ماجرای طاعون در روسیه چیست؛ قرنطینه در سیبری پس از مرگ کارمند یک مؤسسه تحقیقاتی

انتشار خبر مرگ یکی از کارکنان مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری، طی ساعات اخیر توجه رسانه‌های بین‌المللی و کاربران شبکه‌های اجتماعی را به خود جلب کرده و عبارت‌هایی مانند «طاعون»، «طاعون در روسیه» و «طاعون ریوی» به سرعت وارد جست‌وجوهای کاربران شده است. آنچه ماجرا را حساس کرده، محل اشتغال فرد جان‌باخته و تصمیم مقام‌های روسیه برای قرنطینه بیمارستانی است که او در آن بستری بوده؛ با این حال اطلاعات رسمی موجود تا این لحظه از تأیید شیوع طاعون حکایت ندارد و مقام‌های بهداشتی روسیه علت بیماری را «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» اعلام کرده‌اند.

ماجرای طاعون در روسیه از کجا شروع شد؟

ماجرا به منطقه ایرکوتسک در جنوب شرقی سیبری بازمی‌گردد. فرد جان‌باخته یکی از کارکنان مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری و خاور دور روسیه بود؛ مرکزی تخصصی که وظیفه آن مطالعه، پایش و مقابله با برخی بیماری‌های عفونی خطرناک از جمله طاعون، سیاه‌زخم و وباست.

براساس گزارش آسوشیتدپرس، این فرد پس از ابتلا به نوعی ذات‌الریه با علت نامشخص در بیمارستان شهر شلخوف، در نزدیکی ایرکوتسک، بستری شد و بعد جان خود را از دست داد. انتشار خبر مرگ او به دلیل ماهیت محل کارش بلافاصله گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال ابتلا به طاعون ریوی ایجاد کرد.

مقام‌های روسیه پس از این اتفاق، بیمارستان محل بستری بیمار را تحت محدودیت‌های قرنطینه‌ای قرار دادند و افرادی را که با او تماس داشته‌اند تحت مراقبت پزشکی قرار دادند. این اقدامات احتیاطی باعث شد نگرانی عمومی افزایش پیدا کند و برخی رسانه‌ها و حساب‌های شبکه‌های اجتماعی حتی از احتمال نشت یک عامل بیماری‌زا از مؤسسه تحقیقاتی سخن بگویند.

اما تاکنون هیچ مدرک رسمی که چنین فرضیه‌ای را تأیید کند منتشر نشده است.

آیا ابتلا به طاعون تأیید شده است؟

خیر؛ دست‌کم براساس اطلاعات رسمی منتشرشده تا این لحظه، ابتلا به طاعون تأیید نشده است.

مقام‌های بهداشتی روسیه اعلام کرده‌اند بررسی‌های انجام‌شده تاکنون هیچ ارتباطی میان بیماری فرد جان‌باخته و عوامل بیماری‌زایی که او در محیط کاری با آنها سروکار داشته پیدا نکرده است. علت اعلام‌شده مرگ همچنان ذات‌الریه با منشأ نامشخص است و آزمایش‌ها برای تعیین علت دقیق بیماری ادامه دارد.

آسوشیتدپرس نیز تأکید کرده گزارش‌هایی که از ابتلای فرد جان‌باخته به «طاعون ریوی» سخن گفته‌اند، در زمان انتشار گزارش این خبرگزاری تأیید نشده بودند. همین تفاوت میان اطلاعات رسمی و گمانه‌زنی‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی یکی از دلایل اصلی جهش جست‌وجوی کلمه «طاعون» بوده است.

بنابراین تیترهایی مانند «شیوع طاعون در روسیه» یا «طاعون از آزمایشگاه روسیه نشت کرد» در شرایط فعلی با اطلاعات تأییدشده همخوانی ندارند.

چرا بیمارستان قرنطینه شد؟

قرنطینه یا اعمال محدودیت‌های بهداشتی در بیمارستان لزوماً به معنای تأیید طاعون نیست. وقتی فردی با بیماری شدید و علت ناشناخته که سابقه کار در یک مؤسسه مرتبط با عوامل بیماری‌زای پرخطر دارد بستری می‌شود، اقدام احتیاطی برای محدودکردن تماس‌ها بخشی از پروتکل مدیریت خطر است.

مقام‌های روسیه اعلام کرده‌اند افرادی که با فرد جان‌باخته در تماس بوده‌اند تحت پایش پزشکی قرار گرفته‌اند. طبق گزارش‌های منتشرشده، آزمایش تعدادی از افراد تحت مراقبت وجود عفونت‌های رایج تنفسی یا کووید-۱۹ را نشان داده اما تاکنون مورد دیگری مرتبط با طاعون گزارش نشده است.

همچنین در کارخانه آلومینیوم ایرکوتسک که در نزدیکی منطقه قرار دارد توصیه‌هایی درباره استفاده از ماسک مطرح شده است. این اقدامات نیز در چارچوب احتیاط بهداشتی انجام شده و به خودی خود نشانه اثبات وجود طاعون نیست.

چرا نام یک مؤسسه «ضدطاعون» باعث نگرانی شد؟

مؤسسات ضدطاعون در روسیه تنها روی طاعون کار نمی‌کنند. این مراکز بخشی از شبکه تخصصی نظارت بر بیماری‌های عفونی خطرناک هستند و وظایف آنها می‌تواند شامل تحقیق، تشخیص آزمایشگاهی، پایش اپیدمیولوژیک و آماده‌سازی برای مقابله با بیماری‌هایی مانند طاعون، وبا، سیاه‌زخم و دیگر عوامل عفونی باشد.

مؤسسه ایرکوتسک نیز از مراکز تخصصی زیرمجموعه ساختار بهداشتی روسیه است و در اسناد رسمی روسیه به‌عنوان یکی از مراکز تشخیص و پایش بیماری‌های عفونی خطرناک در مناطق وسیعی از سیبری معرفی شده است.

به همین دلیل، اشتغال فرد جان‌باخته در چنین مرکزی از نظر بهداشت عمومی اهمیت بیشتری نسبت به یک مورد عادی ذات‌الریه دارد و توضیح می‌دهد چرا مقام‌ها اقدامات احتیاطی گسترده‌تری انجام داده‌اند.

اما همین عنوان «مؤسسه ضدطاعون» باعث شده بخش بزرگی از فضای مجازی بدون انتظار برای نتیجه آزمایش‌ها، بیماری را مستقیماً به طاعون ارتباط دهد.

طاعون ریوی چیست؟

طاعون یک بیماری عفونی ناشی از باکتری Yersinia pestis است و می‌تواند به شکل‌های مختلف بروز کند. نوع ریوی آن زمانی رخ می‌دهد که عفونت ریه را درگیر کند و برخلاف شکل‌های دیگر بیماری، امکان انتقال مستقیم میان انسان‌ها از طریق قطرات تنفسی وجود دارد.

طاعون در دوران تاریخی عامل همه‌گیری‌های بسیار مرگبار بوده، اما شرایط امروز با قرون گذشته کاملاً متفاوت است. آنتی‌بیوتیک‌ها در صورت تشخیص و درمان سریع می‌توانند در درمان بیماری مؤثر باشند و نظام‌های مراقبت اپیدمیولوژیک نیز امکان شناسایی و کنترل سریع‌تر موارد را فراهم کرده‌اند.

به همین دلیل حتی اگر در ادامه یک مورد طاعون تأیید شود، وجود یک مورد به‌تنهایی به معنای آغاز یک همه‌گیری گسترده نیست. آنچه اهمیت دارد شناسایی منبع آلودگی، بررسی تماس‌های فرد، نتیجه آزمایش‌ها و مشخص‌شدن این موضوع است که آیا انتقال ثانویه میان افراد رخ داده است یا خیر.

مقام‌های آمریکایی چرا واکنش نشان دادند؟

حساسیت بین‌المللی پرونده زمانی بیشتر شد که مقام‌های آمریکایی اعلام کردند وضعیت را زیر نظر دارند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز یکشنبه گفت واشنگتن در صورت نیاز آماده کمک به روسیه است. رویترز گزارش داده ترامپ در واکنش به اتفاقات سیبری، موضوع را جدی توصیف کرده و گفته آمریکا آماده ارائه کمک است.

مقام‌های وزارت خارجه آمریکا نیز گفته‌اند گزارش‌های مربوط به یک مورد مشکوک را همراه با نهادهای بهداشتی این کشور بررسی می‌کنند. با این حال واکنش آمریکا نیز به معنای تأیید طاعون نیست و بیشتر نشان‌دهنده حساسیت نهادهای بهداشتی نسبت به احتمال بروز یک بیماری عفونی خطرناک در مرکزی است که با چنین عوامل بیماری‌زایی سروکار دارد.

آیا گزارشی از سرایت بیماری منتشر شده است؟

تا زمان انتشار این گزارش، منبع معتبر و رسمی مورد دیگری از ابتلا به طاعون مرتبط با این پرونده را تأیید نکرده است.

مقام‌های روسیه گفته‌اند همکاران فرد جان‌باخته و سایر افراد مرتبط تحت بررسی قرار گرفته‌اند و تاکنون شواهدی از بروز یک زنجیره انتقال مرتبط با عوامل خطرناک موجود در مؤسسه پیدا نشده است.

این موضوع برای ارزیابی خطر بسیار مهم است. در صورت وقوع یک همه‌گیری واقعی، انتظار می‌رود موارد ثانویه بیماری میان افراد در تماس ظاهر شود و نتایج آزمایشگاهی وجود عامل بیماری‌زا را تأیید کند؛ دو مؤلفه‌ای که در اطلاعات رسمی فعلی گزارش نشده‌اند.

چرا خبر «طاعون در روسیه» این‌قدر سریع پخش شد؟

این پرونده تقریباً تمام عناصر لازم برای ایجاد یک موج خبری بزرگ را در خود دارد: مرگ غیرمنتظره یک کارمند آزمایشگاه، مؤسسه‌ای با عنوان «ضدطاعون»، یک بیماری با منشأ نامشخص، قرنطینه بیمارستان و گمانه‌زنی درباره یکی از مخوف‌ترین بیماری‌های تاریخ.

ترکیب این عناصر باعث شد بخش‌هایی از فضای مجازی پیش از اعلام نتیجه قطعی آزمایش‌ها، روایت «نشت طاعون از آزمایشگاه» را مطرح کنند. برخی گزارش‌های محلی نیز احتمال طاعون ریوی را مطرح کردند، اما رسانه‌های معتبری مانند آسوشیتدپرس و وال‌استریت ژورنال تأکید کرده‌اند که مقام‌های روسیه تاکنون چنین تشخیصی را تأیید نکرده‌اند.

در واقع آنچه فعلاً وجود دارد یک پرونده بهداشتی مشکوک و تحت بررسی است، نه یک همه‌گیری تأییدشده.

آخرین وضعیت طاعون در روسیه چیست؟

تا آخرین اطلاعات در دسترس، وضعیت را می‌توان در چند نکته خلاصه کرد: یک کارمند مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک پس از ابتلا به ذات‌الریه با منشأ نامشخص جان باخته، بیمارستان محل بستری او تحت محدودیت قرار گرفته، تماس‌های او تحت مراقبت قرار دارند و تحقیقات برای تعیین عامل بیماری ادامه دارد.

در مقابل، مقام‌های روسیه می‌گویند هنوز مدرکی مبنی بر ارتباط بیماری او با عوامل عفونی موجود در محل کار پیدا نشده و هیچ شیوع تأییدشده‌ای از طاعون اعلام نشده است.

بنابراین پاسخ دقیق به پرسش پرتکرار کاربران درباره «طاعون در روسیه» این است: یک مرگ مشکوک در مؤسسه‌ای مرتبط با تحقیقات بیماری‌های خطرناک باعث قرنطینه و تحقیقات گسترده شده، اما تا این لحظه طاعون به‌عنوان علت مرگ یا یک شیوع جدید به‌طور رسمی تأیید نشده است.

هرگونه تغییر در این وضعیت وابسته به نتایج آزمایش‌های تکمیلی و اطلاعیه‌های رسمی مقام‌های بهداشتی روسیه خواهد بود.