جهش بی‌سابقه قیمت‌ها؛ چرا دلار و طلا ناگهان رکورد زدند؟

بازار ارز از روز یکشنبه وارد موج تازه‌ای از تقاضا شد، اما شدت حرکت دوشنبه حتی برخی فعالان حرفه‌ای بازار را غافلگیر کرد. کامران سلطانی، دبیر پیشین کانون صرافان، گفته افزایش قیمت به اندازه‌ای بود که صرافان نیز چنین شتابی را پیش‌بینی نمی‌کردند.

براساس گزارش منتشرشده از معاملات روز دوشنبه، دلار در مقاطعی بالاتر از ۲۴۵ هزار تومان خریدوفروش شد؛ در حالی که داده لحظه‌ای شبکه طلا و ارز در ساعت ۱۵:۱۴ نرخ حدود ۲۴۴ هزار تومان و سقف روزانه نزدیک ۲۴۴ هزار و ۴۲۰ تومان را نشان می‌داد. اختلاف جزئی این ارقام ناشی از زمان ثبت قیمت و تفاوت منابع بازار آزاد است و خود نشان‌دهنده شدت نوسان روزانه محسوب می‌شود.

دلار در یک روز بیش از ۱۰ هزار تومان گران شد

دلار تنها ارزی نبود که دوشنبه جهش کرد.

داده‌های بازار در بعدازظهر دوشنبه قیمت یورو را حدود ۲۷۷ هزار و ۵۹۰ تومان و پوند را نزدیک ۳۲۳ هزار و ۶۶۰ تومان نشان می‌داد. هر دو ارز بیش از ۳.۵ درصد نسبت به روز قبل افزایش داشتند. دلار نیز در همان مقطع حدود ۳.۸ درصد رشد روزانه ثبت کرده بود.

وقتی سه ارز اصلی به‌طور همزمان چنین افزایشی را تجربه می‌کنند، دشوار است حرکت بازار را صرفاً به نوسان تکنیکی یک نماد نسبت داد. بخش مهمی از این حرکت به افزایش تقاضای احتیاطی، ریسک سیاسی و انتظارات تورمی مربوط می‌شود.

با این حال، تعیین یک علت واحد برای جهش دوشنبه ساده نیست.

آیا اظهارات ترامپ دلار را به ۲۴۵ هزار تومان رساند؟

افزایش تنش سیاسی بدون تردید یکی از محرک‌های انتظاری بازار بوده، اما تصویر دیپلماتیک پیچیده‌تر از عبارت «ترامپ مذاکره را رد کرد» است.

دونالد ترامپ روز شنبه اعلام کرد پیشنهاد ایران برای پایان درگیری و بازگشایی تنگه هرمز را نپذیرفته است. این خبر بر بازارهای جهانی انرژی نیز اثر گذاشت و قیمت نفت ابتدا افزایش پیدا کرد.

اما تازه‌ترین گزارش رویترز در روز دوشنبه نشان می‌دهد مسیر مذاکرات کاملاً بسته نشده است. میانجی‌های قطری قرار است دوشنبه یا سه‌شنبه جداگانه با عباس عراقچی و طرف آمریکایی گفت‌وگو کنند و محور مذاکرات نیز نسخه اصلاح‌شده همان پیشنهاد هفت‌روزه عنوان شده است.

حتی ترامپ نیز پس از رد پیشنهاد قبلی گفته بود انتظار دارد گفت‌وگوهای بیشتری در هفته جاری انجام شود. بنابراین بازار با ترکیبی از تهدید، رد یک پیشنهاد مشخص و همزمان باز ماندن مسیر میانجی‌گری مواجه است.

این ابهام برای بازار ارز مهم است؛ زیرا بازارها معمولاً بیش از خود خبر سیاسی به «عدم قطعیت» واکنش نشان می‌دهند.

طلای جهانی ریخت، طلای ایران بالا رفت

یکی از عجیب‌ترین ویژگی‌های معاملات دوشنبه، واگرایی بازار داخل و خارج بود.

در حالی که اونس جهانی طلا نسبت به روزهای قبل کاهش یافته بود، طلای ۱۸ عیار در ایران به محدوده ۲۴ میلیون تومان صعود کرد. داده شبکه طلا و ارز در ساعت ۱۳ هر گرم طلای ۱۸ عیار را حدود ۲۴ میلیون و ۲۶۱ هزار تومان ثبت کرده بود و در معاملات بعدی نرخ‌های بالاتری نیز در بازار گزارش شد.

در گزارش بازار، طلای ۱۸ عیار تا حدود ۲۴ میلیون و ۴۲۳ هزار تومان و طلای ۲۴ عیار تا محدوده ۳۲.۵ میلیون تومان نیز قیمت‌گذاری شد.

این اتفاق یک پیام روشن دارد: افزایش دلار آن‌قدر پرقدرت بوده که اثر منفی کاهش اونس را خنثی کرده است.

قیمت طلای داخلی به‌طور ساده تابعی از دو متغیر اصلی است: قیمت جهانی طلا و قیمت دلار. اگر یکی کاهش یابد اما دیگری با شدت بیشتری افزایش پیدا کند، طلای داخلی می‌تواند همچنان صعودی بماند.

سکه به مرز تاریخی ۲۵۰ میلیون تومان نزدیک شد

سکه نیز دوشنبه با قدرت بیشتری از طلا افزایش پیدا کرد.

شبکه طلا و ارز در ساعت ۱۴:۵۵ قیمت نقدی سکه را ۲۴۷ میلیون و ۵۱۰ هزار تومان اعلام کرد که بیش از هفت میلیون تومان بالاتر از روز قبل بود. قیمت تک‌فروشی سکه امامی حتی حدود ۲۴۸ میلیون و ۵۱۰ هزار تومان ثبت شد.

سکه بهار آزادی نیز بالاتر از ۲۴۱ میلیون تومان، نیم‌سکه حدود ۱۲۷ میلیون تومان و ربع‌سکه بیش از ۶۸ میلیون تومان معامله شد.

رسیدن سکه به فاصله‌ای اندک از مرز روانی ۲۵۰ میلیون تومان می‌تواند حساسیت معامله‌گران را افزایش دهد. مرزهای رُند معمولاً همزمان محل افزایش تقاضای هیجانی و شناسایی سود معامله‌گران کوتاه‌مدت هستند.

«جاماندگی دلار از تورم»؛ این استدلال چقدر قابل دفاع است؟

کامران سلطانی یکی از دلایل جهش اخیر را عقب‌ماندگی ارز نسبت به تورم عمومی اقتصاد عنوان کرده است.

این استدلال در میان فعالان بازار رایج است، اما مقایسه باید با احتیاط انجام شود. تازه‌ترین داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور حدود ۸۳.۸ درصد اعلام شده، هرچند این نرخ با تورم سالانه تفاوت دارد.

از سوی دیگر داده‌های شبکه طلا و ارز نشان می‌دهد دلار در شش ماه گذشته حدود ۵۴ درصد افزایش داشته است.

این دو عدد مستقیماً قابل مقایسه نیستند؛ یکی شاخص قیمت مجموعه‌ای از کالاها و خدمات است و دیگری قیمت یک دارایی. اما فاصله آنها توضیح می‌دهد چرا برخی معامله‌گران از اصطلاح «جاماندگی ارز» استفاده می‌کنند.

در عین حال، این به معنی وجود یک نرخ «الزامی» برای دلار نیست. نرخ ارز علاوه بر تورم به صادرات، درآمد ارزی، سیاست پولی، انتظارات، محدودیت‌های تجاری و تحولات سیاسی نیز وابسته است.

آیا بانک مرکزی عمداً دلار را گران می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های صحبت‌های سلطانی، ادعای تمایل سیاستگذار به افزایش نرخ ارز برای پوشش کسری‌های مالی بود.

این دیدگاه باید به‌عنوان تحلیل و ادعای این فعال بازار در نظر گرفته شود و نه یک واقعیت تأییدشده درباره تصمیم بانک مرکزی. مدرک عمومی مستقیمی که نشان دهد جهش چند روز اخیر حاصل تصمیم عمدی سیاستگذار برای بالا بردن نرخ بازار آزاد بوده، منتشر نشده است.

البته نرخ‌های رسمی نیز در حال افزایش هستند. شبکه طلا و ارز گزارش کرده نرخ دلار دولتی روز دوشنبه با افزایش ۰.۶۵ درصدی به حدود ۱۷۲ هزار و ۸۵۰ تومان رسیده است.

اما رشد نرخ رسمی با این سرعت بسیار کمتر از جهش بازار آزاد بوده و به تنهایی توضیح‌دهنده نوسان ۱۰ تا ۱۳ هزار تومانی دلار آزاد نیست.

دلار بخریم یا طلا؟ یک توصیه که باید با احتیاط دیده شود

سلطانی در گفت‌وگوی خود دلار را برای سرمایه‌گذاران خرد به دلیل نقدشوندگی و نداشتن مسئله عیارسنجی مناسب‌تر از طلای فیزیکی دانسته است.

این دیدگاه نظر شخصی یک فعال بازار است و نمی‌توان آن را نسخه عمومی برای همه سرمایه‌گذاران دانست.

طلا، دلار، صندوق‌های طلا و دیگر دارایی‌ها هرکدام ریسک متفاوتی دارند. طلا علاوه بر دلار از اونس جهانی تأثیر می‌گیرد، اما نگهداری ارز نیز با ریسک سیاسی، نوسان شدید قیمت و محدودیت‌های معاملاتی همراه است.

بنابراین انتخاب میان آنها به افق زمانی، میزان ریسک‌پذیری و نیاز نقدینگی هر فرد بستگی دارد و صرفاً بر مبنای جهش یک یا دو روزه بازار نباید تصمیم‌گیری شود.

پیش‌بینی دلار و طلا تا پایان هفته؛ بازار هنوز پرریسک است

سلطانی انتظار دارد روند افزایشی تا پایان هفته ادامه پیدا کند، اما تحولات سیاسی روز دوشنبه باعث شده سناریوی بازار دوطرفه باقی بماند.

اگر میانجی‌گری قطر بدون نتیجه مشخص پایان یابد یا تنش‌های سیاسی دوباره افزایش پیدا کند، تقاضای احتیاطی می‌تواند دلار را در محدوده‌های بالای ۲۴۰ هزار تومان نگه دارد و سکه نیز همچنان در نزدیکی مرز ۲۵۰ میلیون تومان باقی بماند.

اما اگر از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا سیگنال مشخصی از کاهش تنش منتشر شود، بازار ارز می‌تواند بخشی از جهش سریع دو روز اخیر را پس بدهد. رویترز گزارش کرده مذاکرات جداگانه با میانجی‌گری قطر قرار است در همین بازه زمانی ادامه پیدا کند.

در بازار طلا نیز نرخ دلار همچنان عامل تعیین‌کننده است. اگر دلار عقب‌نشینی کند و اونس جهانی نیز ضعیف بماند، فشار اصلاحی بر طلای ۱۸ عیار و سکه افزایش خواهد یافت. در مقابل، تثبیت دلار در سطوح بالاتر می‌تواند اثر افت طلای جهانی را همچنان خنثی کند.

در مجموع، معاملات دوشنبه ۶ مهر نشان داد بازار ارز وارد مرحله تازه‌ای از نوسان شده است. دلار در مقاطعی از ۲۴۵ هزار تومان عبور کرد، سکه تا محدوده ۲۴۷ تا ۲۴۸ میلیون تومان رسید و طلای ۱۸ عیار بالای ۲۴ میلیون تومان باقی ماند. مهم‌تر از خود رکوردها اما علت حرکت است: ترکیبی از انتظارات تورمی، ریسک سیاسی، تقاضای احتیاطی و ابهام درباره مسیر دیپلماسی. تا زمانی که یکی از این عوامل تغییر جدی نکند، نوسان بالا احتمالاً ویژگی اصلی بازار خواهد ماند.