جنجال ملوان و تراکتور وارد مرحله تازه شد؛ از شعارهای قومیتی در انزلی تا هشدار درباره وحدت ملی فوتبال ایران
دیدار ملوان بندرانزلی و تراکتور تبریز در چارچوب هفته نهم لیگ برتر فوتبال ایران قرار بود روز یکشنبه ۲۶ مهر برگزار شود.
اما پیش از آغاز مسابقه، گروهی از تماشاگران حاضر در ورزشگاه شعارهایی علیه بازیکنان و اعضای تیم تراکتور سر دادند. باشگاه تبریزی محتوای این شعارها را توهینآمیز، قومیتی و نژادپرستانه توصیف کرد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مازیار زارع، سرمربی ملوان، برای آرام کردن تماشاگران با آنها گفتوگو کرد، اما تلاشها برای فراهم شدن شرایط آغاز مسابقه نتیجه نداد.
در نهایت بازیکنان تراکتور زمین را ترک کردند و مسابقه بدون آنکه سوت آغاز آن زده شود، لغو شد.
محمدرضا کشوریفرد، دبیر سازمان لیگ فوتبال، نیز تأیید کرد که به دلیل فحاشی و استفاده از الفاظ ناشایست از سوی شماری از تماشاگران، مسابقه آغاز نشده است.
با این حال، درباره ماهیت دقیق تمام شعارها و مسئولیت حقوقی برگزار نشدن بازی میان دو باشگاه اختلافنظر وجود دارد.
بیانیه تراکتور علیه شعارهای نژادپرستانه؛ زنوزی چه گفت؟
باشگاه تراکتور پس از اتفاقات بندرانزلی با انتشار چند بیانیه رسمی، خواستار رسیدگی جدی فدراسیون فوتبال شد.
در بیانیه این باشگاه تأکید شده است که توهین به هویت قومی مردم آذربایجان و خانواده بازیکنان، رفتاری مغایر با اصول اخلاقی و مقررات فوتبال است.
تراکتور همچنین اعلام کرد که هدفش جلوگیری از تکرار چنین اتفاقاتی است و مسئولان فوتبال باید برای پایان دادن به شعارهای توهینآمیز اقدامات عملی انجام دهند.
محمدرضا زنوزی نیز در واکنشی تند اعلام کرد که اگر نتیجه این مسابقه به ضرر تراکتور اعلام شود، احتمال کنارهگیری باشگاه از لیگ برتر وجود دارد.
او همچنین بر ضرورت برخورد یکسان با رفتارهای تبعیضآمیز تأکید کرد.
اعتراض به توهینهای قومی موضوعی قابلبررسی و جدی است؛ با این حال، موجه بودن اعتراض بازیکنان به معنای تأیید خودکار ترک زمین از نظر مقررات مسابقه نیست. تعیین مسئولیت حقوقی لغو بازی بر عهده مراجع انضباطی است.
انتقاد از باشگاه تراکتور؛ چرا موضوع وحدت ملی مطرح شده است؟
در ادامه واکنشها به اتفاقات بندرانزلی، روزنامه جوان در یادداشتی که پنجشنبه ۳۰ مهر بازتاب یافت، ضمن محکوم کردن توهین به بازیکنان تراکتور، از مسئولان این باشگاه خواست درباره شعارهای بحثبرانگیز برخی هواداران خود نیز موضعگیری روشن داشته باشند.
نویسنده این یادداشت معتقد است مقابله با تبعیض و فحاشی نباید باعث نادیده گرفتن دیگر رفتارهای احتمالی تفرقهافکنانه در ورزشگاهها شود.
در این تحلیل، به ضرورت حفظ انسجام ملی و مسئولیت باشگاهها در جلوگیری از تبدیل رقابتهای ورزشی به درگیریهای قومیتی اشاره شده است.
با این حال، نسبت دادن شعارهای تعدادی از افراد به تمام هواداران یک باشگاه یا یک گروه قومی، تعمیمی نادرست خواهد بود.
هواداران تراکتور، مانند طرفداران سایر باشگاههای ایران، طیف گستردهای از شهروندان با دیدگاههای متفاوت هستند. بنابراین بررسی رفتارهای مسئلهساز باید متوجه افراد و اقدامات مشخص باشد.
شعار آستارا و گردنه حیران چه بود؟ پاسخ رسمی تراکتور به انتقادها
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مربوط به حواشی مسابقه، شعاری است که بخشی از هواداران تراکتور درباره آستارا، حیران و آذربایجان سر دادند.
برخی منتقدان، از جمله نویسنده یادداشت روزنامه جوان، این شعار را دارای مفهومی سرزمینی و تحریکآمیز دانستهاند.
اما باشگاه تراکتور در اطلاعیه ۲۷ مهر، چنین تفسیری را رد کرد.
تراکتور توضیح داد که عبارت ترکی استفادهشده در ورزشگاه به معنای ابراز علاقه به آستارا، حیران و آذربایجان است و ادعای تغییر مرزهای جغرافیایی یا نفی هویت دیگر مناطق ایران در آن مطرح نشده است.
این تفاوت در برداشت اهمیت زیادی دارد.
ابراز علاقه به یک شهر، منطقه، زبان یا هویت فرهنگی لزوماً به معنای حمایت از جداییطلبی یا مخالفت با تمامیت ارضی نیست.
در مقابل، اگر شعار مشخصی متضمن تهدید، نفرتپراکنی یا تحریک علیه گروهی از شهروندان باشد، باید بر اساس محتوای واقعی، زمینه بیان و شواهد موجود بررسی شود.
بنابراین نمیتوان صرفاً با اتکا به برداشتهای متفاوت از یک شعار، درباره نیت تمام افراد حاضر روی سکوها قضاوت کرد.
موضع ملوان درباره اتفاقات انزلی؛ دو روایت متفاوت از یک مسابقه
مدیران باشگاه ملوان نیز روایت متفاوتی از حوادث ورزشگاه سیروس قایقران ارائه کردهاند.
در حالی که تراکتور از توهینهای قومیتی و نژادپرستانه سخن میگوید، برخی مسئولان ملوان این توصیف را نپذیرفته و خواستار بررسی دقیق محتوای شعارها شدهاند.
مالک باشگاه ملوان در واکنش به جنجال ایجادشده، از شعارهای منتسب به هواداران تراکتور انتقاد کرده و تأکید کرده است که رفتار تماشاگران میهمان نیز باید بررسی شود.
او همچنین اعلام کرده اگر رأی مسابقه به سود ملوان صادر نشود، از جایگاه خود کنارهگیری خواهد کرد.
وجود دو روایت متفاوت، اهمیت بررسی فیلمهای ورزشگاه، گزارش داور، ناظر مسابقه و مدارک ارائهشده توسط باشگاهها را بیشتر میکند.
صدور حکم منصفانه نیازمند مشخص شدن ترتیب وقوع اتفاقات، محتوای شعارها، اقدامات مسئولان برگزاری و دلایل تصمیم تراکتور برای بازنگشتن به زمین است.
پرونده ملوان و تراکتور به کمیته انضباطی رسید؛ رأی چه زمانی صادر میشود؟
کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال برای بررسی اتفاقات این مسابقه، مدیران دو باشگاه و مسئولان برگزاری را دعوت کرده است.
طبق گزارش تسنیم در ۲۸ مهر، جلسه رسیدگی برای پنجشنبه ۳۰ مهر برنامهریزی شده است.
همچنین با استناد به ماده ۶۲ آییننامه انضباطی، انتظار میرود رأی مربوط به مسابقه برگزارنشده حداکثر تا دوشنبه هفته آینده صادر شود.
این در حالی است که دو باشگاه خواستار اعلام نتیجه سه بر صفر به سود خود هستند.
برای رسیدگی به پرونده باید میان دو موضوع متفاوت تفکیک قائل شد: نخست تخلفات احتمالی تماشاگران و عوامل برگزاری؛ دوم مسئولیت حقوقی برگزار نشدن مسابقه.
این دو موضوع ممکن است به تصمیمهای انضباطی متفاوتی منجر شوند.
همچنین طبق گزارش ۲۹ مهر، تصاویر جدیدی از اتفاقات سکوها در اختیار کمیته انضباطی قرار گرفته و برخی افراد دخیل در تنشها شناسایی شدهاند.
با این حال، تا زمان صدور رأی رسمی، نمیتوان نتیجه مسابقه یا نوع مجازات احتمالی باشگاهها را قطعی دانست.
آیا باشگاهها مسئول شعارهای هواداران خود هستند؟
یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده در پرونده ملوان و تراکتور، میزان مسئولیت باشگاهها در قبال رفتار تماشاگران است.
باشگاه میزبان وظایفی در زمینه نظم ورزشگاه، هماهنگی با عوامل اجرایی و پیشگیری از رفتارهای تهدیدکننده امنیت مسابقه دارد.
از سوی دیگر، باشگاه میهمان نیز نمیتواند نسبت به رفتارهای تخلفآمیز هواداران منتسب به خود کاملاً بیتفاوت باشد.
تراکتور در بیانیه رسمی خود با استناد به مقررات انضباطی فیفا، خواستار بررسی مسئولیت عوامل برگزاری، ناظر و داور مسابقه شده است.
برای جلوگیری از تکرار اتفاقات مشابه، برخورد انضباطی باید بر مبنای نوع رفتار و شواهد باشد، نه شهرت باشگاه یا فشار رسانهای.
همچنین شناسایی افراد مسئول و اعمال محرومیت متناسب، در مواردی میتواند از مجازاتهای گستردهای که تمام تماشاگران را تحت تأثیر قرار میدهد، هدفمندتر باشد.
خطر تبدیل اختلافات فوتبالی به تنشهای قومیتی
اتفاقات ورزشگاه انزلی نشان داد که رقابت دو باشگاه میتواند تحت تأثیر حساسیتهای اجتماعی و فرهنگی قرار بگیرد.
تراکتور برای بخش بزرگی از طرفداران خود نمادی از تعلق ورزشی و فرهنگی است. ملوان نیز جایگاهی تاریخی در فوتبال گیلان و بندرانزلی دارد.
وجود چنین پیوندهای عاطفی میان باشگاهها و هواداران، بخشی از جذابیت فوتبال است؛ اما زمانی که این تعلق با تحقیر هویت دیگران همراه شود، رقابت ورزشی میتواند به عاملی برای افزایش تنش تبدیل شود.
در این میان، باید میان افتخار به هویت فرهنگی و استفاده از شعارهای نفرتپراکنانه تفاوت گذاشت.
زبان، فرهنگ و تعلق منطقهای میتوانند در کنار هویت ملی قرار بگیرند و وجود آنها بهخودیخود تهدیدی برای انسجام اجتماعی محسوب نمیشود.
همچنین ادعاهایی درباره هدایت شعارهای ورزشگاهی از سوی عوامل خارجی، بدون ارائه مستندات قابلاتکا نباید بهعنوان واقعیت مطرح شوند.
بررسی منصفانه رفتارها و پرهیز از نسبت دادن اتهامهای اثباتنشده میتواند از گسترش اختلافات جلوگیری کند.
فدراسیون فوتبال چگونه میتواند جلوی تکرار اتفاقات انزلی را بگیرد؟
حل مسئله شعارهای تبعیضآمیز تنها با انتشار بیانیه پس از مسابقات امکانپذیر نیست.
فدراسیون فوتبال، سازمان لیگ و باشگاهها باید سازوکاری روشن برای پیشگیری و رسیدگی به این رفتارها داشته باشند.
آموزش لیدرهای هواداری، اطلاعرسانی درباره رفتارهای ممنوع، استفاده از تصاویر ورزشگاه برای شناسایی متخلفان و اعلام شفاف دلایل احکام انضباطی میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
همچنین در صورت وقوع شعارهای تبعیضآمیز، مسئولان برگزاری باید مطابق مقررات قابل اعمال و اختیارات داور، از روشهای مشخصی مانند اخطار رسمی به تماشاگران و اقدامات لازم برای تأمین امنیت مسابقه استفاده کنند.
نکته مهم دیگر، برخورد یکسان با تخلفات است.
اگر رفتار مشخصی در یک ورزشگاه مجازات میشود، رفتار مشابه در ورزشگاه دیگر نیز باید با همان معیارهای قانونی ارزیابی شود.
این رویکرد میتواند اعتماد باشگاهها و هواداران به تصمیمهای انضباطی را افزایش دهد.
جمعبندی؛ فوتبال ایران در انتظار تصمیمی مهم درباره ملوان و تراکتور
دیدار برگزارنشده ملوان بندرانزلی و تراکتور تبریز اکنون به پروندهای فراتر از یک مسابقه لیگ برتری تبدیل شده است.
در یک سوی ماجرا، تراکتور خواستار رسیدگی به توهینهای قومیتی و دفاع از حقوق بازیکنان و هواداران خود است. در سوی دیگر، ملوان بر بررسی رفتار هر دو گروه تماشاگران و تعیین مسئولیت لغو مسابقه تأکید دارد.
همزمان، برخی رسانهها از جمله روزنامه جوان خواستار توجه بیشتر به پیامدهای اجتماعی شعارهای ورزشگاهی و ضرورت حفظ وحدت ملی شدهاند.
مهمترین مسئله این پرونده آن است که مقابله با تبعیض، احترام به هویتهای فرهنگی و حفظ انسجام ملی نباید در برابر یکدیگر قرار بگیرند.
فوتبال ایران برای عبور از چنین بحرانهایی به تصمیمهای مستند، برخورد قانونی با رفتارهای مشخص و مسئولیتپذیری باشگاهها نیاز دارد.
اکنون نگاهها به کمیته انضباطی دوخته شده است؛ نهادی که باید هم تکلیف مسابقه لغوشده را روشن کند و هم درباره تخلفات احتمالی، بر اساس شواهد و بدون تبعیض تصمیم بگیرد.
رأی این پرونده میتواند معیاری مهم برای نحوه مواجهه فوتبال ایران با توهین، نفرتپراکنی و اختلافات روی سکوها در مسابقات آینده باشد.