جزئیات تازه زاکانی از پناهگاه‌های تهران؛ پارکینگ‌ها برای شرایط جنگی آماده می‌شوند / اجرای طرح در برخی نقاط آغاز شد

شهردار تهران در تازه‌ترین اظهارات خود درباره برنامه مدیریت شهری برای احداث پارکینگ‌هایی که در شرایط اضطراری قابلیت تبدیل شدن به پناهگاه داشته باشند، تأکید کرده است که اجرای چنین پروژه‌ای «کار یک یا دو روز» نیست و برنامه‌ریزی آن از قبل انجام شده است.

بر اساس توضیحات زاکانی، در حال حاضر فرآیند مکان‌یابی در برخی نقاط پایتخت انجام شده و عملیات اجرایی نیز در تعدادی از محل‌ها آغاز شده است. با این حال، شهرداری هنوز مکان دقیق این پروژه‌ها را اعلام عمومی نکرده و جزئیاتی درباره تعداد نقاطی که اکنون وارد مرحله ساخت شده‌اند منتشر نشده است. 

بنابراین خبر امروز به معنای اعلام یک فهرست تازه از «پناهگاه‌های آماده استفاده» نیست؛ بلکه نشان می‌دهد برنامه‌ای که طی ماه‌های گذشته بارها از سوی مدیران شهری مطرح شده بود، در تعدادی از نقاط وارد مرحله اجرایی شده است.

پارکینگ‌-پناهگاه چیست و قرار است چگونه استفاده شود؟

مدل مورد نظر شهرداری، ساخت فضاهای زیرزمینی با کاربری دوگانه است. این سازه‌ها در شرایط معمول به‌عنوان پارکینگ عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرند اما باید به نحوی طراحی و تجهیز شوند که در شرایط بحرانی امکان استفاده از آنها به‌عنوان محل امن و پناهگاه فراهم باشد.

این مدل از یک جهت برای تهران اهمیت دارد؛ زیرا ساخت پناهگاه‌هایی که در شرایط عادی بلااستفاده باقی بمانند، هم هزینه بالایی دارد و هم نگهداری آنها دشوار است. در مقابل، سازه‌ای با کاربری روزمره می‌تواند هزینه نگهداری خود را توجیه کند و در عین حال زیرساخت اضطراری شهر باشد.

زاکانی پیش‌تر نیز گفته بود هدف این است که پارکینگ‌های زیرسطحی و عمیق با الزامات لازم برای استفاده در شرایط اضطراری طراحی شوند. شهرداری همچنین اعلام کرده بود در افق بلندمدت، ایجاد چنین فضاهایی در محلات مختلف تهران دنبال می‌شود. 

نخستین پارکینگ‌-پناهگاه تهران چه مشخصاتی دارد؟

برنامه پارکینگ‌-پناهگاه فقط در حد طرح اولیه باقی نمانده است. رسانه رسمی شهر تهران در اردیبهشت امسال از نزدیک شدن پارکینگ اعتماد در منطقه ۱۰ به مرحله بهره‌برداری به‌عنوان نخستین نمونه این سازه‌ها خبر داده بود.

براساس اطلاعات شهرداری منطقه ۱۰، این پروژه حدود ۱۰ هزار و ۲۵۶ مترمربع زیربنا دارد، در چهار طبقه زیرسطحی ساخته شده و دارای ظرفیت ۲۷۵ خودرو است. مدیریت منطقه همچنین اعلام کرده بود این مجموعه در صورت بروز بحران می‌تواند برای اسکان چند هزار نفر مورد استفاده قرار گیرد. دو پروژه دیگر با قابلیت استفاده مشابه نیز برای منطقه ۱۰ در دستور کار قرار گرفته بود.

این تجربه می‌تواند الگویی برای گسترش پارکینگ‌-پناهگاه‌ها در دیگر نقاط پایتخت باشد؛ هرچند استاندارد فنی، ظرفیت واقعی افراد، سیستم تهویه، تامین برق اضطراری، آب، ارتباطات و امکان دسترسی ایمن از مهم‌ترین موضوعاتی است که برای هر پروژه باید جداگانه بررسی شود.

۶۰ نقطه زیرزمینی تهران پیش‌تر شناسایی شده بود

موضوع ایجاد نقاط امن در تهران پس از تجربه بحران‌های اخیر با سرعت بیشتری در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفت.

زاکانی پیش‌تر اعلام کرده بود ۶۰ نقطه زیرزمینی در نقاط مختلف تهران برای استفاده در مواقع بحرانی شناسایی شده‌اند و برنامه تجهیز آنها به امکانات اطلاع‌رسانی و هشدار نیز دنبال شده است. در همان مقطع، شهردار تهران تأکید کرده بود که ساخت پارکینگ‌-پناهگاه‌ها یکی از مسیرهای اصلی برای جبران کمبود فضاهای ایمن زیرزمینی است.

این ۶۰ نقطه را البته نباید الزاماً با پروژه‌های جدید پارکینگ‌-پناهگاه یکی دانست. بخشی از برنامه مدیریت بحران مربوط به استفاده از ظرفیت‌های موجود شهر است و بخش دیگر به ساخت سازه‌های جدید و دائمی اختصاص دارد.

تازه‌ترین اظهارات شهردار نیز نشان می‌دهد «لکه‌گذاری» و شروع عملیات در برخی محل‌ها مربوط به همین بخش توسعه زیرساخت‌های جدید است.

متروی تهران هم پناهگاه می‌شود؟

یکی از پرسش‌های مهم درباره برنامه دفاع شهری تهران، امکان استفاده از ایستگاه‌های مترو در شرایط اضطراری است.

شهردار تهران پیش‌تر تصریح کرده بود که مترو اساساً با هدف پناهگاه ساخته نشده و همه الزامات یک پناهگاه تخصصی را ندارد؛ با این حال، مدیریت شهری تعدادی از ایستگاه‌ها را برای استفاده اضطراری بررسی کرده و به دنبال فراهم کردن حداقل امکانات مورد نیاز در آنهاست.

در گزارشی دیگر نیز زاکانی گفته بود ۸۱ ایستگاه مترو ظرفیت‌هایی برای خدمت‌رسانی اضطراری دارند و بخشی از ابنیه شهری نیز برای استفاده احتمالی در شرایط بحرانی بررسی شده‌اند. 

در نتیجه، استراتژی شهرداری ظاهراً بر یک شبکه چندلایه متکی است: احداث پارکینگ‌-پناهگاه‌های جدید، استفاده از برخی سازه‌های زیرزمینی موجود و آماده‌سازی حداقلی بعضی ایستگاه‌های مترو.

چرا مکان پناهگاه‌های جدید هنوز اعلام نشده است؟

زاکانی امروز تأکید کرده است که محل پروژه‌هایی که کار در آنها آغاز شده، هنوز اعلام نشده است. 

از اطلاعات منتشرشده نمی‌توان نتیجه گرفت که این عدم اعلام دائمی خواهد بود. در یک نظام پناهگاهی شهری، دسترسی عمومی به اطلاعات مکان، ظرفیت، مسیر ورود و دستورالعمل استفاده در زمان بحران اهمیت اساسی دارد؛ اما ممکن است شهرداری انتشار این جزئیات را به تکمیل پروژه‌ها و نهایی شدن استانداردهای بهره‌برداری موکول کرده باشد.

در حال حاضر نه نقشه جامع عمومی از پارکینگ‌-پناهگاه‌های جدید منتشر شده و نه زمان‌بندی مشخصی برای اعلام تمام نقاط وجود دارد. بنابراین شهروندان نباید هر پارکینگ زیرزمینی را خودبه‌خود یک پناهگاه استاندارد تلقی کنند.

طرح پناهگاه‌های تهران در چه مرحله‌ای است؟

مرور اخبار ماه‌های گذشته نشان می‌دهد طرح از مرحله «ایده» عبور کرده، اما هنوز با ایجاد یک شبکه گسترده و کامل پناهگاهی در تمام محلات فاصله دارد.

در بهمن ۱۴۰۴، زاکانی از هدف احداث پارکینگ‌-پناهگاه در محلات تهران سخن گفته بود. در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز خبرهایی درباره تکمیل نخستین نمونه در منطقه ۱۰ منتشر شد و حالا در مهرماه شهردار تهران می‌گوید مکان‌یابی پروژه‌های دیگری انجام شده و در برخی نقاط عملیات آغاز شده است. 

این روند نشان می‌دهد مدیریت شهری به دنبال تبدیل مفهوم «پناهگاه» از یک فضای صرفاً نظامی و بلااستفاده در زمان عادی، به بخشی از زیرساخت روزمره شهر است.

پناهگاه‌های تهران چه زمانی آماده می‌شوند؟

در تازه‌ترین اظهارات زاکانی، تاریخ مشخصی برای تکمیل همه پروژه‌ها اعلام نشده است. همین موضوع مهم‌ترین ابهام فعلی طرح محسوب می‌شود.

ساخت سازه‌های چندطبقه زیرزمینی، تامین تجهیزات ایمنی و ایجاد مسیرهای دسترسی اضطراری پروژه‌ای زمان‌بر و پرهزینه است؛ در نتیجه بعید است شبکه‌ای در مقیاس کل تهران در مدت کوتاهی تکمیل شود. خود شهردار نیز پیش‌تر گفته بود پروژه‌های تأسیسی از این جنس به زمان نیاز دارند و توسعه آنها در سال‌های آینده ادامه خواهد یافت.