنین شرایطی به همراهی رسانه‌ها و مردم نیاز دارد.

اما همراهی عمومی بدون جریان دوطرفه اطلاعات دشوار است.

اگر قرار است مصرف‌کننده رفتار خود را تغییر دهد، باید تصویر روشنی از ابعاد مسئله داشته باشد؛ همان‌طور که دستگاه اجرایی نیز برای تصمیم‌گیری درست به نقد، گزارش‌های میدانی و پرسش‌های رسانه‌ها نیاز دارد.

پیام اصلی ۳۰ شهریور را بنابراین می‌توان در دو جمله خلاصه کرد: دولت درباره تأمین گاز شرق کشور برای زمستان هشدار آمادگی داده، اما قطع گسترده گاز را به‌طور قطعی اعلام نکرده است؛ و همزمان شورای اطلاع‌رسانی دولت می‌گوید پاسخ به این نوع مسائل باید از مسیر تعامل و روشنگری بگذرد، نه برچسب‌زنی به رسانه‌ها.

اینکه این دو سیاست—مدیریت انرژی و مدیریت افکار عمومی—در سرمای زمستان چقدر موفق خواهند بود، به عملکرد واقعی شبکه گاز، تصمیم‌های اجرایی و کیفیت اطلاع‌رسانی در ماه‌های آینده وابسته است.