قیمت برنج خارجی در مهر ۱۴۰۵؛ برنج پاکستانی ۱۰ کیلویی تا ۳.۸ میلیون تومان رسید

بر اساس تازه‌ترین نرخ‌های اعلامی بازار، چهار نمونه مورد بررسی در محدوده زیر عرضه شده‌اند:

این اعداد نشان می‌دهد دیگر نمی‌توان صرفاً بر اساس «هندی» یا «پاکستانی» بودن درباره ارزان یا گران بودن برنج تصمیم گرفت.

برند، رقم برنج، نوع فرآوری، کیفیت دانه، میزان شکستگی، عطر و حتی نحوه بسته‌بندی می‌تواند فاصله زیادی در قیمت ایجاد کند.

برای مثال، برنج پاکستانی ۳۸۶ آراد تنها حدود ۷ هزار تومان در هر کیلو از برنج هندی ۱۱۲۱ خانوار گران‌تر است؛ اما فاصله سوپر باسماتی صافورا با همین برنج هندی به حدود ۹۱ هزار و ۹۰۰ تومان در هر کیلو می‌رسد.

یعنی خانواری که یک کیسه ۱۰ کیلویی سوپر باسماتی پاکستانی می‌خرد، حدود ۹۱۹ هزار تومان بیشتر از خریدار برنج هندی ۱۱۲۱ خانوار پرداخت می‌کند.

چرا سوپر باسماتی پاکستانی گران‌تر است؟

این اختلاف فقط پدیده خرده‌فروشی نیست و از مرحله واردات نیز ریشه دارد.

در آخرین سقف‌های ارزش ارزی اعلام‌شده برای واردات، ارزش CFR برنج پاکستانی ۳۸۶ سفید معمولی حدود ۹۰۵ یورو به ازای هر تن تعیین شده، در حالی که رقم سوپر باسماتی سفید پاکستانی ۱۲۳۵ یورو در هر تن قیمت‌گذاری شده است. برای برنج‌های پاکستانی ۱۱۲۱ نیز بسته به نوع فرآوری نرخ‌هایی نزدیک ۱۱۹۸ تا ۱۲۳۸ یورو در هر تن تعیین شده است.

بنابراین حتی پیش از ورود کالا به ایران، سوپر باسماتی در طبقه گران‌تری نسبت به ۳۸۶ قرار دارد.

عطر بیشتر، ری‌کشیدن، دانه‌بندی و جایگاه این محصول در سبد مصرفی باعث شده تقاضای خاص خود را نیز حفظ کند؛ اما با افزایش قیمت، فاصله آن با گزینه‌های اقتصادی‌تر بیشتر شده است.

تعرفه واردات برنج چقدر است؟

برای برنج سفید کامل‌شده با کد تعرفه 10063020، حقوق ورودی در اطلاعات گمرکی سال ۱۴۰۵ ۵ درصد درج شده و واردات آن نیازمند طی مراحل ثبت سفارش و مجوزهای مربوط است.

با این حال تعرفه تنها بخشی از قیمت نهایی است.

هزینه حمل بین‌المللی، بیمه، انبارداری، ترخیص، تأمین مالی واردکننده، بسته‌بندی، حمل داخلی و حاشیه توزیع نیز به قیمت مصرف‌کننده اضافه می‌شود.

مهم‌تر از همه، تأخیر در تخصیص و تأمین ارز می‌تواند هزینه سرمایه واردکننده را افزایش دهد؛ موضوعی که تشکل واردکنندگان برنج بارها نسبت به آن هشدار داده است.

مشکل ارز برنج هنوز تمام نشده است

انجمن واردکنندگان برنج ایران در ماه‌های گذشته اعلام کرده بود مطالبات ارزی شرکت‌های واردکننده با تأخیر طولانی مواجه شده و ۶۳ شرکت در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار تعیین تکلیف ارز معوقه شده‌اند. این انجمن هشدار داده بود استمرار بلاتکلیفی می‌تواند جریان تأمین برنج در ماه‌های بعد را تحت تأثیر قرار دهد.

در گزارش دیگری، فعالان این صنعت گفته بودند کاهش توان مالی واردکنندگان باعث شده واردات برنج در بهار ۱۴۰۵ حدود ۵۰ درصد کاهش پیدا کند؛ هرچند این عدد مربوط به بهار است و نباید بدون داده تازه به وضعیت مهر تعمیم داده شود.

بعدتر نیز دولت ممنوعیت فصلی ترخیص برنج را در سال جاری لغو کرد تا بخشی از محدودیت عرضه کاهش یابد. انجمن واردکنندگان این تصمیم و پیگیری مطالبات ارزی را از اقدامات موثر وزارت جهاد کشاورزی ارزیابی کرده است.

ایران سالانه چقدر برنج وارداتی نیاز دارد؟

یک اصلاح مهم در توصیف بازار لازم است: کل بازار برنج ایران «وابستگی تمام‌عیار» به واردات ندارد، زیرا بخش بزرگی از مصرف از تولید داخلی تأمین می‌شود.

اما بازار برنج خارجی طبیعتاً به واردات و ارز وابسته است.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن واردکنندگان برنج در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد تولید داخلی کشور حدود ۲ میلیون تن در سال است، در حالی که نیاز سالانه به حدود ۳.۵ میلیون تن می‌رسد. بر این مبنا، واردات همچنان برای پر کردن شکاف میان تولید و مصرف ضروری است.

همین فاصله نزدیک به ۱.۵ میلیون تنی باعث می‌شود هر اختلال در ثبت سفارش، تخصیص ارز یا ترخیص سریعاً به انتظارات بازار برنج خارجی منتقل شود.

برنج هندی هنوز گزینه اقتصادی‌تر است؟

اعداد فعلی نشان می‌دهد پاسخ تا حد زیادی مثبت است، اما نه به اندازه گذشته.

در فهرست مورد بررسی، ارزان‌ترین محصول هندی ۱۱۲۱ خانوار با کیلویی ۲۸۸ هزار تومان است و پس از آن پاکستانی ۳۸۶ آراد با کیلویی ۲۹۵ هزار تومان قرار دارد.

یعنی فاصله این دو گزینه تنها حدود ۲.۴ درصد است.

اما برنج هندی خوشبخت با کیلویی ۳۴۰ هزار تومان فاصله قابل توجهی با «خانوار» دارد و سوپر باسماتی پاکستانی نیز تقریباً به ۳۸۰ هزار تومان رسیده است.

در نتیجه خود بازار برنج هندی نیز چندلایه شده است؛ برندهای اقتصادی‌تر برای مصرف روزمره و رستورانی یک سطح قیمتی دارند و نمونه‌های برنددار و مرغوب‌تر در طبقه‌ای کاملاً متفاوت معامله می‌شوند.

نمونه‌های بازار در شهریور نیز همین پراکندگی را نشان می‌دادند؛ برنج‌های هندی ۱۱۲۱ از محدوده‌های پایین‌تر شروع می‌شدند، در حالی که برخی پاکستانی‌ها به حدود ۳۶۵ هزار تومان در هر کیلو رسیده بودند.

چرا قیمت برنج خارجی فوراً با دلار بالا نمی‌رود؟

رابطه برنج و ارز مستقیم است، اما لزوماً «لحظه‌ای» نیست.

واردکننده ممکن است محموله‌ای را چند ماه قبل سفارش داده باشد و ارز آن نیز با سازوکار متفاوتی تأمین شده باشد. بنابراین جهش امروز دلار آزاد الزاماً به معنای افزایش همان‌روزه بهای تمام برنج موجود در انبار نیست.

اما نرخ ارز از طریق انتظارات و هزینه جایگزینی اثر خود را نشان می‌دهد.

فروشنده و عمده‌فروشی که می‌داند موجودی بعدی احتمالاً گران‌تر تأمین می‌شود، برای فروش ذخیره فعلی با قیمت قبلی احتیاط بیشتری می‌کند. در نتیجه حتی قبل از ورود محموله تازه، نرخ بازار ممکن است بالا برود.

از طرف دیگر، وقفه در تخصیص ارز می‌تواند زمان خواب سرمایه واردکننده را افزایش دهد و همین هزینه در نهایت به زنجیره قیمت منتقل شود.

آیا بازار با کمبود برنج خارجی مواجه است؟

داده‌های موجود تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌کنند.

رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی پیش‌تر گفته بود حجم کالای موجود در بازار نسبت به تقاضا بالا بوده و در مقطعی مشکل محسوسی از سمت عرضه وجود نداشته است.

در مقابل، انجمن واردکنندگان هشدار داده بی‌ثباتی سیاست واردات و تأخیر در ارز می‌تواند تعادل تأمین را در ماه‌های آینده برهم بزند. رئیس این انجمن در ۲۱ شهریور نیز تأکید کرده بازار بیش از آنکه صرفاً از «کمبود واقعی» ضربه بخورد، از بی‌ثباتی سیاست‌گذاری و وقفه در فرآیند تأمین آسیب دیده است.

بنابراین افزایش قیمت فعلی را نمی‌توان فقط به یک عامل مانند کمبود کالا نسبت داد.

پیش‌بینی قیمت برنج خارجی؛ مهر به کدام سمت می‌رود؟

در کوتاه‌مدت سه متغیر بیشترین اثر را دارند: ارز، سرعت تأمین واردات و میزان موجودی بازار.

اگر نوسان ارز ادامه پیدا کند و واردکنندگان همچنان با تأخیر در تأمین مالی روبه‌رو باشند، احتمال ادامه فشار صعودی بر برنج‌های خارجی وجود دارد؛ به‌خصوص محصولات ممتاز پاکستانی که از ابتدا ارزش وارداتی بالاتری دارند.

در مقابل، اگر ترخیص محموله‌ها تسریع شود، ثبت سفارش روان‌تر باشد و عرضه در عمده‌فروشی‌ها افزایش پیدا کند، رشد قیمت می‌تواند محدود شود.

سناریوی کاهش جدی قیمت نیز بیش از هر چیز به افت هزینه تأمین و ثبات ارزی نیاز دارد؛ زیرا صرف وجود کالا در انبار برای کاهش قیمت کافی نیست.

کیسه برنج خارجی تا مرز ۳.۸ میلیون تومان

جمع‌بندی بازار مهر نشان می‌دهد برنج خارجی دیگر الزاماً گزینه ارزان سفره خانوار نیست.

یک بسته ۱۰ کیلویی هندی ۱۱۲۱ خانوار حدود ۲.۸۸ میلیون تومان قیمت دارد، خوشبخت به ۳.۴ میلیون تومان رسیده و سوپر باسماتی پاکستانی صافورا گلستان با ۳ میلیون و ۷۹۹ هزار تومان تقریباً وارد کانال ۳.۸ میلیون تومان شده است.

در سطح هر کیلو نیز دامنه قیمت نمونه‌های بررسی‌شده بین ۲۸۸ هزار تا حدود ۳۸۰ هزار تومان است.

مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده ادامه مسیر بازار، تنها دلار نیست؛ بلکه ترکیب نرخ ارز با سیاست ثبت سفارش، سرعت تخصیص و تسویه ارز، حجم ترخیص و توان مالی واردکنندگان است.

به همین دلیل اگرچه نوسانات ارزی فشار فوری بر انتظارات بازار ایجاد می‌کند، پایداری قیمت برنج در ماه‌های آینده بیش از هر چیز به قابل‌پیش‌بینی شدن زنجیره تأمین وابسته است.