واردات سامسونگ و ال‌جی آزاد شد؟ واقعیت تصمیم تازه و ادامه گرانی لوازم خانگی

خبر بازگشت سامسونگ و ال‌جی به بازار ایران در ابتدا با عنوان «رفع ممنوعیت واردات» منتشر شد و این تصور را ایجاد کرد که پس از چند سال، تمام واردکنندگان امکان ثبت سفارش و ورود رسمی محصولات این دو برند را خواهند داشت.

اما سازمان توسعه تجارت خیلی زود این برداشت را اصلاح کرد.

براساس توضیح رسمی منتشرشده، واردات یخچال، یخچال‌فریزر و برخی لوازم خانگی بزرگ از مسیر تجارت رسمی همچنان ممنوع است. تصمیم جدید کارگروه ماده ۱۲ قانون ساماندهی مبادلات مرزی صرفاً به تعاونی‌های مرزنشین اجازه می‌دهد از همان ظرفیتی استفاده کنند که پیش از این برای رویه‌های کولبری و ملوانی وجود داشت.

بنابراین نه ممنوعیت عمومی برداشته شده و نه درهای ثبت سفارش تجاری سامسونگ و ال‌جی برای همه شرکت‌ها باز شده است.

سامسونگ و ال‌جی واقعاً به ایران برمی‌گردند؟

پاسخ دقیق این است: امکان ورود محدود محصولات آنها بیشتر شده، اما واردات رسمی گسترده آزاد نشده است.

براساس توضیحات سازمان توسعه تجارت، واردات محدود برخی اقلام لوازم خانگی در رویه‌های مرزی سال‌ها وجود داشته و محصولات دارای برند کره‌ای نیز از مسیر ملوانی و کولبری قابلیت ورود داشته‌اند. تصمیم تازه برای «همسان‌سازی» رویه‌ها گرفته شده تا تعاونی‌های مرزنشین نیز بتوانند از همین امکان استفاده کنند.

همین تفاوت از نظر حجم بازار بسیار مهم است.

واردات مرزی ظرفیت مشخص و محدود دارد و اصولاً نمی‌تواند در کوتاه‌مدت همان حجمی را ایجاد کند که واردات رسمی تجاری توسط شرکت‌های بزرگ ایجاد می‌کند. بنابراین انتظار اینکه چند هفته پس از این مصوبه بازار با حجم بالایی از یخچال، تلویزیون و لباسشویی سامسونگ و ال‌جی روبه‌رو شود، فعلاً پشتوانه‌ای در تصمیم اعلام‌شده ندارد.

چرا واردات لوازم خانگی محدود شد؟

محدودیت ورود لوازم خانگی به ایران سابقه چندساله دارد.

در سال ۱۳۹۷ و پس از تشدید تحریم‌های آمریکا، واردات گروهی از کالاهای مصرفی از جمله لوازم خانگی با هدف مدیریت منابع ارزی محدود شد. سامسونگ و ال‌جی نیز در همان دوره حضور مستقیم خود در بازار ایران را کاهش دادند.

در سال‌های بعد تولیدکنندگان داخلی سهم بیشتری از بازار گرفتند. رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی ایران اخیراً مدعی شده حدود ۹۵ درصد نیاز بازار از تولید داخلی تأمین می‌شود و این صنعت سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار نیز صادرات دارد. این ارقام، برآورد این تشکل صنفی هستند و به معنای بی‌نیازی کامل صنعت از واردات قطعات و مواد اولیه نیستند؛ همان تشکل‌ها در ماه‌های گذشته از مشکلات تخصیص ارز و تأمین مواد اولیه نیز سخن گفته‌اند.

همین مسئله باعث شده بحث واردات لوازم خانگی دو وجه متفاوت داشته باشد: افزایش رقابت و حق انتخاب مصرف‌کننده از یک سو و دغدغه منابع ارزی و وضعیت تولیدکنندگان داخلی از سوی دیگر.

واردات گسترده لوازم خانگی چقدر ارز می‌خواهد؟

برای درک مقیاس موضوع می‌توان به آمار سال‌های پیش از ممنوعیت نگاه کرد.

در سال‌های قبل از محدودیت واردات، ارزش ورود لوازم خانگی به کشور در برخی سال‌ها به حدود یک میلیارد دلار نزدیک شده بود. اگر فقط برای مقایسه فرض شود واردات ۹۷۵ میلیون دلاری با دلار ۱۷۰ هزار تومانی انجام شود، ارزش ریالی آن حدود ۱۶۶ هزار میلیارد تومان یا ۱۶۶ همت خواهد بود.

با دلار ۲۴۰ هزار تومانی، همین یک میلیارد دلار تقریباً به ۲۴۰ همت می‌رسد و برای ۹۷۵ میلیون دلار حدود ۲۳۴ همت خواهد بود.

این محاسبه به معنی هزینه مستقیم دولت نیست، اما ابعاد نیاز ارزی تجارت را نشان می‌دهد.

اهمیت نرخ ارز نیز این روزها بیشتر شده است؛ دلار آزاد روز دوشنبه ۶ مهر در محدوده حدود ۲۴۱ هزار تومان معامله شد.

بنابراین حتی اگر محدودیت‌های واردات در آینده گسترده‌تر برداشته شوند، نرخ ارز می‌تواند قیمت تمام‌شده محصولات خارجی را بسیار بالا نگه دارد.

چرا با خبر واردات، قیمت یخچال پایین نیامد؟

بازار فعلاً دلیل زیادی برای کاهش قیمت نمی‌بیند.

اول اینکه تصمیم جدید هنوز به افزایش گسترده عرضه منجر نشده است. دوم اینکه واردات مرزی محدود است و سوم اینکه رشد نرخ ارز هزینه جایگزینی کالاهای خارجی را بالا می‌برد.

قیمت‌های بازار نیز همین وضعیت را نشان می‌دهد.

یخچال دوقلوی پاکشوما مدل RTRA RTFA901 در ابتدای مهر حدود ۱۵۶ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است؛ در حالی که گزارش‌های هفته پایانی شهریور این مدل را در محدوده ۱۵۳ تا ۱۵۴ میلیون تومان نشان می‌دادند.

یخچال سایدبای‌ساید ایکس‌ویژن HS600 نیز به حدود ۱۷۰ میلیون و ۷۰۰ هزار تا ۱۷۱ میلیون تومان رسیده است. داده‌های تازه بازار در روز ۶ مهر نیز همین محدوده قیمتی را تأیید می‌کنند.

در بخش محصولات خارجی فاصله بسیار بیشتر است. برخی مدل‌های ال‌جی در بازار فعلی بیش از ۳۰۰ میلیون تومان قیمت دارند و بررسی‌های روزهای اخیر برای بعضی مدل‌ها محدوده ۳۳۳ تا بیش از ۴۰۰ میلیون تومان را ثبت کرده‌اند.

در نتیجه، انتشار یک خبر درباره تغییر مقررات مرزی به تنهایی نمی‌تواند قیمت چنین بازاری را پایین بیاورد.

حتی تولیدکنندگان داخلی هم با مشکل ارز مواجه‌اند

یکی از پیچیدگی‌های این بازار این است که تولید داخل نیز کاملاً مستقل از ارز نیست.

دبیر انجمن صنایع لوازم خانگی در اردیبهشت امسال اعلام کرده بود تولیدکنندگان برای واردات مواد اولیه و قطعات مورد نیاز با مشکلات ثبت سفارش و تخصیص ارز روبه‌رو هستند. فعالان این صنعت همچنین از کمبود نقدینگی و دشواری تأمین ورق فولادی و دیگر نهاده‌های تولید سخن گفته‌اند.

بنابراین افزایش دلار می‌تواند از دو مسیر بر بازار فشار وارد کند: محصولات وارداتی را گران‌تر کند و هزینه قطعات و مواد اولیه مورد نیاز برخی تولیدکنندگان داخلی را افزایش دهد.

همین مسئله توضیح می‌دهد چرا آزادسازی محدود واردات الزاماً معادل کاهش فوری قیمت نیست.

واردات بیشتر رقابت ایجاد می‌کند، اما آیا قیمت را پایین می‌آورد؟

از نظر اقتصادی، افزایش عرضه و ورود برندهای بیشتر می‌تواند رقابت را افزایش دهد. تولیدکننده داخلی در چنین شرایطی با گزینه‌های بیشتری در برابر مصرف‌کننده روبه‌رو می‌شود و فشار برای بهبود کیفیت، خدمات پس از فروش و قیمت‌گذاری افزایش پیدا می‌کند.

اما برای اینکه این رقابت واقعاً بر قیمت اثر بگذارد، حجم واردات باید قابل توجه باشد.

مسیر مرزنشینی فعلی احتمالاً چنین ظرفیتی ندارد. همچنین اگر کالا با دلار گران وارد شود، ممکن است حتی با افزایش تعداد برندها، قیمت نهایی همچنان بالا باقی بماند.

از سوی دیگر، بازار داخلی هم اکنون با مازاد عرضه در برخی گروه‌ها روبه‌روست. فعالان صنعت در ماه‌های گذشته گفته‌اند کالا در بازار به میزان کافی وجود دارد و رکود تقاضا یکی از مسائل اصلی فروش است.

بنابراین مشکل بازار فقط «کمبود تعداد یخچال یا لباسشویی» نیست؛ قدرت خرید خانوار نیز بخش مهمی از معادله است.

سرنوشت قیمت لوازم خانگی در مهر ۱۴۰۵

در کوتاه‌مدت، مصوبه تازه احتمالاً اثر محسوسی بر قیمت‌ها نخواهد داشت.

برای کاهش جدی قیمت دست‌کم یکی از چند اتفاق باید رخ دهد: نرخ ارز کاهش پیدا کند، واردات رسمی در حجم بالا آزاد شود، هزینه مواد اولیه تولیدکنندگان داخلی پایین بیاید یا رقابت واقعی‌تری میان برندها شکل بگیرد.

فعلاً هیچ‌کدام از این شرایط به شکلی که بتوان انتظار افت سریع قیمت داشت محقق نشده است.

حتی نرخ‌های روزهای نخست مهر نشان می‌دهند برخی محصولات داخلی و خارجی نسبت به هفته پایانی شهریور اندکی گران‌تر شده‌اند.

به همین دلیل مهم‌ترین نکته برای مصرف‌کنندگان این است که خبر «آزاد شدن واردات سامسونگ و ال‌جی» را با رفع کامل ممنوعیت اشتباه نگیرند.

تصمیم تازه تنها یک مسیر محدود تجارت مرزی را توسعه داده است. واردات رسمی لوازم خانگی بزرگ همچنان ممنوع است و مشخص نیست آیا سیاستگذار در آینده این محدودیت را تغییر خواهد داد یا خیر.

در نتیجه، بازار فعلاً همان مسیر قبلی را ادامه می‌دهد: عرضه محصولات داخلی گسترده است، کالاهای خارجی با قیمت‌های بالا در بازار حضور دارند و رشد دلار نیز اجازه نمی‌دهد خبر واردات محدود به سرعت به کاهش قیمت یخچال و لباسشویی تبدیل شود.