هشدار جدی درباره کشت گندم در پاییز ۱۴۰۵؛ پیشنهاد گندم ۸۵ هزار تومانی روی میز دولت / کود ۸ میلیونی کشاورزان را شوکه کرد

مهم‌ترین ابهام پیش روی کشاورزان، تعیین نشدن نرخ خرید تضمینی محصولات اساسی برای سال زراعی جدید است.

حاج قدم بوربور، رئیس بنیاد ملی گندم استان تهران و نایب‌رئیس بنیاد ملی گندم کشور، در اظهارات منتشرشده امروز یکشنبه ۱۹ مهر تأکید کرد که شورای قیمت‌گذاری هنوز درباره نرخ نهایی گندم، جو و کلزا به نتیجه نرسیده است.

این بلاتکلیفی در شرایطی ادامه دارد که فصل کشت پاییزه در بسیاری از مناطق آغاز شده و کشاورزان باید درباره میزان سطح زیر کشت و خرید نهاده‌های موردنیاز تصمیم بگیرند.

بر اساس پیشنهاد بنیاد ملی گندم، نرخ خرید تضمینی سه محصول مهم کشاورزی به شرح زیر است:

این ارقام قیمت بازار آزاد یا نرخ مصوب خرید تضمینی نیستند، بلکه پیشنهادهای مطرح‌شده برای بررسی در شورای قیمت‌گذاری محصولات اساسی محسوب می‌شوند.

محمدجواد عسکری، رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، نیز ۱۲ مهر اعلام کرده بود پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی برای گندم در حال بررسی است و هنوز نمی‌توان آن را نرخ قطعی دانست.

چرا اعلام نشدن قیمت گندم برای کشاورزان مشکل‌ساز شده است؟

گندم یکی از مهم‌ترین محصولات راهبردی کشور است و بخش بزرگی از تولید آن در چارچوب خرید تضمینی به دولت تحویل داده می‌شود.

کشاورز پیش از شروع فصل جدید باید هزینه بذر، کود، سم، آماده‌سازی زمین، ماشین‌آلات و نیروی انسانی را محاسبه کند.

زمانی که قیمت فروش محصول مشخص نباشد، برآورد سود یا زیان احتمالی دشوار خواهد شد.

به‌ویژه در شرایط تورمی، تفاوت چند هزار تومانی قیمت خرید تضمینی می‌تواند بر درآمد نهایی یک واحد کشاورزی تأثیر زیادی داشته باشد.

از طرف دیگر، افزایش هزینه تولید باعث می‌شود کشاورز برای تأمین مخارج اولیه به سرمایه بیشتری نیاز پیدا کند.

در چنین وضعیتی، تأخیر در اعلام نرخ تضمینی می‌تواند تصمیم‌گیری برای کشت گندم را دشوار کند و حتی برخی تولیدکنندگان را به کاهش مصرف نهاده یا تغییر الگوی کشت سوق دهد.

البته میزان وقوع این تغییرات هنوز مشخص نیست و برای برآورد آثار واقعی آن باید اطلاعات سطح زیر کشت و وضعیت استان‌ها بررسی شود.

آخرین وضعیت پرداخت پول گندمکاران؛ ۳۹۰.۲ همت واریز شد

در کنار ابهام قیمت سال جدید، موضوع مطالبات سال گذشته همچنان ادامه دارد.

بوربور اعلام کرده که در استان‌های مختلف، برخی کشاورزان هنوز بین ۱۰ تا ۳۰ درصد پول گندم تحویلی خود را دریافت نکرده‌اند.

این ارقام بیانگر وضعیت برخی گندمکاران است و نباید به‌عنوان درصد بدهی دولت به تمام کشاورزان کشور تعبیر شود.

از سوی دیگر، آمار رسمی نشان می‌دهد پرداخت‌ها طی هفته‌های اخیر افزایش یافته است.

حسن نوروزی، مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، هشتم مهر اعلام کرد با پرداخت ۴۱.۸ هزار میلیارد تومان دیگر، مجموع وجوه واریزشده به حساب گندمکاران به ۳۹۰.۲ هزار میلیارد تومان رسیده است.

پیش از آن نیز در چهارم مهر، پرداخت ۷۳.۴ همت دیگر انجام شده بود و مجموع واریزی‌ها به ۳۴۸.۴ همت رسیده بود.

بنابراین روند پرداخت مطالبات شتاب گرفته است، اما این موضوع به معنای تسویه کامل حساب همه کشاورزان نیست.

چقدر از مطالبات گندمکاران باقی مانده است؟

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، هفتم مهر اعلام کرده بود تعهدات دولت برای خرید گندم در سال جاری به حدود ۴۵۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.

اگر این رقم را مبنای محاسبه قرار دهیم، با پرداخت ۳۹۰.۲ همت تا هشتم مهر، حدود ۵۹.۸ همت از تعهدات باقی مانده بود.

به این ترتیب، براساس این دو عدد، نزدیک ۸۷ درصد تعهدات پرداخت شده است.

البته برخی گزارش‌های وزارت جهاد کشاورزی در مقاطع قبلی رقم متفاوتی برای مجموع مطالبات اعلام کرده‌اند؛ بنابراین محاسبه دقیق بدهی نهایی به به‌روزرسانی ارزش خرید تضمینی و دامنه تعهدات بستگی دارد.

دولت وعده داده است باقی‌مانده مطالبات تا پایان مهرماه تسویه شود.

با این حال، کشاورزان معتقدند پرداخت پول پس از آغاز فصل کشت جدید، بخشی از کارایی اقتصادی این منابع را کاهش می‌دهد؛ زیرا باید پیش از شروع کشت برای خرید نهاده هزینه کنند.

قیمت کود شیمیایی به هشت میلیون تومان رسید

یکی از بخش‌های مهم هشدار بوربور به افزایش هزینه کود اختصاص دارد.

او اعلام کرده قیمت برخی کیسه‌های کود شیمیایی از حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به هشت میلیون تومان رسیده است.

این تغییر به معنای افزایش بیش از پنج‌برابری قیمت در نمونه مورد اشاره است.

با این حال، باید توجه داشت که کود شیمیایی انواع مختلفی دارد و نمی‌توان قیمت هشت میلیون تومانی را به تمام کودهای کشاورزی تعمیم داد.

وزارت جهاد کشاورزی در اردیبهشت ۱۴۰۵ نرخنامه‌ای برای پنج نوع کود پرمصرف منتشر کرد.

براساس این نرخنامه، قیمت هر کیسه ۵۰ کیلوگرمی سوپرفسفات تریپل حدود ۷ میلیون و ۱۶۱ هزار تومان و فسفات ساده حدود ۳ میلیون و ۳۷۰ هزار تومان اعلام شده بود.

همچنین قیمت فسفات ۲۵ درصد حدود ۵ میلیون و ۶۱ هزار تومان و کلروپتاسیم گرانوله حدود ۴ میلیون و ۶۶۸ هزار تومان تعیین شده بود.

این ارقام نشان می‌دهد افزایش قابل توجه قیمت برخی کودهای فسفاته و پتاسه واقعی است، اما قیمت نهایی به نوع، ترکیب و وزن بسته بستگی دارد.

کمبود کود فسفاته؛ خطر تازه برای کشت پاییزه

بوربور علاوه بر گرانی کود، از دشواری دسترسی به کود فسفاته نیز خبر داده است.

به گفته او، در شرایط فعلی کود فسفاته موردنیاز کشاورزان به‌اندازه کافی در دسترس نیست و کودهای پتاسه و ازته نیز با قیمت بالا عرضه می‌شوند.

البته این گزارش درباره تجربه کشاورزان و شبکه توزیع مورد اشاره اوست و به‌تنهایی کمبود سراسری تمام انواع کود فسفاته را اثبات نمی‌کند.

پیش‌تر مسئولان شرکت خدمات حمایتی کشاورزی در برخی استان‌ها از ادامه توزیع نهاده‌ها و نبود کمبود عمومی خبر داده بودند.

این تفاوت اظهارات می‌تواند به اختلاف وضعیت موجودی میان مناطق، نوع کود موردنیاز یا مشکلات دسترسی در سطح شبکه توزیع مربوط باشد.

از نظر کشاورزی، کود فسفاته در مراحل ابتدایی رشد گیاه و توسعه ریشه اهمیت دارد.

اگر کشاورز نتواند نهاده مناسب را در زمان موردنیاز تأمین کند، ممکن است برنامه تغذیه مزرعه دچار اختلال شود.

با این حال، میزان تأثیر کمبود کود بر عملکرد نهایی گندم به حاصلخیزی خاک، شرایط آب‌وهوایی و میزان نیاز واقعی مزرعه بستگی دارد.

تأخیر در پرداخت پول گندم چگونه کشت پاییزه را تهدید می‌کند؟

مشکل نقدینگی کشاورزان با افزایش قیمت نهاده‌ها ارتباط مستقیمی دارد.

فرض کنیم یک کشاورز هنوز ۲۰ درصد از مطالبات خود را دریافت نکرده باشد.

اگر مجموع طلب او یک میلیارد تومان باشد، به این معناست که ۲۰۰ میلیون تومان از سرمایه موردانتظارش هنوز در اختیار او قرار نگرفته است.

این مبلغ می‌تواند برای خرید بذر، کود، سم یا پرداخت دستمزد کارگران موردنیاز باشد.

زمانی که کشاورز مجبور شود برای تأمین این هزینه‌ها وام بگیرد یا خرید نهاده را عقب بیندازد، هزینه مالی تولید افزایش پیدا می‌کند.

از طرف دیگر، کشاورزی فعالیتی وابسته به زمان است.

برخلاف بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی، کشاورز نمی‌تواند بدون پیامد، عملیات کاشت را برای مدت طولانی به تعویق بیندازد.

تأخیر در آماده‌سازی زمین و کاشت ممکن است موجب شود گیاه فرصت کافی برای استقرار پیش از سرمای زمستان نداشته باشد.

همین مسئله دلیل اصلی نگرانی بنیاد ملی گندم درباره آغاز فصل زراعی جدید است.

بارندگی‌های پاییزی چه خطری برای گندمکاران دارند؟

بوربور با اشاره به هشدارهای هواشناسی درباره بارش‌های پاییزی اعلام کرده که ادامه بلاتکلیفی می‌تواند برنامه کشت را تحت تأثیر قرار دهد.

در مناطق مختلف کشور، زمان مناسب کاشت گندم یکسان نیست.

در برخی مناطق سردسیر، کشت پاییزه زودتر آغاز می‌شود؛ در حالی که مناطق معتدل و گرم‌تر تقویم متفاوتی دارند.

بارش به‌موقع می‌تواند برای تأمین رطوبت خاک مفید باشد، اما بارندگی سنگین در زمان نامناسب ممکن است ورود ماشین‌آلات به مزرعه و آماده‌سازی زمین را دشوار کند.

بنابراین نگرانی اصلی تنها بارش باران نیست، بلکه همزمانی بارندگی با تأخیر در تهیه نهاده‌ها و عملیات کاشت است.

برای ارزیابی شدت خطر، باید پیش‌بینی‌های منطقه‌ای هواشناسی و شرایط خاک هر استان نیز بررسی شود.

آیا گندم ۸۵ هزار تومانی تصویب می‌شود؟

پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی بنیاد ملی گندم یکی از مهم‌ترین ارقام مطرح‌شده در مذاکرات قیمت‌گذاری است.

اما تصویب نهایی این نرخ به مجموعه‌ای از عوامل وابسته خواهد بود؛ از جمله هزینه واقعی تولید، نرخ تورم، قیمت نهاده‌ها، بودجه خرید تضمینی و سیاست دولت برای حمایت از تولید داخلی.

قیمت بالاتر می‌تواند انگیزه کشاورزان برای ادامه تولید را تقویت کند، اما تعهد مالی دولت را نیز افزایش می‌دهد.

در مقابل، تعیین نرخی که هزینه‌های تولید را پوشش ندهد ممکن است رغبت بخشی از کشاورزان برای گسترش سطح زیر کشت را کاهش دهد.

به همین دلیل تصمیم شورای قیمت‌گذاری باید میان پایداری تولید، منابع بودجه و تأمین امنیت غذایی تعادل برقرار کند.

تا روز یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵، در منابع بررسی‌شده ابلاغ رسمی نرخ ۸۵ هزار تومانی برای سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ تأیید نشده است.

آیا تأخیر در کشت گندم باعث گرانی نان می‌شود؟

گندم ماده اولیه اصلی آرد و نان است و هرگونه تغییر پایدار در تولید داخلی می‌تواند بر هزینه‌های تأمین آن تأثیر بگذارد.

با این حال، افزایش احتمالی قیمت خرید تضمینی گندم به معنای افزایش فوری قیمت نان نیست.

قیمت نان در ایران تحت تأثیر سیاست‌های یارانه‌ای، نرخ عرضه آرد، هزینه انرژی، دستمزد و تصمیمات دولت قرار دارد.

اگر تولید داخلی در آینده کاهش یابد، ممکن است نیاز به واردات گندم بیشتر شود و فشار مالی تازه‌ای بر دولت وارد کند.

اما برای پیش‌بینی چنین وضعیتی، داده‌های سطح زیر کشت، بارندگی، ذخایر و عملکرد واقعی محصول لازم است.

بنابراین در شرایط فعلی، صحبت از افزایش قطعی قیمت نان یا کاهش قطعی تولید گندم زودهنگام خواهد بود.

جمع‌بندی؛ کشت پاییزه در انتظار دو تصمیم مهم دولت

اظهارات امروز حاج قدم بوربور نشان می‌دهد گندمکاران در آغاز سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ با مجموعه‌ای از مشکلات مالی و اجرایی روبه‌رو هستند.

از یک طرف، قیمت خرید تضمینی گندم، جو و کلزا هنوز نهایی نشده و نرخ‌های ۸۵، ۷۰ و ۱۶۰ هزار تومانی تنها در مرحله پیشنهاد قرار دارند.

از طرف دیگر، با وجود پرداخت ۳۹۰.۲ همت از مطالبات گندمکاران تا هشتم مهر، بخشی از کشاورزان همچنان منتظر تسویه حساب خود هستند.

افزایش چندبرابری هزینه برخی کودهای شیمیایی و مشکلات دسترسی به نهاده‌ها نیز فشار بیشتری بر تولیدکنندگان ایجاد کرده است.

در این شرایط، دو اقدام بیش از هر چیز اهمیت دارد: تسویه سریع مطالبات باقی‌مانده و اعلام رسمی قیمت خرید تضمینی محصولات برای سال زراعی جدید.

اگر این تصمیم‌ها به تأخیر بیفتند، ممکن است بخشی از کشاورزان برای تهیه نهاده و انجام به‌موقع عملیات کاشت با مشکلات بیشتری مواجه شوند.

به همین دلیل، مسئله گندمکاران دیگر فقط قیمت فروش محصول نیست؛ بلکه به تأمین نقدینگی، مدیریت هزینه تولید و آینده امنیت غذایی کشور گره خورده است.