شوک تنگه هرمز به بازار نفت؛ برنت ۷۶ دلاری شد و معامله‌گران دوباره از جنگ قیمت گرفتند

بازار نفت در روزهای اخیر بیش از آنکه از داده‌های کلاسیک عرضه و تقاضا اثر بگیرد، تحت تأثیر ریسک ژئوپلیتیکی خاورمیانه و امنیت مسیرهای حمل‌ونقل انرژی قرار گرفته است. تنگه هرمز بار دیگر به مرکز نگرانی معامله‌گران تبدیل شده؛ آبراهی که طبق برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۴ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از آن عبور کرده و این رقم معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی بوده است.

اهمیت هرمز فقط به نفت خام محدود نیست. همین گزارش EIA تأکید می‌کند حدود یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز در سال ۲۰۲۴ از این تنگه عبور کرده است. بنابراین هر اختلال در این مسیر می‌تواند هم بازار نفت، هم بازار LNG و هم هزینه انرژی در آسیا و اروپا را تحت فشار قرار دهد.

لغو معافیت فروش نفت ایران چه اثری داشت؟

یکی از محرک‌های اصلی جهش قیمت نفت، تصمیم وزارت خزانه‌داری آمریکا برای لغو مجوز عمومی مربوط به فروش نفت، فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی با منشأ ایران بود. دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا اعلام کرده مجوز عمومی X را لغو و مجوز X1 را جایگزین کرده است؛ مجوزی که صرفا برای جمع‌کردن معاملات قبلی تا ۱۷ ژوئیه فرصت می‌دهد.

بر اساس متن مجوز X1، از هفتم ژوئیه هیچ معامله جدیدی شامل خرید یا بارگیری نفت خام، فرآورده نفتی یا محصولات پتروشیمی ایرانی مجاز نیست، مگر در حدی که برای پایان‌دادن به معاملات قبلی ضروری باشد. این بند برای بازار پیام روشنی دارد: واشنگتن می‌خواهد هزینه ریسک معامله با نفت ایران را دوباره بالا ببرد.

چرا بازار به تصمیم آمریکا واکنش سریع نشان داد؟

در ظاهر، بازگشت تحریم‌ها به‌تنهایی شاید ظرفیت فیزیکی عرضه جهانی نفت را ناگهان تغییر ندهد، اما بازار نفت همیشه فقط با بشکه‌های واقعی معامله نمی‌شود؛ انتظارات، بیمه کشتیرانی، ریسک پرداخت، هزینه حمل و ریسک سیاسی هم قیمت می‌سازند. رویترز به نقل از استراتژیست‌های ING نوشته لغو مجوز از نظر احساسات بازار مهم است، زیرا ریسک فروپاشی توافق موقت آمریکا و ایران را بالا می‌برد.

به همین دلیل رشد نفت فقط واکنش به یک تصمیم حقوقی نبود؛ واکنش به این تصور بود که مسیر دیپلماسی شکننده‌تر شده و احتمال بازگشت محدودیت‌های عرضه یا اختلال در مسیرهای حمل بیشتر شده است. وقتی معامله‌گران چنین احتمالی را جدی بگیرند، حتی بدون کاهش قطعی عرضه، قیمت‌ها وارد فاز ریسک‌پذیری می‌شوند.

حمله به نفتکش‌ها معادله بازار را تغییر داد

گزارش‌های ردیابی کشتی نشان می‌دهد حداقل چهار نفتکش و حامل گاز پس از حملات اخیر از تلاش برای عبور از تنگه هرمز منصرف شده‌اند. رویترز گزارش داده سه کشتی LNG وابسته به قطر انرژی و یک نفتکش با پرچم هند که حامل نفت کویت بود، مسیر خود را تغییر داده‌اند.

این تغییر مسیرها پس از آن رخ داد که یک کشتی LNG قطری و یک نفتکش با پرچم عربستان سعودی نزدیک تنگه آسیب دیدند و سطح تهدید برای کشتی‌های عبوری به «شدید» افزایش یافت. چنین اتفاقی برای بازار انرژی بسیار مهم است، چون حتی اگر تنگه به‌طور کامل بسته نشود، افزایش هزینه بیمه، تأخیر در بارگیری، خاموش‌کردن سامانه‌های شناسایی و کاهش عبور ایمن می‌تواند همانند یک شوک عرضه عمل کند.

سنتکام و پیام امنیتی به بازار نفت

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا اعلام کرده حملات تازه علیه ایران در پاسخ به حمله به کشتی‌های تجاری در حال عبور از تنگه هرمز انجام شده است. رویترز نوشته این حملات و واکنش متقابل، نگرانی از فروپاشی آتش‌بس شکننده و اختلال دوباره در عرضه انرژی خاورمیانه را افزایش داده است.

برای بازار نفت، پیام این تحولات روشن است: ریسک هرمز دوباره وارد قیمت شده است. تا زمانی که کشتی‌ها با هزینه بیمه بالاتر، مسیرهای نامطمئن‌تر و احتمال توقف یا تغییر مسیر روبه‌رو باشند، معامله‌گران حاضر نیستند نفت را فقط بر اساس ذخایر آمریکا یا تقاضای چین قیمت‌گذاری کنند.

چرا برنت بیشتر زیر ذره‌بین است؟

نفت برنت به‌عنوان شاخص جهانی قیمت نفت، حساسیت بالایی به اختلالات خاورمیانه دارد. رشد برنت به محدوده ۷۶ دلار نشان می‌دهد بازار در حال افزودن «پریمیوم ریسک» به قیمت‌هاست. این پریمیوم همان مبلغ اضافه‌ای است که معامله‌گران برای احتمال اختلال در عرضه، ناامنی حمل‌ونقل یا تشدید جنگ می‌پردازند.

در مقابل، نفت WTI بیشتر به شرایط داخلی آمریکا، ذخایر نفت خام، تولید شیل و ظرفیت پالایشی این کشور حساس است. با این حال، وقتی بحران هرمز جدی می‌شود، فاصله تحلیل میان برنت و WTI کاهش می‌یابد و هر دو شاخص با هم بالا می‌روند؛ اتفاقی که در معاملات امروز دیده شد.

تورم، بنزین و دردسر سیاسی برای واشنگتن

افزایش قیمت نفت فقط یک مسئله بازاری نیست؛ اثر مستقیم آن می‌تواند در قیمت بنزین، هزینه حمل‌ونقل، تورم انرژی و انتظارات تورمی دیده شود. در آمریکا، رشد قیمت سوخت معمولاً حساسیت سیاسی بالایی دارد، به‌ویژه در سالی که فضای انتخاباتی و رقابت کنگره می‌تواند فشار بر دولت را بیشتر کند. بنابراین دولت آمریکا هم‌زمان با دو هدف متضاد روبه‌روست: فشار بر صادرات نفت ایران و جلوگیری از جهش شدید قیمت انرژی.

این تناقض برای بازار نفت مهم است. اگر واشنگتن در تحریم‌ها سخت‌گیرتر شود، ریسک عرضه بالا می‌رود؛ اما اگر قیمت بنزین و تورم بیش از حد افزایش پیدا کند، ممکن است فشار داخلی برای کنترل بحران انرژی بیشتر شود. همین دوگانگی باعث می‌شود مسیر نفت در روزهای آینده به شدت وابسته به پیام‌های سیاسی و امنیتی باشد.

آیا بازار وارد موج صعودی تازه شده است؟

جهش امروز نفت لزوماً به معنای آغاز یک روند صعودی پایدار نیست، اما یک هشدار جدی برای فروشندگان بازار است. رویترز نوشته پس از توافق موقت آمریکا و ایران، معامله‌گران موقعیت‌های فروش قابل توجهی در بازار نفت گرفته بودند، چون انتظار داشتند عرضه خاورمیانه افزایش یابد و قیمت‌ها پایین بماند. اکنون با بازگشت تنش، بخشی از این فروشندگان ممکن است مجبور به بستن موقعیت‌های خود شوند و همین موضوع می‌تواند رشد قیمت را تشدید کند.

اگر عبور از تنگه هرمز در روزهای آینده عادی‌تر شود، بخشی از رشد اخیر می‌تواند تخلیه شود. اما اگر گزارش‌های تازه‌ای از آسیب به کشتی‌ها، تغییر مسیر نفتکش‌ها یا درگیری نظامی منتشر شود، نفت می‌تواند به سرعت سطوح بالاتری را آزمایش کند.

سناریوهای پیش روی قیمت نفت

سناریوی اول، کنترل تنش و بازگشت تدریجی کشتی‌ها به مسیر عادی است. در این حالت، بخشی از پریمیوم ریسک کاهش می‌یابد و برنت ممکن است از محدوده‌های بالاتر عقب‌نشینی کند.

سناریوی دوم، ادامه حملات پراکنده و باقی‌ماندن سطح تهدید در محدوده شدید است. این وضعیت برای قیمت نفت حمایتی خواهد بود، حتی اگر تنگه بسته نشود، چون هزینه حمل و بیمه بالا می‌ماند.

سناریوی سوم، تشدید مستقیم درگیری و اختلال گسترده در عبور نفتکش‌هاست. در این حالت، بازار می‌تواند وارد فاز جهش سریع شود؛ زیرا هرمز همچنان یکی از محدودترین و حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است.

جمع‌بندی؛ نفت فعلاً در کنترل امنیت خلیج فارس است

قیمت نفت امروز فقط به دلیل یک عدد اقتصادی یا گزارش ذخایر بالا نرفت؛ بازار دوباره فهمید که امنیت تنگه هرمز می‌تواند در چند ساعت معادله عرضه جهانی را تغییر دهد. رشد WTI به بالای ۷۲ دلار و برنت به محدوده ۷۶ دلار، واکنش مستقیم به سه عامل بود: حملات نظامی، لغو معافیت فروش نفت ایران و تغییر مسیر نفتکش‌ها.

در روزهای آینده، معامله‌گران بیش از هر چیز سه نشانه را دنبال می‌کنند: میزان عبور کشتی‌ها از هرمز، شدت اجرای محدودیت‌های جدید OFAC علیه نفت ایران و لحن طرفین درباره ادامه درگیری یا بازگشت به توافق. تا زمانی که این سه متغیر آرام نشود، بازار نفت در وضعیت پرنوسان می‌ماند و هر خبر امنیتی از خلیج فارس می‌تواند قیمت‌ها را دوباره تکان دهد.