راز گرانی لوازم خانگی ایرانی فاش شد؛ جهش ۲۵۲ درصدی مواد اولیه با وجود داخلی‌سازی ۷۰ درصدی!

بازار لوازم خانگی در مهرماه ۱۴۰۵ با شرایط پیچیده‌ای روبه‌رو شده است. از یک سو، تولیدکنندگان از افزایش هزینه مواد اولیه، دستمزد، انرژی و حمل‌ونقل خبر می‌دهند و از سوی دیگر، فروشندگان از کاهش تقاضا و افت قدرت خرید خانوارها گلایه دارند.

نتیجه این وضعیت، بازاری است که در آن قیمت محصولات افزایش پیدا می‌کند، اما الزاماً فروش بیشتری نصیب تولیدکنندگان و فروشندگان نمی‌شود.

نسرین اوجاقی، دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران، در توضیح دلایل گرانی محصولات تأکید کرده که قیمت تمام‌شده تنها به نرخ ارز وابسته نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی در آن نقش دارند.

به گفته او، حتی کارخانه‌هایی که بخش عمده قطعات و مراحل تولیدشان داخلی‌سازی شده، همچنان به خرید مواد اولیه‌ای نیاز دارند که قیمت آنها از تغییرات نرخ ارز و شرایط بازار اثر می‌پذیرد.

از این رو، داخلی‌سازی بالا لزوماً به معنای مصونیت از تورم نیست.

جدول افزایش هزینه تولید لوازم خانگی؛ فولاد و پتروشیمی چقدر گران شدند؟

بر اساس ارقامی که دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی به نقل از گزارش‌های وزارت صمت و داده‌های بورس کالا ارائه کرده، تغییر هزینه‌های تولید در یک سال منتهی به شهریور به شرح زیر است:

این ارقام به نقل از اظهارات نسرین اوجاقی هستند. داده‌های مبنای محاسبه و وزن هر نهاده در بهای تمام‌شده محصولات مختلف به‌صورت مستقل در اختیار این گزارش قرار نگرفته است. همچنین افزایش هزینه حمل مربوط به شرایط و مسیرهای حمل مورد اشاره است و نباید آن را رشد یکسان کرایه تمام محموله‌ها دانست.

این جدول نشان می‌دهد برخی مواد اولیه حتی سریع‌تر از نرخ ارز گران شده‌اند.

با این حال، نمی‌توان نتیجه گرفت که چون پلی‌پروپیلن ۲۵۲ درصد افزایش قیمت داشته، قیمت نهایی یک یخچال یا ماشین لباسشویی نیز باید دقیقاً به همین میزان رشد کند.

برای تعیین تأثیر واقعی هر عامل، باید سهم آن در هزینه تولید هر محصول مشخص باشد.

سهم واقعی فولاد، پتروشیمی و دلار در قیمت لوازم خانگی چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره گرانی لوازم خانگی، سهم هر عامل در قیمت نهایی محصول است.

پاسخ برای تمام محصولات یکسان نیست.

برای مثال، یخچال و ماشین لباسشویی به ورق‌های فولادی، قطعات مکانیکی، موتور و مواد پلیمری نیاز دارند. در مقابل، ساختار هزینه تلویزیون بیشتر تحت تأثیر پنل نمایشگر، بردهای الکترونیکی و قطعات تخصصی قرار می‌گیرد.

اوجاقی در اظهارات پیشین خود عنوان کرده بود که به‌طور متوسط، حدود یک‌سوم بهای تمام‌شده محصولات لوازم خانگی به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم با فولاد و مشتقات آن ارتباط دارد.

با این حال، این میانگین را نباید به تمام مدل‌ها تعمیم داد.

همچنین سهم فولاد، مواد پتروشیمی، قطعات وارداتی و ارز را نمی‌توان بدون تفکیک زنجیره تأمین با یکدیگر جمع کرد؛ زیرا بخشی از هزینه‌ها هم‌پوشانی دارند.

برای محاسبه دقیق سهم هر عامل، باید صورت‌هزینه تولیدکننده، ترکیب مواد مصرفی و قیمت خرید واقعی نهاده‌ها بررسی شود.

چرا فولاد و پتروشیمی داخلی هم با افزایش دلار گران می‌شوند؟

یکی از تناقض‌های ظاهری صنعت لوازم خانگی این است که بسیاری از مواد اولیه در داخل کشور تولید می‌شوند، اما قیمت آنها همچنان به نرخ ارز حساس است.

بخشی از پاسخ به سازوکار قیمت‌گذاری این محصولات بازمی‌گردد.

ورق‌های فولادی و مواد پتروشیمی در بازارهایی مانند بورس کالا عرضه می‌شوند و قیمت آنها می‌تواند تحت تأثیر نرخ‌های مرجع، قیمت‌های جهانی، عرضه و تقاضا و هزینه‌های تولید قرار بگیرد.

در نتیجه، داخلی بودن محل تولید یک ماده اولیه الزاماً به معنای مستقل بودن قیمت آن از بازار ارز نیست.

برای مثال، تولیدکننده یخچال ممکن است ورق فولادی موردنیاز را از کارخانه داخلی خریداری کند، اما اگر قیمت همان ورق در بورس کالا افزایش یابد، هزینه تولید یخچال نیز بیشتر خواهد شد.

اوجاقی همچنین این پرسش را مطرح کرده که چرا در برخی مقاطع، قیمت بعضی مواد اولیه داخلی حتی از نمونه خارجی بالاتر تمام می‌شود.

البته برای اثبات چنین اختلافی باید قیمت دو محصول با مشخصات فنی یکسان، هزینه حمل، تعرفه و مالیات مقایسه شود.

داخلی‌سازی ۷۰ درصدی یعنی چه؟ چرا هنوز به واردات نیاز داریم؟

بر اساس توضیحات دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی، طبق گزارش وزارت صمت حدود ۷۰ درصد تولید این صنعت داخلی‌سازی شده است.

در بعضی گروه‌های محصول نیز میزان داخلی‌سازی بالاتر اعلام شده و حتی به ۱۰۰ درصد رسیده است.

اما این عدد به معنای آن نیست که دقیقاً ۷۰ درصد هزینه نهایی تمام لوازم خانگی ریالی و ۳۰ درصد آن ارزی است.

درصد داخلی‌سازی می‌تواند براساس معیارهایی مانند ارزش ساخت داخل، قطعات یا مراحل تولید محاسبه شود و بدون مشخص شدن روش اندازه‌گیری، نمی‌توان آن را مستقیماً به ساختار قیمت تبدیل کرد.

از طرف دیگر، حتی قطعات داخلی ممکن است برای تولید به تجهیزات، مواد شیمیایی یا ماشین‌آلات وارداتی وابسته باشند.

برای نمونه، ساخت یک قطعه پلاستیکی در کارخانه داخلی به معنی مستقل بودن هزینه مواد پلیمری آن از نرخ ارز نیست.

همچنین تولیدکنندگان برخی محصولات برای تأمین قطعات الکترونیکی، موتور، کمپرسور یا تجهیزات تخصصی همچنان به واردات نیاز دارند.

بنابراین داخلی‌سازی می‌تواند وابستگی مستقیم به واردات محصول نهایی را کاهش دهد، اما تمام آثار تغییرات ارزی را حذف نمی‌کند.

جهش ۲۸۳ درصدی هزینه حمل‌ونقل؛ فشار تازه بر کارخانه‌های ایرانی

یکی از عوامل مهمی که در بحث گرانی لوازم خانگی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، افزایش هزینه حمل‌ونقل است.

به گفته نسرین اوجاقی، محدودیت‌های ایجادشده در حمل دریایی باعث شده هزینه حمل در شرایط مورد اشاره بیش از ۲۸۳ درصد افزایش پیدا کند.

چنین تغییری می‌تواند هزینه انتقال قطعات وارداتی، مواد اولیه و تجهیزات موردنیاز کارخانه‌ها را افزایش دهد.

در شرایط اختلال در مسیرهای عادی حمل‌ونقل، تولیدکنندگان ممکن است ناچار شوند از مسیرهای جایگزین استفاده کنند.

این مسیرها می‌توانند طولانی‌تر، پرهزینه‌تر یا از نظر زمان تحویل غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر باشند.

افزایش مدت حمل همچنین سرمایه در گردش بیشتری را درگیر می‌کند؛ زیرا شرکت‌ها باید برای مدت طولانی‌تری منتظر رسیدن قطعات و تکمیل تولید بمانند.

در نتیجه، فشار حمل‌ونقل فقط به کرایه انتقال کالا محدود نمی‌شود و می‌تواند بر موجودی انبار و هزینه تأمین مالی نیز اثر بگذارد.

تولید لوازم خانگی با حداقل سود؛ چرا کارخانه‌ها نمی‌توانند قیمت‌ها را بیشتر افزایش دهند؟

دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی اعلام کرده تولیدکنندگان در شرایط فعلی تلاش می‌کنند قیمت محصولات را تا حد امکان نزدیک به نقطه سربه‌سر تعیین کنند.

به گفته او، قیمت‌گذاری محصولات بر اساس بررسی هزینه‌های تولید انجام می‌شود و تغییرات نرخ‌ها نیز طبق ضوابط مربوط به سازمان‌های مسئول اطلاع داده می‌شود.

با این حال، افزایش قیمت تمام‌شده به معنای آن نیست که بازار توان پذیرش همان میزان افزایش را دارد.

خانوارهایی که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف هزینه‌های ضروری می‌کنند، معمولاً تعویض یخچال، لباسشویی یا تلویزیون را تا جای ممکن به تعویق می‌اندازند.

گزارش‌های بازار در نیمه مهر نیز از کاهش معاملات و دشوارتر شدن خرید لوازم خانگی خبر می‌دهند.

در چنین وضعیتی، کارخانه‌ها با دو فشار هم‌زمان مواجه می‌شوند: رشد هزینه تولید و کاهش تقاضای مصرف‌کننده.

ادعای فروش نزدیک به نقطه سربه‌سر البته نیازمند بررسی صورت‌های مالی شرکت‌هاست و نمی‌توان آن را به تمام تولیدکنندگان تعمیم داد.

گرانی لوازم خانگی چه اثری بر بازار یخچال و لباسشویی دارد؟

رشد قیمت مواد اولیه و هزینه تولید در نهایت بر قدرت خرید خانوارها اثر می‌گذارد.

در گزارش‌های بازار مهر ۱۴۰۵، قیمت برخی یخچال‌های سایدبای‌ساید به حدود ۲۰۰ میلیون تومان رسیده و برای ماشین‌های لباسشویی میان‌رده نیز نرخ‌هایی در محدوده ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان ثبت شده است.

این قیمت‌ها نمونه‌هایی از بازار هستند و میانگین رسمی تمام برندها محسوب نمی‌شوند.

افزایش هزینه خرید باعث شده برخی خانوارها به تعمیر لوازم قدیمی، خرید مرحله‌ای جهیزیه یا انتخاب مدل‌های ارزان‌تر روی بیاورند.

در نتیجه، حتی اگر موجودی فروشگاه‌ها مناسب باشد، ممکن است فروش واقعی کاهش پیدا کند.

این شرایط می‌تواند گردش نقدینگی تولیدکنندگان و فروشندگان را کندتر کند و بر برنامه تولید ماه‌های آینده تأثیر بگذارد.

پیش‌بینی قیمت لوازم خانگی در پاییز ۱۴۰۵؛ افزایش قیمت ادامه دارد؟

چشم‌انداز بازار لوازم خانگی به چند عامل اساسی وابسته است.

اگر قیمت فولاد و مواد پتروشیمی همچنان افزایش پیدا کند و تأمین ارز و حمل‌ونقل با محدودیت روبه‌رو باشد، احتمال ادامه فشار هزینه بر تولیدکنندگان وجود دارد.

در این شرایط، حتی رکود تقاضا نیز ممکن است نتواند به کاهش گسترده قیمت محصولات منجر شود.

در مقابل، ثبات نرخ ارز، بهبود مسیرهای تأمین مواد اولیه و کاهش هزینه‌های حمل می‌تواند سرعت رشد قیمت‌ها را محدود کند.

البته اثر چنین تغییراتی ممکن است با تأخیر در بازار خرده‌فروشی مشاهده شود؛ زیرا کالاهای موجود در انبار با هزینه‌های متفاوتی تولید یا خریداری شده‌اند.

بنابراین نمی‌توان برای تمام برندها و محصولات یک پیش‌بینی قیمتی واحد ارائه کرد.

راهکار کنترل گرانی لوازم خانگی چیست؟

برای کاهش فشار قیمت‌ها، افزایش داخلی‌سازی به‌تنهایی کافی نیست.

اصلاح مشکلات تأمین مواد اولیه، ثبات مقررات واردات قطعات، شفافیت قیمت‌گذاری و کاهش هزینه‌های غیرضروری تولید می‌توانند اهمیت بیشتری داشته باشند.

همچنین بررسی سازوکار قیمت‌گذاری فولاد و محصولات پتروشیمی، به‌ویژه اختلاف قیمت برخی نهاده‌های داخلی با نمونه‌های وارداتی، می‌تواند به شناخت دقیق‌تر منشأ فشار هزینه کمک کند.

از سوی دیگر، افزایش بهره‌وری و کاهش ضایعات تولید می‌تواند بخشی از فشار هزینه‌ها را جبران کند.

در بخش تقاضا نیز روش‌های تأمین مالی خرید، در صورتی که هزینه اعتباری سنگینی به مصرف‌کننده تحمیل نکنند، می‌توانند دسترسی خانوارها به کالاهای ضروری را بهبود دهند.

با این حال، حمایت از خرید بدون رفع محدودیت‌های تولید و عرضه ممکن است تنها به افزایش فشار بر قیمت‌ها منجر شود.

جمع‌بندی؛ چرا تولید داخل نتوانست جلوی گرانی لوازم خانگی را بگیرد؟

اظهارات نسرین اوجاقی نشان می‌دهد صنعت لوازم خانگی با وجود داخلی‌سازی حدود ۷۰ درصدی، همچنان از افزایش نرخ ارز، رشد قیمت مواد اولیه داخلی و اختلال در زنجیره تأمین تأثیر می‌پذیرد.

رشد اعلام‌شده ۲۵۲ درصدی پلی‌پروپیلن، ۲۲۳ درصدی ABS، افزایش بیش از ۱۳۵ درصدی برخی ورق‌های فولادی و جهش هزینه حمل، تصویری از فشارهای هم‌زمان بر تولیدکنندگان ارائه می‌کند.

نکته اصلی این است که داخلی‌سازی ۷۰ درصدی به معنای حذف وابستگی قیمتی به دلار نیست؛ همان‌طور که افزایش ۲۵۲ درصدی یک ماده اولیه نیز به معنای رشد ۲۵۲ درصدی قیمت تمام لوازم خانگی نخواهد بود.

در شرایط فعلی، تولیدکنندگان با هزینه‌های رو به افزایش و مصرف‌کنندگانی با قدرت خرید محدود مواجه‌اند.

آینده قیمت یخچال، لباسشویی و تلویزیون بیش از هر چیز به ثبات نرخ ارز، هزینه تأمین فولاد و پتروشیمی، وضعیت حمل‌ونقل و امکان حفظ تولید بستگی خواهد داشت.

تا زمانی که این عوامل بهبود پیدا نکنند، حتی رشد سهم تولید داخلی نیز به‌تنهایی نمی‌تواند تضمینی برای ارزان شدن لوازم خانگی در بازار ایران باشد.