خبر مهم برای گندمکاران؛ ۷۰ همت طلب تا پایان مهر واریز می‌شود | تکلیف برنج و کالاهای اساسی چه شد؟

اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرده است مجموع مطالبات گندمکاران از محل خرید تضمینی امسال نزدیک به ۴۲۰ همت بوده که تاکنون حدود ۳۵۰ همت آن پرداخت شده است.

به این ترتیب حدود ۸۳.۳ درصد کل مطالبات تسویه شده و تقریباً ۱۶.۷ درصد، معادل ۷۰ همت همچنان باقی مانده است.

فتحی گفته این مبلغ تا پایان مهرماه به حساب کشاورزان واریز خواهد شد.

نکته قابل توجه، سرعت گرفتن پرداخت‌ها در هفته‌های اخیر است. در اوایل شهریور گزارش‌ها از پرداخت حدود ۲۲۰ همت از بدهی ۴۲۰ همتی حکایت داشت؛ اکنون این رقم به حدود ۳۵۰ همت رسیده است.

بنابراین طی چند هفته اخیر بخش بزرگی از بدهی باقی‌مانده دولت به گندمکاران تعیین تکلیف شده است.

دولت امسال چقدر گندم خرید؟

طبق اعلام معاون وزارت جهاد کشاورزی، دولت تاکنون حدود ۸.۵ میلیون تن گندم در قالب خرید تضمینی از کشاورزان تحویل گرفته است.

ارزش این حجم گندم نزدیک به ۴۲۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.

عملیات اصلی برداشت در کشور پایان یافته، اما مراکز خرید تضمینی تا پایان مهر به فعالیت خود ادامه می‌دهند؛ بنابراین ممکن است حجم نهایی خرید اندکی افزایش پیدا کند.

این موضوع برای کشاورزان مناطق سردسیر اهمیت بیشتری دارد، زیرا معمولاً برداشت در این مناطق دیرتر انجام می‌شود و بخشی از تحویل محصول نیز در هفته‌های پایانی فصل خرید ثبت می‌شود.

چرا پرداخت ۷۰ همت باقی‌مانده اهمیت زیادی دارد؟

زمان پرداخت پول گندم فقط مسئله تسویه یک بدهی نیست.

بخش قابل توجهی از گندمکاران برای آغاز کشت جدید به همین نقدینگی نیاز دارند؛ از خرید بذر و کود گرفته تا آماده‌سازی زمین، سوخت، ماشین‌آلات و دستمزد کارگر.

نمایندگان گندمکاران پیش‌تر هشدار داده بودند تأخیر در پرداخت مطالبات می‌تواند به برنامه کشت پاییزه لطمه بزند، زیرا در مناطق سردسیر امکان عقب انداختن زمان کاشت برای مدت طولانی وجود ندارد.

از همین منظر، پرداخت کامل ۷۰ همت باقی‌مانده تا پایان مهر اگر محقق شود، می‌تواند بخشی از فشار نقدینگی بر تولیدکنندگان را کاهش دهد.

البته برای بخشی از کشاورزان، پایان مهر زمانی دیرتر از موعد مطلوب تأمین هزینه کشت است؛ به همین دلیل سرعت واقعی واریزها در هفته‌های آینده اهمیت زیادی خواهد داشت.

وعده قبلی پایان شهریور چه شد؟

یکی از نکات قابل توجه این پرونده تغییر زمان وعده تسویه است.

در شهریور، برخی مسئولان از تسویه مطالبات تا پایان همان ماه سخن گفته بودند. در ۱۰ شهریور نیز حدود ۲۲۰ همت پرداخت و نزدیک به ۲۰۰ همت بدهی باقی مانده بود.

اکنون مهلت نهایی به پایان مهر منتقل شده است.

با این حال، پرداخت‌های اخیر باعث شده فاصله تا تسویه کامل به ۷۰ همت کاهش پیدا کند. بنابراین برخلاف شهریور که تقریباً نیمی از پول هنوز باقی مانده بود، در حال حاضر بخش اعظم مطالبات پرداخت شده است.

تولید برنج ایران به ۲ میلیون تن رسید

بخش دوم اظهارات فتحی به بازار برنج مربوط است.

بر اساس برآورد وزارت جهاد کشاورزی، تولید برنج داخلی در سال جاری به حدود ۲ میلیون تن رسیده است. در کنار این تولید، سالانه حدود ۱.۵ میلیون تن کسری باید از طریق واردات پوشش داده شود.

بر این اساس، مجموع عرضه مورد نیاز بازار در محاسبه وزارت جهاد به حدود ۳.۵ میلیون تن می‌رسد.

فتحی گفته تاکنون ۵۰ درصد نیاز وارداتی محقق شده است.

یعنی با فرض نیاز ۱.۵ میلیون تنی، حدود ۷۵۰ هزار تن برنج وارد شده و تقریباً ۷۵۰ هزار تن دیگر باید در نیمه دوم سال وارد کشور شود.

۷۵۰ هزار تن برنج دیگر از چه مسیری وارد می‌شود؟

وزارت جهاد اعلام کرده باقی کسری برنج از مسیرهای دریایی و زمینی تأمین خواهد شد.

این نکته با توجه به شرایط فعلی تجارت خارجی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

در ماه‌های اخیر، اختلال در حمل دریایی و افزایش هزینه‌های لجستیک باعث شده دولت و بخش خصوصی سهم مسیرهای جایگزین، مرزهای زمینی و بنادر شمالی را افزایش دهند.

بنابراین واردات نیمه دوم سال فقط از یک مسیر انجام نخواهد شد و بخشی از برنامه تأمین به تنوع مسیرهای حمل وابسته است.

مهم‌ترین ریسک بازار برنج نیز در ماه‌های آینده الزاماً «نبود کالا» نیست؛ افزایش نرخ ارز، هزینه حمل و هزینه تأمین مالی می‌تواند قیمت تمام‌شده برنج وارداتی را افزایش دهد.

آیا قیمت برنج کاهش پیدا می‌کند؟

افزایش تولید داخلی به ۲ میلیون تن و انجام نیمی از برنامه واردات می‌تواند از نظر عرضه به ثبات بازار کمک کند، اما برای پیش‌بینی قیمت فقط بررسی حجم کالا کافی نیست.

قیمت برنج داخلی به هزینه تولید، دستمزد، نرخ خرید از کشاورز و میزان عرضه محصول جدید وابسته است.

برنج وارداتی نیز مستقیماً از نرخ ارز، قیمت جهانی و هزینه حمل تأثیر می‌گیرد.

بنابراین حتی اگر کمبود فیزیکی در بازار وجود نداشته باشد، بالا رفتن هزینه واردات می‌تواند مانع کاهش جدی قیمت مصرف‌کننده شود.

سناریوی مطلوب برای بازار زمانی شکل می‌گیرد که ورود ۷۵۰ هزار تن باقی‌مانده طبق برنامه انجام شود و همزمان فشار تازه‌ای از سمت ارز و حمل‌ونقل ایجاد نشود.

وضعیت روغن خام و گوشت قرمز

فتحی درباره دو کالای حساس دیگر نیز اعلام کرده واردات روغن خام و گوشت قرمز طبق روال ادامه دارد و وزارت جهاد در شرایط فعلی گزارشی از مشکل در تأمین این کالاها ارائه نکرده است.

این اظهارات با گزارش‌های روزهای اخیر درباره موجودی کالاهای اساسی همسو است.

وزارت جهاد پیش‌تر نیز اعلام کرده بود جریان ورود کالاهای اساسی ادامه دارد و حتی با وجود مشکلات حمل‌ونقل، زنجیره تأمین تا پایان سال برنامه‌ریزی شده است.

با این حال باید میان «تأمین کالا» و «قیمت کالا» تفاوت قائل شد.

ادامه واردات می‌تواند خطر کمبود را کاهش دهد، اما افزایش هزینه ارز، حمل، بیمه و توزیع ممکن است همچنان بر قیمت نهایی کالا اثر بگذارد.

نقش بانک مرکزی در تأمین کالاهای اساسی

یکی از حلقه‌های اصلی واردات، تأمین ارز است.

اکبر فتحی گفته بانک مرکزی ارز مورد نیاز کالاهای اساسی را از منابع مختلف تأمین می‌کند و در این بخش مشکلی گزارش نشده است.

این موضوع برای روغن خام، گوشت و برنج اهمیت ویژه دارد، زیرا بخش قابل توجهی از نیاز کشور به این محصولات یا مواد اولیه آنها از طریق واردات تأمین می‌شود.

اگر تخصیص ارز با وقفه روبه‌رو شود، حتی در صورت وجود کالا در بازار جهانی، ثبت سفارش، خرید و ترخیص می‌تواند با تأخیر مواجه شود.

بنابراین وضعیت بازار پایان سال بیش از هر چیز به سه عامل بستگی خواهد داشت: تداوم تخصیص ارز، باز ماندن مسیرهای حمل و تأمین به‌موقع محموله‌های جدید.

بازار شب عید در خطر کمبود است؟

موضع فعلی وزارت جهاد منفی است؛ یعنی این وزارتخانه می‌گوید برای تأمین مایحتاج عمومی و بازار پایان سال نگرانی وجود ندارد.

اما تحقق این سناریو به ادامه برنامه وارداتی در نیمه دوم سال وابسته است.

در بازار برنج هنوز نیمی از برنامه وارداتی باقی مانده و در روغن و گوشت نیز جریان تأمین باید در ماه‌های آینده ادامه پیدا کند.

به همین دلیل نمی‌توان صرفاً بر اساس موجودی فعلی نتیجه گرفت که قیمت‌ها نیز بدون نوسان باقی خواهند ماند.

اطمینان دولت بیشتر درباره وجود کالا است، نه تضمین ثابت ماندن قیمت‌ها.

جمع‌بندی؛ مطالبات گندمکاران در آستانه تسویه کامل

آخرین آمار وزارت جهاد نشان می‌دهد پرونده مالی خرید تضمینی گندم به مرحله پایانی رسیده است.

از حدود ۴۲۰ همت مطالبات گندمکاران، نزدیک ۳۵۰ همت پرداخت شده و ۷۰ همت باقی مانده است؛ دولت وعده داده این مبلغ حداکثر تا پایان مهر واریز شود. خرید تضمینی نیز به حدود ۸.۵ میلیون تن رسیده است.

در بازار برنج، تولید داخلی حدود ۲ میلیون تن برآورد شده و از نیاز ۱.۵ میلیون تنی به واردات، نیمی انجام شده است؛ بنابراین حدود ۷۵۰ هزار تن واردات دیگر برای نیمه دوم سال باقی می‌ماند.

در مجموع، فعلاً نشانه اصلی در بازار کالاهای اساسی «کمبود» نیست؛ چالش مهم‌تر، تأمین به‌موقع، هزینه واردات و قیمت نهایی برای مصرف‌کننده است. برای کشاورزان نیز مهم‌ترین آزمون دولت، عملی شدن وعده پرداخت همان ۷۰ هزار میلیارد تومان باقی‌مانده تا پایان مهر خواهد بود.