زندگی چهار روزه یک خبرنگار در کنار تیمملی ایران
وقتی اولین بمب آمریکا در ۲۸ فوریه به ایران برخورد کرد، به نظر میرسید حضور تیم ملی ایران در این جام جهانی بسیار بعید باشد. اما حالا، تیم ملی این کشور سفر خود به آمریکای شمالی را آغاز کرده است.
این تیم روز شنبه بعدازظهر، حدود ساعت ۴ عصر به وقت محلی، هتل خود را ترک کرد و به سمت ترمینال وی آی پی فرودگاه آنتالیا در ترکیه حرکت کرد. مقصد نهایی آنها تیخوانا در مکزیک است، جایی که قرار بود حدود ساعت ۳ بامداد روز یکشنبه به آن برسند.
* آمادهسازی ایران برای جام جهانی در سایه جنگ، ویزا و مرز آمریکا
تیم ملی ایران ماههاست در شرایطی بیسابقه و پرتنش خود را برای این جام جهانی آماده میکند؛ شرایطی که تحت تأثیر درگیریهای سیاسی و محدودیتهای شدید سفر، بهویژه از سوی ایالات متحده، پیچیدهتر شده است.
حضور ایران در تورنمنتی که بهطور مشترک توسط کشوری برگزار میشود که پیشتر با آن تنش نظامی داشته، از ابتدا با عدمقطعیت همراه بوده و این وضعیت تا همین ۲۴ ساعت اخیر در ترکیه ادامه پیدا کرده است.
* بحران ویزا و تقسیم غیرعادی تیم
اعضای تیم ملی در طول هفته گذشته موفق شدند ویزای ورود به مکزیک را دریافت کنند، اما مشکل اصلی زمانی آغاز شد که گذرنامههایشان را به سفارت آمریکا در ترکیه تحویل دادند تا برای ورود به ایالات متحده (محل برگزاری بازیهای گروهی مقابل تیمهایی مانند نیوزیلند، بلژیک و مصر) بررسی ویزا انجام شود.
تا شب جمعه، مشخص شد که فقط بخشی از کاروان موفق به دریافت ویزا شدهاند: بازیکنان و سرمربی، امیر قلعهنویی و برخی دستیارانش تأیید شدند. اما ۱۳ نفر از اعضای کادر مدیریتی، آنالیزورها، مسئولان اجرایی و رسانهای رد یا معلق ماندند.
این موضوع باعث شد کاروان ایران عملاً به دو بخش تقسیم شود؛ گروهی که با اطمینان سفر کردند و گروهی که در بلاتکلیفی ماندند.
* واکنشها و تنش سیاسی
در پی این اتفاق، یک مقام کاخ سفید در بیانیهای به رسانهها اعلام کرد که «کارکنان ضروری» ویزا دریافت کردهاند. این اتفاق واکنش شدید در داخل اردوی ایران را به همراه داشت و باعث شد فدراسیون فوتبال ایران اعلام کند که فیفا باید برای حل کامل مشکل ورود اعضای ضروری تیم وارد عمل شود.
* تیخوانا؛ اردو در سایه مرز
اکنون ایران در شهر تیخوانا در مکزیک مستقر شده است؛ شهری که عملاً فقط یک گذرگاه مرزی با ایالات متحده فاصله دارد.
در واقع، این تیم در مکانی تمرین میکند که از نظر جغرافیایی نزدیکترین نقطه ممکن به خاک آمریکا است، اما همچنان در سمت مکزیک باقی میماند؛ جایی در حاشیه دیوار مرزی سنگین و تحت کنترل شدید که آن سویش سندیگو قرار دارد.
برنامه این است که تیم برای بازیها به آمریکا سفر کند و سپس دوباره به مکزیک بازگردد؛ الگویی غیرمعمول که فشار سفر و ریکاوری را افزایش میدهد.
* سفر طولانی و اردو در آنتالیا
پیش از پرواز به آمریکای شمالی، تیم ایران چهار روز را در شهر آنتالیا ترکیه گذراند و از هتل لوکس ماردان پالاس بهعنوان کمپ موقت استفاده کرد؛ جایی با امکاناتی مثل استخرهای بزرگ، ساحل اختصاصی، سالن بدنسازی و اتاق مدیتیشن.
بازیکنان در این اردو حتی در سینمای هتل فیلم میدیدند و یک مستند درباره قهرمانی تیم ملی عراق در جام ملتهای آسیا ۲۰۰۷ تماشا کردند؛ مستندی که سرمربی برای ایجاد انگیزه گروهی از آن استفاده کرد.
* تیمی در میان سیاست و فوتبال
در حالی که فضای بیرون زمین با بحران و سیاست احاطه شده، داخل اردو تلاش برای حفظ تمرکز ادامه دارد. تمرینها روزی یک یا دو بار برگزار میشود و فضای تیم نسبتاً منظم و آرام توصیف شده است. در میان بازیکنان، حضور چهرههایی مثل علیرضا جهانبخش نیز به چشم میخورد که بخشی از تمرینات بدنی را پشت سر میگذارد.
در تیخوانا، آنها عملاً نمیتوانستند بدون آنکه واقعاً وارد آمریکا شوند، به این کشور نزدیکتر از این باشند. این شهر مرزی مکزیک درست در جنوب شهر سن دیگو قرار دارد. تنها چیزی که آن را از آمریکا جدا میکند، یک گذرگاه جادهای و پیادهروی بهشدت تحت کنترل است؛ گذرگاهی که با یک گیت فلزی چرخان و پرطنین، دیوار مرزی عظیم و چشمگیر میان دو کشور را قطع میکند.
نشریه اتلتیک چهار روز را صرف دنبال کردن روند آمادهسازی تیم ملی ایران برای جام جهانی کرد؛ از حضور در یک جلسه تمرینی پشت درهای بسته و یک دیدار تدارکاتی تا لحظهای که اعضای تیم سوار هواپیمای خود شدند و با یک توقف برای سوختگیری در مایورکای اسپانیا راهی مسابقات شدند.
برای تهیه این گزارش، با بازیکنان و مسئولان تیم هم بهصورت رسمی و هم غیررسمی گفتوگو شده تا آنها بتوانند با آزادی بیشتری درباره شرایط و مسائل پیرامون تیم صحبت کنند.
در مدت اقامت تیم ملی ایران در آنتالیا، اعضای تیم در هتل پنجستاره ماردان پالاس در ساحل دریای مدیترانه مستقر بودند؛ هتلی با چشماندازی به کوههای کوههای توروس. بازیکنان میتوانستند در دریا شنا کنند، در ساحل قدم بزنند، کنار یکی از استخرهای متعدد استراحت کنند یا از امکانات لوکسی مانند اسپا، سالن بدنسازی و اتاق مدیتیشن استفاده کنند.
آنتالیا برای تیم به خانهای دوم و دلپذیر تبدیل شده بود. آنها بهطور منظم در سینمای هتل فیلم تماشا میکردند. یکی از این فیلمها مستندی درباره تیم ملی عراق بود که نشان میداد چگونه این تیم در جام ملتهای آسیا ۲۰۰۷، با وجود تفاوتهای فرهنگی میان اعضایش، متحد شد و به قهرمانی رسید. پس از نمایش فیلم، امیر قلعهنویی، سرمربی ایران، به بازیکنان گفت از آن بهعنوان منبع الهام استفاده کنند.
این مربی ۶۲ ساله که در دوران بازی خود ۲۰ بازی ملی در کارنامه داشت، نمونهای نسبتاً نادر از یک سرمربی بومی برای تیم ملی ایران است. در چهار حضور قبلی ایران در جام جهانی، هدایت تیم بر عهده مربیان خارجی بود؛ برانکو ایوانکوویچ در سال ۲۰۰۶ و کارلوس کیروش در جامهای جهانی ۲۰۱۴، ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲.
او نگاه نافذ و جدیای دارد، اما هنگام معرفی در محل تمرین تیم که در فاصلهای کوتاه از هتل مجلل محل اقامت قرار دارد، رفتاری مؤدبانه و محترمانه از خود نشان میدهد.
قلعهنویی اصرار داشت که بازیکنان دستکم روزی یک جلسه تمرینی داشته باشند و گاهی پس از ورود تیم در اواسط ماه مه، حتی روزی دو بار تمرین میکردند. با وجود شدت تمرینات و نیاز به تدابیر امنیتی سختگیرانه، فضای اردو آرام و صمیمی بود؛ فضایی که صحنهها و صداهای آشنای هر گروه معمولی از فوتبالیستها را در خود داشت.
ناگهان یک چهره آشنا از فوتبال انگلیس از کنار زمین فریاد میزند: «حالت چطوره رفیق؟»؛ جملهای با لهجه انگلیسی. او کسی نیست جز علیرضا جهانبخش، مهاجم سابق برایتون که مشغول انجام تمرینات بدنی برای بازگشت به آمادگی کامل است.
جهانبخش پس از بازی برای تیمهای هلندی فاینورد و هیرنفین، اکنون در باشگاه بلژیکی دندر توپ میزند. این بازیکن ۳۲ ساله که ۹۸ بازی ملی در کارنامه دارد و در آستانه بازگشت از یک مصدومیت جزئی همسترینگ است، احتمالاً در این جام جهانی به رکورد ۱۰۰ بازی ملی خواهد رسید.
او به اتلتیک میگوید: «اگر وقتی ۱۲ ساله بودم به من میگفتند که ۲۰ سال بعد قرار است در چهارمین جام جهانیات بازی کنی، حتماً میخندیدم. اما امیدوارم در ۱۰ روز آینده آمادگیام را حفظ کنم و به مسابقات برسم. واقعاً فوقالعاده است.»
برای جهانبخش و دیگر بازیکنان باتجربه تیم، با توجه به شرایط موجود، تیم ملی در اولویت مطلق قرار دارد. از جمله این رهبران میتوان به احسان حاجصفی اشاره کرد که اگر سه بازی دیگر انجام دهد، با رکورد بیشترین بازی ملی تاریخ ایران (۱۴۶ بازی) برابری خواهد کرد؛ همچنین مهدی طارمی، مهاجم باشگاه المپیاکوس و بهترین گلزن فعلی تیم ملی با ۶۰ گل. در این میان، امیرمحمد رزاقینیای ۲۰ ساله جوانترین بازیکن ایران در جام جهانی از زمان نخستین حضور جهانبخش در جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل محسوب میشود.
جهانبخش میگوید: «با توجه به همه اتفاقاتی که در جریان است، کار آسانی نبوده است. اما ما بازیکنان باتجربه تلاش میکنیم مطمئن شویم که این تیم متحد باقی میماند.»
آنتالیا حدود دو هزار کیلومتر (۱۲۵۰ مایل) از تهران فاصله دارد، اما محیط آرام و دور از تنش آن باعث شده شرایط اردو بسیار راحتتر از چیزی باشد که در منطقهای پر از اختلاف و تنش انتظار میرود.
او توضیح میدهد: «مدام به بچهها میگوییم هر اتفاقی که بیرون رخ میدهد، از کنترل ما خارج است. مهم این است که روی چیزهایی که در داخل تیم میتوانیم کنترل کنیم تمرکز داشته باشیم؛ روی خود تیم، انسجام گروهی و روابط میان بازیکنان و اعضای کادر. اینها مهمترین مسائل هستند.»
پیچیدگی شرایط موجود را نباید دستکم گرفت، اما با این حال، علیرضا جهانبخش از فضایی که در اطراف خود میبیند، روحیه گرفته است. او میگوید: «فضای تیم واقعاً خیلی خوب است. خودم هم شگفتزده شدهام که بچهها با وجود همه اتفاقاتی که در کشور در جریان است و با وجود دوری از خانوادههایشان، چقدر به هم نزدیک شدهاند.»
جهانبخش ادامه میدهد: «همیشه به آنها میگویم: "بچهها، این اردو طولانی خواهد بود. چندین هفته زمان میبرد تا به جایی که میخواهیم برسیم. پس کاری کنید که داخل تیم آنقدر خوش بگذرد و فضای خوبی داشته باشید که خیلی احساس نکنید چیزی را بیرون از اینجا از دست دادهاید."»
جهانبخش توضیح میدهد که «ما ایرانیها مردمی بسیار سربلند و پرافتخار هستیم» و روحیه «مقاومت و تابآوری» بخشی از هویت ماست. او تأکید میگوید: «مهمترین چیز برای من این است که هر وقت نماینده کشورم هستم، لبخند را روی صورت پدر و مادرم ببینم. این واقعاً زیباست.»
تمرین پس از آنکه آخرین بازیکنان حاضر در زمین ضربات آزاد را تمرین میکنند، به پایان میرسد. سپس بار دیگر تلاش تیم برای حفظ فضای شاد و صمیمی اردو نمایان میشود.
علیرضا بیرانوند، دروازهبان ۱۹۶ سانتیمتری تیم ملی، پیش از سوار شدن به اتوبوس علامت صلح را با دست نشان میدهد. سپس روی زمین در جلوی اتوبوس مینشیند، میکروفن را در دست میگیرد و در حالی که آخرین جعبهها و ساکهای تجهیزات در اتوبوس بارگیری میشوند، با لبخند یک ترانه محلی فارسی از زادگاهش، سرابیاس، را برای همتیمیهایش میخواند.
این صحنه تضاد کاملی با شرایطی داشت که تیم ملی ایران در ماه مارس و همزمان با ادامه جنگ، نخستین سفر خود را به آنتالیا انجام داده بود. آن زمان اعضای تیم سفری ۴۰ ساعته با اتوبوس را از تهران تا مرز ترکیه پشت سر گذاشتند. در طول آن مسیر دشوار، بیرانوند که ۸۶ بازی ملی در کارنامه دارد، برای اینکه پاهای بلندش را دراز کند، در راهروی اتوبوس روی زمین دراز کشیده بود.
بازیکنان شاغل در لیگ ایران عملاً از آن زمان تاکنون در کنار یکدیگر بودهاند. آنها در ماه مارس دو دیدار دوستانه مقابل نیجریه (شکست ۲ بر ۱) و کاستاریکا (پیروزی ۵ بر صفر) برگزار کردند و سپس به کشور بازگشتند.
با تعلیق لیگ داخلی، فدراسیون فوتبال تصمیم گرفت از اول آوریل بازیکنان را در اردوی تهران نگه دارد. از فهرست نهایی ۲۶ نفره، ۱۷ بازیکن در باشگاههای ایرانی بازی میکنند.
جهانبخش که پس از اردو به بلژیک بازگشته بود، میگوید: «بزرگترین چالش ما قطعاً شرایط بازیکنان داخلی بود؛ آنها مجبور شدند چند هفته بدون مسابقه و تمرین در خانه بمانند. برنامه آمادهسازی خیلی خوب بوده، چون میبینم که بازیکنان از نظر بدنی سرحال هستند، اما برای رسیدن به آمادگی کامل مسابقهای هنوز حدود یک هفته زمان نیاز دارند.»
علاوه بر تیم ملی بزرگسالان، تیم زیر ۲۳ سال ایران نیز در آنتالیا حضور داشت و در هتل پنجستاره دیگری مستقر شده بود تا در صورت نیاز به تیم اصلی کمک کند.
در جریان اردوی ماه مارس بود که جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، به اردو آمد و بازی ایران مقابل کاستاریکا را از نزدیک تماشا کرد. او پس از مسابقه گفت: «همه چیز خوب است» و بار دیگر تأکید کرد که ایران در جام جهانی حضور خواهد داشت.
بعدها حساب رسمی اینستاگرام اینفانتینو نیز نشان داد که او در جریان این سفر با مسئولان فوتبال ایران دیدار کرده است. به گفته یکی از مسئولان ایرانی که با اتلتیک گفتوگو کرده، حضور اینفانتینو «انرژی مثبتی» به تیم منتقل کرد. او معتقد بود این حضور به بازیکنان کمک کرد از نظر ذهنی برای چالش حضور در جام جهانی آماده شوند و همچنین فیفا به آنها اطمینان داد که ایران عضوی ارزشمند از این رقابتها محسوب میشود.
پیش از هر دو دیدار دوستانه در ماه مارس، بازیکنان پیامهایی در حمایت از مردم کشورشان ارسال کردند. در دیدار مقابل نیجریه، آنها کیفهای مدرسه را در دست گرفتند؛ اقدامی که به گفته یکی از مسئولان ایرانی در گفتوگو با رویترز، نمادی از اعتراض به کشته شدن دانشآموزان یک مدرسه ابتدایی در نخستین روزهای درگیری بود.
پیش از بازی با کاستاریکا و در حضور اینفانتینو، بازیکنان تصاویری از جانباختگان و همچنین زیرساختهای ورزشی آسیبدیده را به نمایش گذاشتند. در میان این اماکن، سالن سرپوشیده ۱۲ هزار نفری مجموعه ورزشی آزادی تهران نیز قرار داشت که هدف حمله قرار گرفته بود. این مجموعه در همان محوطهای واقع شده که ایران در مارس ۲۰۲۵ با کسب نتیجه مقابل ازبکستان صعود خود به جام جهانی را قطعی کرده بود.
در جدیدترین دیدارهای دوستانه برابر گامبیا (پیروزی ۳ بر ۱ در ۲۹ مه) و مالی (پیروزی ۲ بر صفر در ۴ ژوئن)، بازیکنان دست راست خود را روی نشان تیم ملی روی سینهشان گذاشتند. قرار است همین حرکت پیش از مسابقات جام جهانی نیز تکرار شود.
اتلتیک اجازه یافت در دیدار تدارکاتی پشت درهای بسته ایران مقابل تیم ملی مالی در آنتالیا حضور داشته باشد؛ مسابقهای که دو روز پیش از عزیمت تیم ملی ایران به مکزیک برگزار شد. این بازی بخشی از آخرین مراحل آمادهسازی ایران برای جام جهانی بود و در شرایطی انجام شد که کادر فنی ترجیح میداد جزئیات تاکتیکی و ترکیب تیم تا حد امکان از دید رقبا پنهان بماند.
فیلمبرداری از بازی دوستانه پشت درهای بسته محدود شده بود و فقط اجازه داده شد لحظات ورود تیم به زمین، پخش سرودها و حدود سه دقیقه از جریان بازی توسط افراد حاضر در ورزشگاه ثبت شود. هرچند فدراسیون فوتبال ایران قصد دارد پیش از شروع جام جهانی یک بازی دیگر در ۱۰ ژوئن برگزار کند، اما هدفش این است که تا حد ممکن جزئیات تاکتیکی و فنی تیم محرمانه باقی بماند. با این حال، تعداد محدودی از هواداران محلی ایرانی و هواداران تیم مالی نیز اجازه حضور در ورزشگاه را داشتند.
ایران این مسابقه را ۲–۰ برد. هرچند از نظر خلاقیت به پای تیم مالی نمیرسیدند، اما تیم برتر میدان بودند. یکی از ایجنتهای محلی ترکیهای در ارزیابی خود گفت: «میشود فهمید مدت زیادی است که کنار هم بازی میکنند.»
ایران با یک ساختار منظم ۴-۴-۲ در فاز بدون توپ بازی میکرد که هنگام ضدحمله به ۴-۳-۳ تغییر شکل میداد. گل اول را سر ضربه سر بلند و دقیق سعید عزتاللهی در دقیقه ۱۲ به ثمر رساند؛ روی کرنر ارسالی از سمت راست توسط سامان قدوس که خودش نیز در نیمه اول در کنار عزتاللهی در میانه میدان بازی میکرد و این دو مکمل خوبی برای هم بودند؛ عزتاللهی با قدرت فیزیکی در نقش هافبک دفاعی و قدوس با انرژی در نقش باکستوباکس.
عزتاللهی تا حدی از کنار گذاشته شدن بحثبرانگیز همتیمیاش در باشگاه شباب الاهلی، سردار آزمون، بهره برده است. پس از آغاز جنگ، آزمون تصویری منتشر کرد که این موضوع باعث ناراحتی برخی مسئولان در ایران شد و در ادامه، او از فهرست تیم ملی کنار گذاشته شد. وقتی درباره این موضوع از سخنگوی فدراسیون سؤال شد، او گفت اجازه ندارد درباره این مسئله صحبت کند چون «موضوع داخلی تیم» است.
در حالی که علیرضا جهانبخش غایب بود و در آستانه بازگشت قرار داشت، نگرانیهایی ایجاد شد زمانی که مهدی طارمی پس از یک برخورد سنگین در دقیقه ۳۵ مجبور به ترک زمین شد، اما این تغییر صرفاً احتیاطی بود. مهدی قایدی که در امارات بازی میکند، در نقش یک هافبک تهاجمی آزاد نمایشهایی امیدوارکننده داشت؛ شهریار مغانلو بهعنوان مهاجم هدف فیزیکی مدافعان را تحت فشار گذاشت و رامین رضاییان نیز با هوشیاری خود در میان موج تعویضهای نیمه دوم موفق شد گل دوم را به ثمر برساند.
با غروب آفتاب پشت سکوهای ورزشگاه، هواپیماهایی که به سمت نقاط مختلف جهان در حال پرواز بودند دیده میشدند. دو مجری تلویزیون ایران نیز درست بهموقع برای بازی رسیدند و سپس همراه تیم به مکزیک سفر کردند. یکی از آنها، پیمان آسیادیان از شبکه سه، گفت: «ما فقط برای بردن اینجا آمدهایم، هیچ چیز دیگری مهم نیست.»
مهدی توتونچی، مربی سابق و کارشناس فوتبال، معتقد بود: «بازیکنان به آمریکا میروند تا دو چیز را نشان دهند؛ اینکه طرفدار صلح هستند و قدرت تیم را به نمایش بگذارند.»
او با لبخند افزود که اگر ایران و آمریکا هر دو در مرحله بعدی به رتبه دوم برسند و در مرحله یکهشتم در تگزاس مقابل هم قرار بگیرند، چه اتفاقی خواهد افتاد.
به گفته او: «آنها جنگ و روزهای سختی داشتهاند، اما شاید فوتبال بتواند یک لحظه دوستانه ایجاد کند.»