جام جهانی ۶۴ تیمی در راه است؟ چراغ سبز اینفانتینو برای تغییر تاریخی در سال ۲۰۳۰

خیر. افزایش تعداد تیم‌های جام جهانی ۲۰۳۰ در شرایط فعلی فقط یک پیشنهاد رسمی در دست بررسی است و نباید آن را تصمیم نهایی فیفا معرفی کرد.

این پیشنهاد نخستین‌بار در نشست شورای فیفا در پنجم مارس ۲۰۲۵ از سوی ایگناسیو آلونسو، رئیس فدراسیون فوتبال اروگوئه، مطرح شد. سخنگوی فیفا همان زمان اعلام کرد که این نهاد به‌دلیل ارائه پیشنهاد از سوی یکی از اعضای شورا، موظف است آن را بررسی کند. رئیس فیفا نیز طرح را قابل بررسی دانست، اما رأی‌گیری یا تصویبی صورت نگرفت.

کنفدراسیون فوتبال آمریکای جنوبی بعداً به‌طور رسمی از افزایش تعداد تیم‌ها به ۶۴ حمایت کرد. استدلال اصلی کونمبول این است که جام جهانی ۲۰۳۰ صدمین سال تولد این رقابت‌هاست و باید قالبی استثنایی و جهانی‌تر داشته باشد. فیفا نیز در سپتامبر ۲۰۲۵ مذاکراتی با مقام‌های اروگوئه، پاراگوئه، آرژانتین و مدیران فوتبال آمریکای جنوبی انجام داد؛ اما تا امروز تصمیمی نهایی اعلام نشده است.

اینفانتینو چه گفت؟

جیانی اینفانتینو در گفت‌وگویی که روز ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، تأیید کرد که جام جهانی ۶۴ تیمی روی میز قرار دارد. او درباره احتمال افزایش تعداد تیم‌ها گفت که این موضوع باید پس از پایان جام جهانی بررسی شود و تصمیم‌گیری درباره آن در اختیار شورای فیفاست.

رئیس فیفا در دفاع از گسترش مسابقات تأکید کرد که فوتبال جهان فقط به اروپا و آمریکای جنوبی محدود نمی‌شود و کشورهای کوچک‌تر نیز باید امکان رؤیای حضور در جام جهانی را داشته باشند. او همچنین عملکرد تیم‌های کمتر شناخته‌شده در جام جهانی ۲۰۲۶ را نشانه کاهش فاصله کیفی میان مناطق مختلف فوتبال دانست.

بنابراین می‌توان موضع اینفانتینو را یک چراغ سبز سیاسی برای بررسی طرح دانست، اما او هنوز از تصویب قطعی جام جهانی ۶۴ تیمی خبر نداده است.

میزبانان جام جهانی ۲۰۳۰ کدام کشورها هستند؟

فیفا به‌طور رسمی اسپانیا، پرتغال و مراکش را به‌عنوان میزبانان اصلی جام جهانی ۲۰۳۰ انتخاب کرده است. سه مسابقه ویژه صدمین سال جام جهانی نیز در آرژانتین، پاراگوئه و اروگوئه برگزار خواهد شد؛ هر کشور میزبان یک بازی خواهد بود.

تمام شش کشور میزبان به‌صورت خودکار به جام جهانی راه پیدا می‌کنند. این تصمیم یعنی حتی در قالب ۴۸ تیمی فعلی، شش سهمیه مسابقات پیش از آغاز مرحله انتخابی در اختیار میزبانان قرار گرفته است.

اروگوئه اهمیت نمادین ویژه‌ای دارد؛ زیرا نخستین جام جهانی در سال ۱۹۳۰ در این کشور برگزار شد. طرح آمریکای جنوبی این است که جشن صدمین سال مسابقات به سه بازی محدود نماند و بخش بزرگ‌تری از تورنمنت به این قاره اختصاص پیدا کند.

فرمت جام جهانی ۶۴ تیمی چگونه خواهد بود؟

فیفا هنوز فرمت رسمی مسابقات احتمالی را اعلام نکرده است. طبیعی‌ترین سناریو، تشکیل ۱۶ گروه چهار تیمی است؛ دو تیم نخست هر گروه به مرحله یک‌سی‌ودوم نهایی صعود می‌کنند و رقابت‌ها سپس به‌صورت حذفی ادامه می‌یابد.

در این مدل، تعداد مسابقات از ۱۰۴ بازی در جام جهانی ۲۰۲۶ به ۱۲۸ مسابقه افزایش خواهد یافت؛ یعنی ۲۴ بازی بیشتر. هر تیم قهرمان همچنان حداکثر هشت مسابقه انجام می‌دهد، بنابراین فشار بازی بر یک تیم الزاماً افزایش پیدا نمی‌کند، اما مدت برگزاری، تعداد ورزشگاه‌ها، سفرها و نیازهای اجرایی مسابقات بیشتر خواهد شد.

جام جهانی ۶۴ تیمی به معنای حضور بیش از ۳۰ درصد اعضای فیفا در مرحله نهایی خواهد بود؛ زیرا این نهاد ۲۱۱ فدراسیون عضو دارد. حامیان طرح این موضوع را فرصتی برای جهانی‌ترشدن فوتبال می‌دانند، اما مخالفان معتقدند مسیر انتخابی جام جهانی بیش از اندازه آسان خواهد شد.

چه کشورهایی از افزایش تیم‌ها سود می‌برند؟

فیفا هنوز سهمیه احتمالی قاره‌ها را مشخص نکرده است. بنابراین هرگونه جدول درباره تعداد سهمیه آسیا، آفریقا یا اروپا در جام جهانی ۶۴ تیمی در این مرحله گمانه‌زنی است.

بااین‌حال، افزایش ۱۶ تیمی بدون تردید فرصت بیشتری در اختیار کنفدراسیون‌های آسیا و آفریقا قرار می‌دهد. این دو قاره تعداد زیادی فدراسیون عضو دارند و فاصله تیم‌های میانی آنها در سال‌های اخیر کاهش یافته است.

برای تیم ملی ایران، فرمت ۶۴ تیمی احتمالاً مسیر انتخابی کم‌خطرتری ایجاد می‌کند؛ اما ارزش دقیق این تغییر به نحوه توزیع سهمیه‌ها وابسته خواهد بود. اگر فیفا بخش عمده سهمیه‌های تازه را به آسیا و آفریقا اختصاص دهد، احتمال غیبت تیم‌های سنتی این مناطق به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.

در آمریکای جنوبی نیز شرایط خاص‌تر است. این کنفدراسیون تنها ۱۰ عضو دارد و سه کشور آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه از قبل به‌عنوان میزبان صعود کرده‌اند. یکی از انتقادهای مطرح‌شده این است که افزایش سهمیه‌ها ممکن است عملاً بیشتر یا حتی تمام کشورهای این قاره را وارد جام جهانی کند و اهمیت مرحله انتخابی را کاهش دهد.

مخالفان جام جهانی ۶۴ تیمی چه می‌گویند؟

الکساندر چفرین، رئیس یوفا، این پیشنهاد را «ایده‌ای بد» برای خود جام جهانی و مسابقات انتخابی اروپا توصیف کرده است. یوفا نگران است که افزایش تعداد تیم‌ها ارزش صعود به جام جهانی را کاهش دهد و تقویم فشرده فوتبال ملی و باشگاهی را سنگین‌تر کند.

ویکتور مونتاگلیانی، رئیس کونکاکاف، نیز با این طرح مخالفت کرده است. استدلال او این بود که فوتبال هنوز فرصت کافی برای ارزیابی کامل فرمت ۴۸ تیمی پیدا نکرده و تصمیم‌گیری برای افزایش دوباره، پیش از سنجش آثار دوره ۲۰۲۶، عجولانه خواهد بود.

حتی در آمریکای جنوبی نیز حمایت کاملی از پیشنهاد وجود ندارد. گزارش‌ها نشان داده‌اند برخی فدراسیون‌های عضو کونمبول درباره بزرگ‌شدن بیش از حد مسابقات و تضعیف مرحله مقدماتی تردید دارند.

انگیزه مالی فیفا چقدر مهم است؟

برگزاری ۲۴ مسابقه بیشتر به معنای فروش بلیت بیشتر، قراردادهای پخش گسترده‌تر، درآمد تجاری بالاتر و حضور کشورهای بیشتری در بازار جهانی جام جهانی است. هر کشور تازه‌ای که صعود کند، میلیون‌ها هوادار و یک بازار تبلیغاتی جدید را به مسابقات اضافه خواهد کرد.

در مقابل، هزینه‌های اجرایی نیز بالا می‌روند. جام جهانی ۲۰۳۰ در وضعیت فعلی میان شش کشور و سه قاره توزیع شده و اضافه‌شدن تیم‌ها می‌تواند نیاز به ورزشگاه، کمپ تمرینی، پرواز، اسکان و نیروهای عملیاتی را بیشتر کند.

همچنین مسئله زیست‌محیطی مطرح است. سه مسابقه ابتدایی در آمریکای جنوبی و ادامه بخش عمده تورنمنت در اروپا و آفریقا از قبل برنامه سفر پیچیده‌ای ایجاد کرده است. افزایش تعداد تیم‌ها بدون طراحی دقیق مسیر مسابقات می‌تواند ردپای کربنی رقابت‌ها را افزایش دهد.

آیا جام جهانی ۲۰۳۴ دوباره ۴۸ تیمی می‌شود؟

بر اساس طرح مطرح‌شده، افزایش به ۶۴ تیم قرار است فقط برای جشن صدمین سال جام جهانی در سال ۲۰۳۰ اجرا شود. گزارش‌های مربوط به مذاکرات فیفا نیز از بازگشت مسابقات به ۴۸ تیم در سال ۲۰۳۴ سخن گفته‌اند.

برنامه رسمی میزبانی عربستان برای جام جهانی ۲۰۳۴ نیز همچنان بر یک تورنمنت ۴۸ تیمی استوار است. وب‌سایت رسمی پرونده عربستان این دوره را نخستین جام جهانی ۴۸ تیمی می‌داند که به‌طور کامل در یک کشور برگزار خواهد شد.

بااین‌حال، چهار سال تا جام جهانی ۲۰۳۰ و هشت سال تا دوره عربستان باقی مانده است. فیفا می‌تواند در آینده تصمیم‌های تازه‌ای بگیرد؛ بنابراین بازگشت قطعی و تغییرناپذیر به ۴۸ تیم را نیز نباید از هم‌اکنون تضمین‌شده دانست.

جمع‌بندی؛ طرح جدی است، اما هنوز تصویب نشده

جام جهانی ۶۴ تیمی دیگر صرفاً یک شایعه رسانه‌ای نیست. این پیشنهاد در شورای فیفا مطرح شده، کونمبول رسماً از آن حمایت کرده و اینفانتینو نیز تأیید کرده است که پس از جام جهانی ۲۰۲۶ بررسی خواهد شد. بااین‌حال، هنوز نه رأی‌گیری انجام شده، نه سهمیه قاره‌ها مشخص است و نه فرمت مسابقات به تصویب رسیده است.

طرح ۶۴ تیمی می‌تواند فرصت حضور کشورهای بیشتری را فراهم کند و جام جهانی صدمین سال را به بزرگ‌ترین تورنمنت تاریخ تبدیل کند. در سوی مقابل، کاهش ارزش مرحله انتخابی، افزایش تعداد مسابقات، هزینه‌های اجرایی و احتمال افت کیفیت برخی بازی‌ها از مهم‌ترین نگرانی‌هاست.

در نتیجه، تیتر دقیق امروز این نیست که «جام جهانی ۲۰۳۰ با ۶۴ تیم برگزار می‌شود»؛ بلکه باید گفت فیفا به‌طور جدی در حال بررسی این تغییر تاریخی است و رئیس آن نیز مخالفتی با توسعه مسابقات نشان نداده است.