ترجمه رسمی چیست؟ دارالترجمه رسمی چه کارکردی دارد؟

اگر تا به حال نیاز داشته اید که یک سند رسمی را برای استفاده مراجع قانونی در داخل یا خارج از کشور ترجمه کنید، احتمالاً اصطلاح "ترجمه رسمی" یا certified translation به گوشتان خورده است. ترجمه رسمی جزو خدماتی است که توسط دارالترجمه رسمی ارائه می شود. اما ترجمه رسمی به چه معنی است و چه کاربردی دارد؟

ترجمه رسمی تعریف مشخص بین المللی ندارد و معنای آن از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. در کشورهایی مانند آمریکا که به صورت ایالتی اداره می شوند، هر ایالت قوانین و مقررات خاص خود را در مورد ترجمه رسمی دارد و هر ایالت الزمات متفاوتی در خصوص افراد ذیصلاح برای انجام ترجمه رسمی معین کرده است.

در ایران، ترجمه رسمی توسط مترجمان قسم خورده شاغل در دارالترجمه های رسمی انجام میشود. در اصل، هر دارالترجمه رسمی تحت مجوز و نظارت یک مترجم رسمی تاسیس و اداره میشود. البته مترجمان مستقل از دارالترجمه رسمی هم وجود دارند که به صورت شخصی پروژه های ترجمه رسمی را از متقاضیان دریافت میکنند، که تعداد این افراد بسیار کمتر از مترجمان شاغل در دارالترجمه های رسمی است.

مرجع اعتبار و انتصاب مترجمین رسمی در کشورهای مختلف متفاوت است. در ایران، مترجمین رسمی توسط قوه قضائیه منصوب میشوند و مجوز فعالیت آنها توسط دادگستری صادر میشود. مرجع نظارت و رسیدگی به تخلفات مترجمین رسمی هم اداره کل امور مترجمین رسمی قوه قضائیه است.

در بعضی از کشورها مانند آلمان، مرجع انتصاب مترجم رسمی یک سازمان محلی یا دادگاه است. در این کشورها، تنها مترجمان قسم خورده ای که توسط دادگاه منصوب شده اند، مجاز به ارائه خدمات ترجمه رسمی هستند. پس از ادای سوگند در دادگاه، به این مترجمان مهر رسمی اعطا می‌شود و الصاق این مهر به ترجمه هر سندی، آن را تبدیل به ترجمه رسمی میکند.

عموماً مترجم باید در انتهای سند یک بند اضافه کند و اعتبار خود را به عنوان یک مترجم قسم خورده تصریح نماید. این بند تأیید می کند که ترجمه دقیق و صحیح است و همچنین به این سوال پاسخ میدهد که آیا سند مبدا اصل بوده است یا رونوشت.

قوانین در سایر کشورها می تواند بسیار متفاوت باشد. به عنوان مثال، در استرالیا، چیزی تحت عنوان مترجم قسم خورده وجود ندارد. در عوض، مترجمان توسط مرجع ملی ناتی (NAATI) تایید صلاحیت میشوند تا بتوانند ترجمه های معتبر ناتی ارائه دهند، و این ترجمه ها در کشور استرالیا معادل ترجمه رسمی تلقی میشود.

برخی از کشورها، مانند بریتانیا و ایالات متحده، اساساً مترجم رسمی تایید شده ندارند. ترجمه اسناد در این کشورها توسط اشخاصی ارائه میشود که عضو یک انجمن حرفه ای ترجمه هستند. این افراد در انتهای ترجمه خود عبارتی را استفاده میکنند که گویای توانایی مترجم در ترجمه و همچنین صحت ترجمه است. عموماً، اعضای این انجمن ها دارای یک مهر نیز هستند که توسط انجمن اعطا میشود.

ترجمه رسمی چه زمانی و به چه منظوری مورد نیاز است؟

ترجمه رسمی در اکثر موارد توسط ارگان های دولتی یا کارفرمایان درخواست میشود. ترجمه رسمی بیشتر در مورد گواهی های شغلی، مدارک دانشگاهی، اسناد محضری و قضایی، مدارک هویتی، اسناد شرکتی و غیره کاربرد دارد. موارد زیر نمونه هایی از این اسناد است:

• شناسنامه و کارت ملی
• گواهی فوت و ولادت
• مدارک تحصیلی و ریز نمرات دانشگاهی
• گواهی تجرد و ازدواج و طلاق
• گواهینامه رانندگی
• گواهی اشتغال به کار
• قرارداد
• سند مالکیت ملک و وسیله نقلیه
• احکام دادگاه ها

مراجع مهاجرتی و دادگاه ‌ها همیشه از متقاضیان درخواست ترجمه رسمی می نمایند. توصیه کلی این است که قبل از ملاقات با این مراجع، در خصوص ترجمه های مورد نیاز مشورت نمایید، زیرا گاهی لازم است علاوه بر ترجمه رسمی توسط دارالترجمه، تاییدات مراجع بالاتر مانند دادگستری و وزارت خارجه را نیز اخذ نمایید.

انواع ترجمه رسمی و تاییدات آن

به دلیل تفاوت در نظام حقوقی کشورهای مختلف، متقاضیان ترجمه رسمی اغلب ایده روشنی از ترجمه و تاییدات مورد نیاز ندارند. در این قسمت، در خصوص مواردی که ممکن است باعث سردرگمی شوند، توضیحات مختصری ارائه میشود.

ترجمه رسمی (certified translation) همان ترجمه توسط مترجم رسمی است که در ایران روی سربرگ قوه قضائیه چاپ میشود و دارای مهر و امضای مترجم رسمی است.

ترجمه محضری یا نوترایز شده (notarized translation)، که در مورد کشورهایی مانند ترکیه و سایر کشورها کاربرد دارد، نوعی از ترجمه است که اعتبار مترجم رسمی توسط سردفتر دفاتر اسناد رسمی تایید میشود. لازم به ذکر است ترجمه محضری در ایران وجود ندارد و دفاتر اسناد رسمی از تایید یا حتی برابر با اصل کردن هر گونه سند خارجی منع شده اند.

اصطلاح ترجمه تصدیق شده (legalized translation) به ترجمه ای اطلاق میشود که توسط مترجم رسمی انجام شده باشد و تایید نهادهای بالاتر را نیز اخذ کرده باشد. در مورد ایران، این نهادهای بالادستی همان دادگستری و وزارت خارجه است.

پس لازم است بدانید مرجعی که قصد مراجعه به آن را دارید چه نوع ترجمه ای لازم دارد. به صورت کلی، کشورهایی که در ایران سفارت یا کنسولگری ندارند، درخواست ترجمه تصدیق شده نمی کنند و ترجمه رسمی با مهر مترجم برای انجام امور مربوطه کفایت می کند، اما بهتر است این موارد را استعلام نمایید و به دارالترجمه مورد نظر خود اطلاع دهید. دارالترجمه ها اطلاع دقیقی در خصوص نوع ترجمه مورد نیاز شما ندارند.

در ایران، مترجمان رسمی طی چه روندی منصوب می شوند؟

مترجمان زیادی در بازار ترجمه ایران فعالیت می نمایند. برخی از این مترجمان با وجود سالها تجربه و توانایی بسیار بالا در امر ترجمه، دارای مجوز ترجمه رسمی نیستند و اجازه قانونی لازم برای ترجمه اسناد و مدارک رسمی را ندارند. برای اخذ مجوز مترجم رسمی روند مشخصی وجود دارد که طی آن مترجمان زبان های مختلف پروانه فعالیت دریافت میکنند.

اولین مرحله برای تبدیل شده به مترجم رسمی، شرکت در آزمون هایی است که به صورت دوره ای توسط قوه قضائیه برگزار میشود. این آزمون ها هر چند سال یک بار برگزار میشوند و دارای مراحل مختلف (شامل آزمون زبان عمومی، آزمون ترجمه، مصاحبه، صلاحیت های عمومی و غیره) هستند.

پس از موفقیت در آزمون های مذکور که معمولاً بسیار رقابتی هستند و طی کردن مراحل مختلف آنها سالها زمان میبرد، مترجمین جذب شده می بایست در دوره های کارآموزی نزد مترجمان قدیمی تر آموزش های لازم را سپری کنند. پس از طی این مراحل، مترجمین مجاز به دریافت پروانه فعالیت به عنوان مترجم رسمی و جواز تاسیس دارالترجمه رسمی می شوند.

البته، فعالیت موثر به عنوان مترجم رسمی مستلزم سالها تجربه در زمینه ترجمه رسمی و تسلط بر قوانین مربوط به ترجمه اسناد و مدارک مختلف است، زیرا هر سندی قابلیت ترجمه رسمی را ندارد و مترجمان متخلف در صورت اثبات تخلف ممکن است مجوز خود را از دست بدهند.

مترجمان رسمی همیشه صرفاً ترجمه های خود (و نه اشخاص دیگر) را تأیید می کنند. به همین دلیل است که اگر شما ترجمه متنی را به دارالترجمه ها ارائه دهید، مترجمان آن دارالترجمه ها اغلب از چاپ ترجمه شما روی سربرگ و مهر و امضای آن امتناع میکنند. حتی به مترجمان رسمی توصیه می شود که اسناد مربوط به خود را نیز ترجمه نکنند. اگرچه قانونی علیه این عمل وجود ندارد، اما ممکن است شک برانگیز باشد و مورد پذیرش شخص یا سازمانی درخواست کننده ترجمه رسمی نباشد.

تایید ترجمه رسمی چیست و چه زمانی لازم است؟

ترجمه رسمی شامل ترجمه اصل سند روی سربرگ قوه قضائیه و رونوشت مصدق سند است که در یک بسته توسط دارالترجمه رسمی پلمب میشود. برای انجام ترجمه رسمی رویت اصل سند توسط مترجم رسمی الزامی است و بدون ارائه اصل سند به دارالترجمه، ترجمه رسمی آن امکان پذیر نیست.

در مرحله بعدی، مهر و امضای مترجم توسط دادگستری تایید میشود و اصل اسناد نیز به رویت کارشناسان دادگستری میرسد. برخی از اسنادی که توسط مترجمان رسمی ترجمه میشوند، قابلیت تایید توسط دادگستری را ندارند. به عنوان مثال، مبایعه نامه ای که دارای کد رهگیری است، عموماً تایید نمیشود.

مرحله بعدی، تایید مهر و امضای کارشناس دادگستری توسط وزارت امور خارجه است، که اصل مدارک در این مرحله نیز به رویت کارشناسان تایید اسناد وزارت خارجه میرسد. ممکن است مدرکی که توسط دادگستری تایید شده است، در این مرحله به دلایل مختلف و به تشخیص کارشناس وزارت خارجه مورد تایید نباشد.

آخرین مرحله ترجمه رسمی که در موارد نادری مورد نیاز است، تایید مهر و امضای وزارت خارجه توسط نمایندگی یا سفارت کشورهای خارجی در ایران است. البته، این مرحله در مورد مدارکی که به زبان ترکی استانبولی یا آلمانی ترجمه میشوند، بسیار رایج است.

لازم به ذکر است ترجمه رسمی توسط دارالترجمه (یا اولین مرحله ترجمه) اغلب کمترین هزینه را در بر دارد و برای طی کردن مراحل بعدی هزینه های به مراتب بیشتر باید تقبل شود. بنابراین، اگر مطمئن هستید که ترجمه رسمی برای انجام امور مورد نظر خود کفایت می کند میتوانید از سایر مراحل تاییدات صرف نظر کنید تا هزینه و زمان کمتری صرف شود.

هزینه ترجمه رسمی چگونه محاسبه میشود؟

اصولاً، ترجمه رسمی باید بر اساس نرخنامه ای باشد که هر چند سال یک بار توسط دادگستری به دارالترجمه های رسمی اعلام میشود. البته، این مسئله به این معنا نیست که تمامی دارالترجمه های رسمی در سراسر ایران نرخ مشخصی برای ترجمه رسمی اخذ میکنند.

در واقع، دارالترجمه ها برای اساس مخارج خود، زبان ترجمه، فوریت کار، فاصله دفتر ترجمه از دادگستری و وزارت خارجه، ترافیک کاری دفتر و غیره اقدام به قیمت گذاری میکنند که باعث می شود نرخهای متفاوتی برای یک سند مشخص مطالبه شود.

مشکل دیگر عدم اطمینان از هزینه تاییدات توسط دادگستری و مخصوصاً وزارت خارجه است که موضوع نرخ گذاری را پیچیده تر میکند. به عنوان مثال، بسته به نظر کارشناس وزارت خارجه، ممکن است برای یک سند مشخص تا چند برابر بیشتر از هزینه پیش بینی شده توسط دارالترجمه هزینه اخذ شود.

به طور کلی، هزینه ترجمه رسمی به زبان انگلیسی معمولاً در نقاط مختلف تهران و شهرهای دیگر کشور تقریباً یکسان است. اما ترجمه رسمی به سایر زبان ها نرخهای بسیار متفاوتی دارد. مثلاً برای ترجمه یک تعهد محضری به زبان گرجی، آذری یا رومانیایی ممکن است چندین برابر بیشتر از ترجمه همان سند به زبان انگلیسی هزینه اخذ شود. یا مثلاً یک دارالترجمه آلمانی هزینه بسیار بیشتری نسبت به یک دارالترجمه انگلیسی از مراجعین مطالبه میکند.