پشت پرده حذف سپکتاکرای ایران از ناگویا ۲۰۲۶؛ چه کسی پاسخگوی فرصتسوزی و حاشیههای مدیریتی است؟
بیستمین دوره بازیهای آسیایی از ۱۹ سپتامبر تا ۴ اکتبر ۲۰۲۶ در آیچی و ناگویای ژاپن برگزار شد. سپکتاکرا نیز یکی از رشتههای این رقابتها بود و تیمهای مطرح آسیا برای کسب مدال در سالن میزوهو ناگویا به میدان رفتند.
در این میان، ایران هیچ تیمی در بخش مردان یا زنان اعزام نکرد. با این حال، سه نماینده ایرانی شامل سهراب آزاد در هیئت ژوری، علی فولادیراد در کمیته اجرایی و ملیحه شاهوردی در بخش داوری، در برگزاری مسابقات نقش داشتند.
این وضعیت تناقض قابلتوجهی را آشکار میکند؛ نیروهای فنی و اجرایی ایران در سطح آسیایی حضور داشتند، اما ورزشکاران کشورمان فرصت رقابت با حریفان خود را پیدا نکردند.
در بازیهایی که کشورهای مختلف برای افزایش سهم مدالهای خود تلاش میکردند، سپکتاکرای ایران حتی فرصت آزمودن تواناییهایش را نیز نداشت.
البته باید میان فرصت ازدسترفته و مدال قطعی تفاوت گذاشت. سابقه موفقیتهای بینالمللی نشان میدهد ایران ظرفیت رقابت داشته است، اما نمیتوان ادعا کرد که در صورت اعزام، کسب مدال تضمینشده بود.
سپکتاکرای ایران چگونه از مدالهای جهانی به غیبت در ناگویا رسید؟
بررسی کارنامه سپکتاکرای ایران نشان میدهد این رشته در سالهای گذشته موفقیتهایی داشته که نمیتوان آنها را نادیده گرفت.
در جام جهانی ۲۰۲۴ مالزی، تیمهای ملی دو نفره و سه نفره مردان ایران با شکست چینتایپه به دو مدال طلای دویژن یک دست یافتند. البته باید تأکید کرد که دویژن یک با سطح برتر رقابتها متفاوت است و این دو عنوان قهرمانی نباید با قهرمانی در بالاترین سطح مسابقات جهانی یکسان تلقی شوند.
در مسابقات جهانی ۲۰۲۵ هند نیز تیمهای زنان و مردان ایران به مدال برنز رسیدند؛ نتایجی که از وجود ظرفیت رقابت در هر دو بخش حکایت داشت.
اما عملکرد ایران در جام جهانی اردیبهشت ۱۴۰۵ مالزی متفاوت بود. تیم مردان در نخستین مسابقه مقابل تایلند شکست خورد و گزارشهای بعدی از حذف زودهنگام تیمهای ملی ایران خبر دادند.
این افت نتایج، ضرورت بررسی برنامههای فنی و مدیریتی را بیشتر میکند. اگر تیمی طی دو سال از قهرمانی در دویژن یک به حذف زودهنگام برسد، لازم است عوامل این تغییر با دادههای فنی بررسی شود.
تغییرات مدیریتی سپکتاکرا؛ چرا نام پیشکسوتان در میان منتقدان دیده میشود؟
یکی از محورهای انتقادی مطرحشده درباره مدیریت سپکتاکرا، تغییرات گسترده در مسئولیتهای اجرایی، فنی و داوری است.
در متن انتقادی منتشرشده، از جدایی یا تغییر مسئولیت چهرههایی مانند یلدا قاسمی، غلامرضا عبدی، امید شیری، محمدحسین یوسفی، وحید عزتی، نرگس پاپی، ملیحه شاهوردی و علی فولادیراد نام برده شده است.
منتقدان معتقدند کاهش حضور نیروهای باسابقه در ساختار تصمیمگیری میتواند به تضعیف تجربه مدیریتی و فنی این رشته منجر شود.
با این حال، درباره علت هر یک از این تغییرات، از جمله ادعای کنار گذاشته شدن اجباری برخی افراد، مستندات کافی و مستقلی در منابع بررسیشده وجود ندارد. بنابراین نسبت دادن همه این اتفاقات به تصمیم شخصی یک مدیر، بدون بررسی احکام رسمی و شنیدن توضیحات طرفین، قابل تأیید نیست.
با وجود این، یک پرسش مدیریتی همچنان اهمیت دارد: در رشتهای با جامعه ورزشکاری نسبتاً محدود، چه برنامهای برای حفظ تجربه مربیان، داوران و مدیران باسابقه و انتقال دانش آنان به نسل جدید وجود دارد؟
پاسخ انجمن سپکتاکرا چیست؟ اختلاف بر سر مقصر اصلی عدم اعزام
محمدرضا کمالزارع، سرپرست انجمن سپکتاکرای ایران، در ماههای اخیر با انتقادهایی درباره عملکرد این مجموعه مواجه بوده است. اما روایت مدیران انجمن درباره عدم اعزام به ناگویا با آنچه برخی منتقدان مطرح میکنند، تفاوت دارد.
ایمان پناهی، سخنگوی وقت انجمن، در گفتوگویی به تاریخ ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، مسئولیت تصمیم نهایی برای عدم اعزام را متوجه کمیته ملی المپیک دانست.
او تأکید کرد که تیم زنان توانایی مدالآوری داشته و از نظر انجمن، تصمیم اتخاذشده عادلانه نبوده است. وی همچنین از اجرای طرح استعدادیابی، توسعه فعالیت در استانها و برنامه برگزاری رقابتهای پایه خبر داد.
معصومه بهزادی، کاپیتان تیم ملی زنان، نیز در مصاحبهای اعلام کرد تیمش شش اردوی آمادهسازی را پشت سر گذاشته و بازیکنان انتظار حضور در ناگویا را داشتهاند.
او مدعی شد پس از ارزیابی مسئولان، شانس مدالآوری تیم کافی تشخیص داده نشده و به همین دلیل اعزام صورت نگرفته است.
این اظهارات نشان میدهد برای تعیین مسئولیت عدم اعزام، بررسی دو موضوع ضروری است: نخست کیفیت آمادهسازی و برنامه ارائهشده توسط انجمن، و دوم معیارهای کمیته ملی المپیک برای انتخاب رشتههای اعزامی.
آیا مسابقات کشوری سپکتاکرا تعطیل شده است؟
یکی دیگر از انتقادهای مطرحشده، نبود رقابتهای منظم داخلی و محدود شدن فعالیت انجمن به جلسات و انتصابهای مدیریتی است.
با این حال، بررسی گزارشهای رسمی نشان میدهد ادعای برگزار نشدن هیچ مسابقهای در یک سال گذشته دقیق نیست.
در آبان ۱۴۰۴، مسابقات آزاد سپکتاکرای زنان با عنوان جام کوثر به میزبانی کرمانشاه برگزار شد و تیم استان مرکزی با شکست نماینده کرمانشاه به عنوان قهرمانی رسید.
همچنین انجمن در نشست ۱۱ مهر ۱۴۰۵ از برنامهریزی برای برگزاری لیگ برتر با حضور شش تا هشت تیم و پیگیری میزبانی مسابقات کشوری مردان در تبریز و زنان در رشت خبر داد.
البته اعلام برنامه با اجرای آن تفاوت دارد.
مسئله اصلی اکنون این است که آیا رقابتهای داخلی بهصورت منظم، در ردههای مختلف سنی و با تقویم مشخص برگزار میشوند یا خیر؟
وجود یک تورنمنت یا برگزاری اردو، بهتنهایی برای ارزیابی موفقیت برنامه توسعه کافی نیست.
نقش مدیران پیشین در موفقیتهای سپکتاکرای ایران
سپکتاکرا در ایران حاصل فعالیت بیش از دو دهه ورزشکاران، مربیان، داوران و مدیرانی است که برای گسترش این رشته تلاش کردهاند.
حضور داوران ایرانی در رویدادهای معتبر آسیایی نشان میدهد ظرفیت نیروی انسانی ایران صرفاً به بخش ورزشکاری محدود نیست.
برای نمونه، حضور سهراب آزاد، علی فولادیراد و ملیحه شاهوردی در ساختار برگزاری بازیهای آسیایی ۲۰۲۶، نشاندهنده استمرار نقش متخصصان ایرانی در سطح بینالمللی است.
همچنین عبدالحلیم بن قادر، رئیس فدراسیون آسیایی سپکتاکرا، در جریان مسابقات ناگویا با مسئولان نهاد بینالمللی AIMS دیدار کرد و درباره توسعه این رشته در قاره آسیا گفتوگو شد.
در متن اولیه این گزارش، به گفتوگوی اختصاصی خبرنگار خبرآنلاین با حلیم بن قادر و ابراز تأسف او از غیبت ایران اشاره شده است. با این حال، متن کامل آن مصاحبه در منابع بررسیشده در دسترس نبود و تا زمان انتشار نمیتوان جزئیات سخنان او را مستقلاً تأیید کرد.
آینده سپکتاکرای زنان ایران؛ نسلی که فرصت بازیهای آسیایی را از دست داد
یکی از مهمترین ابعاد عدم اعزام به ناگویا، تأثیر آن بر ورزشکاران زن است.
تیم زنان ایران در مسابقات جهانی ۲۰۲۵ مدال برنز کسب کرده بود و بازیکنان آن برای حضور در بازیهای آسیایی اردوهای آمادهسازی را پشت سر گذاشتند.
غیبت در ناگویا به معنای از دست رفتن یک فرصت مهم برای رقابت با قدرتهای آسیایی، افزایش تجربه و سنجش سطح فنی ملیپوشان بود.
البته نمیتوان با اطمینان گفت ایران در صورت حضور صاحب مدال میشد؛ اما میتوان گفت فرصت رقابت و تلاش برای رسیدن به سکو از ورزشکاران گرفته شد.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم زنان ایران در مجموع بازیهای آسیایی ناگویا ۱۴ مدال شامل سه طلا، شش نقره و پنج برنز کسب کردند و نقش مهمی در موفقیت کاروان کشور داشتند.
پنج پرسش مهم که مسئولان سپکتاکرا باید پاسخ دهند
برای روشن شدن وضعیت این رشته، پاسخ شفاف انجمن سپکتاکرا و کمیته ملی المپیک به چند پرسش ضروری است:
-
دلیل رسمی و مستند حذف تیمهای زنان و مردان از فهرست اعزامی ناگویا چه بود و کدام نهاد تصمیم نهایی را گرفت؟
-
ارزیابی شانس مدالآوری تیمها بر اساس چه شاخصهایی انجام شد و نتایج آن چه بود؟
-
علت تغییر مسئولیت یا خروج برخی نیروهای باتجربه از ساختار مدیریتی و فنی چه بوده است؟
-
تقویم کامل مسابقات داخلی در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ شامل چه رویدادهایی بوده و چه تعداد ورزشکار در آنها شرکت کردهاند؟
-
برنامه زمانبندیشده انجمن برای بازسازی تیمهای ملی و آمادهسازی ورزشکاران برای رویدادهای آینده چیست؟
پاسخ به این پرسشها میتواند بحثهای رسانهای را از فضای اتهام و دفاع شخصی به سمت ارزیابی عملکرد واقعی هدایت کند.
جمعبندی؛ سپکتاکرای ایران به برنامه نیاز دارد، نه اختلاف مدیریتی
غیبت سپکتاکرای ایران در بازیهای آسیایی ناگویا ۲۰۲۶ یک واقعیت است؛ همانطور که سابقه مدالآوری این رشته در مسابقات جهانی نیز قابل انکار نیست.
در مقابل، درباره علت اصلی این غیبت، نقش انجمن و مسئولیت کمیته ملی المپیک روایتهای متفاوتی مطرح شده است.
آنچه بیش از هر موضوع دیگری اهمیت دارد، جلوگیری از تکرار چنین وضعیتی در رویدادهای آینده است.
سپکتاکرای ایران برای توسعه به مسابقات منظم، استعدادیابی واقعی، حفظ تجربه نیروهای متخصص و ارزیابی فنی شفاف نیاز دارد. اختلافنظرهای مدیریتی نیز نباید فرصتهای بینالمللی ورزشکاران را تحت تأثیر قرار دهد.
حذف از ناگویا فقط به معنای از دست رفتن یک تورنمنت نبود؛ فرصتی برای سنجش جایگاه واقعی سپکتاکرای ایران در آسیا از دست رفت. حالا مسئولان باید نشان دهند که از این اتفاق چه درسی گرفتهاند و چگونه میخواهند مسیر بازگشت تیمهای ملی به رقابتهای بزرگ را فراهم کنند.