خبر مهم برای هنرجویان رانندگی؛ آیین‌نامه‌ها در آستانه تغییر جدی!

آمار بالای تصادفات جاده‌ای در ایران طی سال‌های گذشته همواره یکی از چالش‌های جدی حوزه ایمنی و سلامت عمومی بوده است؛ چالشی که اگرچه عوامل متعددی از کیفیت خودرو تا وضعیت راه‌ها در آن دخیل‌اند، اما نقش آموزش رانندگی و نحوه صدور گواهینامه به‌عنوان نقطه آغاز ورود افراد به چرخه ترافیک، جایگاهی کلیدی دارد. در همین چارچوب، اظهارات اخیر رئیس مرکز صدور گواهینامه پلیس راهور فراجا بار دیگر نگاه‌ها را به سمت ساختار آموزش رانندگی در کشور معطوف کرده است؛ ساختاری که به گفته مسئولان، ساده‌تر از بسیاری از کشورهای دیگر است و اکنون نیازمند بازنگری جدی شده است.

سادگی صدور گواهینامه و پیامدهای آن در ایمنی ترافیک

سرهنگ آرش امیری، رئیس مرکز صدور گواهینامه پلیس راهور فراجا، با اشاره به فرآیند صدور گواهینامه در ایران، صراحتاً اعلام کرده است که دریافت گواهینامه رانندگی در کشور نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر ساده‌تر است؛ هم از منظر آموزش و هم از نظر قوانین و مقررات. این گزاره اگرچه در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از تسهیل‌گری اداری تلقی شود، اما در سطحی عمیق‌تر، پرسش‌هایی جدی درباره کیفیت خروجی این فرآیند و میزان آمادگی رانندگان تازه‌وارد به همراه دارد. سادگی بیش از حد در آموزش و ارزیابی، می‌تواند به صدور گواهینامه برای افرادی منجر شود که مهارت تشخیص خطر، مدیریت شرایط بحرانی و درک عمیق از مسئولیت اجتماعی رانندگی را به‌درستی کسب نکرده‌اند.

بازطراحی آموزش رانندگی متناسب با تحولات روز

پلیس راهور فراجا اکنون با درک همین شکاف، بازطراحی شیوه‌های آموزشی را در دستور کار قرار داده است. به گفته سرهنگ امیری، این اقدام در پی دستور رئیس پلیس راهور فراجا انجام می‌شود و هدف آن، تطبیق چارچوب آموزش رانندگی با شرایط روز جامعه و توسعه فناوری‌های نوین است. در دنیایی که تلفن‌های هوشمند، سامانه‌های چندرسانه‌ای خودرو و تغییر سبک زندگی، الگوی توجه رانندگان را دستخوش تحول کرده‌اند، تداوم آموزش‌های سنتی دیگر پاسخگوی واقعیت‌های خیابان و جاده نیست. بازطراحی آموزش، تلاشی است برای نزدیک‌کردن محتوای کلاس‌های آموزشی به شرایط واقعی رانندگی در ایران امروز.

تمرکز بر عوامل اصلی تصادفات و تخلفات حادثه‌ساز

یکی از محورهای اساسی این بازنگری، تمرکز مستقیم بر عوامل اصلی تصادفات رانندگی است؛ عواملی که در آمارهای رسمی، سهم بالایی از سوانح را به خود اختصاص داده‌اند. رئیس مرکز صدور گواهینامه پلیس راهور فراجا، عدم توجه رانندگان به جلو را یکی از مهم‌ترین دلایل وقوع تصادفات دانسته و تأکید کرده است که بسیاری از سوانح، نه به دلیل ناتوانی فنی خودرو، بلکه به سبب تأخیر در تشخیص خطر رخ می‌دهند. این تأخیر اغلب حاصل حواس‌پرتی‌هایی است که در زندگی روزمره رانندگان به امری عادی تبدیل شده‌اند.

حواس‌پرتی‌های مرگبار پشت فرمان

استفاده از تلفن همراه، خواب‌آلودگی، خوردن و آشامیدن حین رانندگی، استعمال دخانیات و حتی صحبت با سرنشینان، از جمله رفتارهایی هستند که به گفته سرهنگ امیری، مستقیماً در شکل‌گیری تصادفات نقش دارند. نکته قابل‌تأمل آن است که بسیاری از رانندگان، این رفتارها را خطرناک تلقی نمی‌کنند یا اثر واقعی آنها را دست‌کم می‌گیرند. آموزش رانندگی سنتی نیز اغلب به ذکر کلی این موارد بسنده کرده و کمتر توانسته است پیامدهای واقعی و گاه جبران‌ناپذیر این حواس‌پرتی‌ها را به هنرجویان منتقل کند.

عبور از آموزش حافظه‌محور به آموزش کاربردی

یکی از انتقادهای جدی به نظام آموزش رانندگی در ایران، حافظه‌محور بودن آن است؛ موضوعی که رئیس مرکز صدور گواهینامه پلیس راهور فراجا نیز به آن اشاره کرده است. به گفته او، کلاس‌های آموزشی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که هنرجو پس از پایان دوره، خطرات احتمالی را به‌صورت عمیق و کاربردی درک کند، نه اینکه صرفاً برای قبولی در آزمون آیین‌نامه، مطالب را حفظ کرده باشد. این تغییر رویکرد، به معنای حرکت از آموزش نظری خشک به سمت آموزش مبتنی بر تجربه، تحلیل موقعیت و درک پیامدهاست.

درک عینی پیامدهای خواب‌آلودگی و بی‌توجهی

سرهنگ امیری تأکید کرده است که هنرجوی رانندگی باید بداند خواب‌آلودگی چگونه می‌تواند منجر به تصادف شود و این تصادف چه هزینه‌های انسانی، اجتماعی و اقتصادی جبران‌ناپذیری به دنبال خواهد داشت. این سطح از آگاهی، تنها با ارائه مثال‌های واقعی، تحلیل تصادفات رخ‌داده و شبیه‌سازی شرایط خطرناک قابل‌دستیابی است. زمانی که هنرجو بتواند خود را در موقعیت یک سانحه واقعی تصور کند، احتمال اصلاح رفتار او در آینده به‌مراتب افزایش می‌یابد.

بهینه‌سازی چارچوب آموزشگاه‌های رانندگی

در ادامه این رویکرد، پلیس راهور فراجا به‌طور مشخص بر ضرورت بهینه‌سازی چارچوب آموزشی آموزشگاه‌های رانندگی تأکید کرده است. به گفته رئیس مرکز صدور گواهینامه، تحول در این بخش به‌صورت جدی در دستور کار قرار دارد و شاخص‌های آموزشی در حال بازطراحی هستند. نکته مهم در این بازطراحی، اتکا به آمار واقعی سوانح رانندگی و عوامل مؤثر بر آنهاست؛ به این معنا که محتوای آموزشی، نه بر اساس فرضیات نظری، بلکه بر پایه داده‌های میدانی و تجربیات ثبت‌شده تنظیم خواهد شد.

پیوند آموزش رانندگی با تحلیل آماری سوانح

استفاده از آمار سوانح رانندگی به‌عنوان مبنای طراحی آموزش، می‌تواند حلقه مفقوده میان آموزش و واقعیت جاده را تکمیل کند. وقتی هنرجو بداند بیشترین تصادفات در چه شرایطی، با چه سرعتی و به دلیل چه رفتاری رخ می‌دهد، آموزش برای او معنای ملموس‌تری پیدا می‌کند. این رویکرد تحلیلی، آموزش رانندگی را از یک الزام اداری به یک فرآیند آگاهی‌بخش و پیشگیرانه تبدیل می‌کند.

آموزش‌های تخصصی برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی و سنگین

بخش مهم دیگری از برنامه‌های پلیس راهور فراجا، به رانندگان ناوگان حمل‌ونقل عمومی و سنگین اختصاص دارد؛ گروهی که به دلیل وزن، ابعاد و نوع کاربری وسایل نقلیه‌شان، نقش پررنگ‌تری در ایمنی جاده‌ها دارند. سرهنگ امیری از طراحی سرفصل‌های جدید آموزشی برای این رانندگان خبر داده است؛ سرفصل‌هایی که فراتر از مهارت رانندگی صرف، ابعاد رفتاری و حرفه‌ای را نیز در بر می‌گیرد.

تمرکز بر مهارت‌های اجتماعی و ضوابط حرفه‌ای

در آموزش‌های جدید ناوگان حمل‌ونقل عمومی و سنگین، موضوعاتی مانند رفتار با مسافران، مهارت‌های اجتماعی، ضوابط حمل‌ونقل کالا، مهار بار و حمل مواد خطرناک مورد توجه قرار گرفته است. این رویکرد نشان می‌دهد که پلیس راهور، رانندگی حرفه‌ای را صرفاً کنترل فرمان و پدال نمی‌داند، بلکه آن را مجموعه‌ای از مهارت‌های فنی، اخلاقی و اجتماعی تعریف می‌کند. همکاری پلیس راه کشور و کارشناسان این حوزه در تدوین این سرفصل‌ها، می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش و کاهش سوانح در این بخش حساس منجر شود.

جمع‌بندی

مجموع اظهارات و برنامه‌های اعلام‌شده از سوی رئیس مرکز صدور گواهینامه پلیس راهور فراجا نشان می‌دهد که نگاه پلیس به آموزش رانندگی در حال عبور از یک رویکرد حداقلی و آزمون‌محور به سمت نگرشی تحلیلی، داده‌محور و مسئولانه است. اذعان به سادگی صدور گواهینامه در ایران، اگر با اصلاح ساختاری همراه شود، می‌تواند نقطه آغاز تحولی جدی در فرهنگ رانندگی باشد. بازطراحی آموزش‌ها با تمرکز بر عوامل واقعی تصادفات، بهینه‌سازی آموزشگاه‌ها و توجه ویژه به ناوگان حمل‌ونقل عمومی و سنگین، در صورت اجرای دقیق و مستمر، این ظرفیت را دارد که در میان‌مدت و بلندمدت، آمار سوانح رانندگی را کاهش داده و سطح ایمنی جاده‌های کشور را ارتقا دهد.