جام جهانی ۶۴ تیمی در راه است؟ چراغ سبز اینفانتینو برای تورنمنت ۱۲۸ مسابقه‌ای

اولین جام جهانی ۴۸ تیمی در حالی به مرحله نیمه‌نهایی رسیده که رئیس فیفا عملکرد فرمت جدید را موفقیت‌آمیز می‌داند. اینفانتینو در گفت‌وگو با رسانه سوئیسی «بلوین» اعلام کرد ۶۴ تیمی شدن رقابت‌ها موضوعی است که پس از جام جهانی ۲۰۲۶ بررسی و در نهادهای تصمیم‌گیرنده درباره آن گفت‌وگو می‌شود. او تأکید کرد جام جهانی باید متعلق به تمام جهان باشد و کشورهای کوچک‌تر نیز برای پیشرفت به رؤیای حضور در بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبال نیاز دارند.

این اظهارات به معنای تصویب طرح نیست. برای تغییر تعداد تیم‌ها، علاوه بر بررسی فنی و تجاری، موافقت شورای فیفا و احتمالاً تأیید سازوکارهای مسابقاتی و تقویم بین‌المللی لازم خواهد بود. در حال حاضر، اسناد رسمی فیفا جام جهانی ۲۰۳۰ را با همان ساختار ۴۸ تیمی معرفی می‌کنند و عدد ۶۴ همچنان یک پیشنهاد در دست بررسی است.

جام جهانی ۶۴ تیمی از کجا مطرح شد؟

ایده افزایش دوباره تعداد تیم‌ها نخستین بار در سال ۲۰۲۵ و از سوی یک نماینده اروگوئه در نشست شورای فیفا مطرح شد. کنفدراسیون فوتبال آمریکای جنوبی سپس از پیشنهاد برگزاری جام جهانی ۲۰۳۰ با ۶۴ تیم به‌عنوان بخشی از جشن صدمین سال مسابقات حمایت کرد. اینفانتینو در آن مقطع گفته بود تمام ایده‌ها شایسته بررسی هستند، اما مدیران فوتبال آمریکای شمالی و اروپا با این طرح مخالفت کردند.

در ماه‌های بعد، مقام‌های کشورهای آمریکای جنوبی مذاکرات خود با رئیس فیفا را ادامه دادند. یکی از انگیزه‌های آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه این است که در صورت توسعه مسابقات، به‌جای میزبانی تنها یک بازی، سهم بیشتری از مرحله گروهی جام جهانی صدمین سال را دریافت کنند. این درخواست هنوز پذیرفته نشده و براساس برنامه رسمی، هر یک از سه کشور آمریکای جنوبی فقط میزبان یک مسابقه ویژه خواهند بود.

فرمت جام جهانی ۶۴ تیمی چگونه خواهد بود؟

جام جهانی ۲۰۲۶ با حضور ۴۸ تیم، ۱۲ گروه چهار تیمی و مجموع ۱۰۴ مسابقه برگزار شده است. دو تیم نخست هر گروه همراه با هشت تیم برتر رتبه سوم به مرحله یک‌سی‌ودوم نهایی صعود می‌کنند؛ ساختاری که برای نخستین‌بار یک دور حذفی ۳۲ تیمی را وارد جام جهانی کرده است.

برای جام جهانی ۶۴ تیمی هنوز فرمت رسمی وجود ندارد، اما ساده‌ترین سناریو تشکیل ۱۶ گروه چهار تیمی است. اگر دو تیم نخست هر گروه صعود کنند، مرحله حذفی با ۳۲ تیم آغاز می‌شود و کل تورنمنت ۱۲۸ مسابقه خواهد داشت؛ یعنی ۲۴ بازی بیشتر از جام جهانی ۲۰۲۶. این مدل مشکل مقایسه تیم‌های سوم گروه‌های مختلف را نیز حذف می‌کند، هرچند فیفا هنوز چنین ساختاری را تصویب نکرده است.

نکته مهم این است که افزایش تعداد کل بازی‌ها الزاماً مسابقات بیشتری به برنامه دو تیم فینالیست اضافه نمی‌کند. در یک ساختار ۱۶ گروهی، تیمی که به فینال می‌رسد همچنان سه بازی گروهی و پنج مسابقه حذفی خواهد داشت؛ همان هشت مسابقه‌ای که فینالیست‌های فرمت ۴۸ تیمی انجام می‌دهند. فشار اصلی بیشتر متوجه عملیات برگزاری، ورزشگاه‌ها، سفرها، نیروهای اجرایی و تقویم کلی تورنمنت خواهد بود.

چرا اینفانتینو از افزایش تیم‌ها دفاع می‌کند؟

استدلال اصلی رئیس فیفا، توزیع گسترده‌تر فرصت حضور میان قاره‌هاست. او عملکرد تیم‌های آفریقایی و کشورهای کم‌سابقه‌تر در جام جهانی ۲۰۲۶ را نشانه افزایش کیفیت فوتبال جهان می‌داند. در این دوره، ۹ تیم از ۱۰ نماینده آفریقا به مرحله حذفی راه پیدا کردند؛ آماری که اینفانتینو آن را یکی از دلایل موفقیت فرمت ۴۸ تیمی معرفی کرده است.

افزایش سهمیه‌ها می‌تواند سرمایه‌گذاری فدراسیون‌های کوچک‌تر در آکادمی‌ها، زیرساخت و تیم ملی را توجیه‌پذیرتر کند. کشورهایی که در سیستم ۳۲ تیمی شانس اندکی برای صعود داشتند، اکنون مسیر واقع‌بینانه‌تری پیش روی خود می‌بینند. این انگیزه ممکن است به توسعه فوتبال در آسیا، آفریقا، اقیانوسیه و منطقه کارائیب کمک کند.

از نظر عددی، ۶۴ تیم حدود ۳۰ درصد از ۲۱۱ عضو فیفا را شامل می‌شود؛ در حالی که سهم تورنمنت ۴۸ تیمی نزدیک به ۲۳ درصد است. منتقدان همین آمار را دلیلی برای کاهش ارزش صعود می‌دانند، اما حامیان معتقدند جام جهانی نباید عملاً در انحصار چند منطقه و قدرت سنتی باقی بماند. فیفا ۲۱۱ فدراسیون عضو دارد و هر شش کشور میزبان جام جهانی ۲۰۳۰ نیز به‌صورت مستقیم جواز حضور خواهند داشت.

مخالفان چه می‌گویند؟

کارلوس کی‌روش، سرمربی غنا، پس از مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ هشدار داد که افزایش تیم‌ها می‌تواند ارزش مسابقات انتخابی را پایین بیاورد و حضور در جام جهانی را از یک دستاورد استثنایی به اتفاقی عادی تبدیل کند. او همچنین فشار ناشی از طولانی‌تر شدن فصل و خستگی بازیکنان را یکی از نگرانی‌های مهم دانست.

ویکتور مونتاگلیانی، رئیس کنفدراسیون فوتبال آمریکای شمالی، نیز پیش از برگزاری جام جهانی ۲۰۲۶ گفته بود توسعه دوباره مسابقات، پیش از آزمایش عملی فرمت ۴۸ تیمی، منطقی به نظر نمی‌رسد. مقام‌های یوفا نیز نسبت به کاهش کیفیت بازی‌ها، تضعیف مسابقات انتخابی و بزرگ‌تر شدن بیش‌ازحد تورنمنت ابراز نگرانی کرده‌اند.

یک نگرانی دیگر، اختلاف سطح احتمالی تیم‌هاست. هرچند جام جهانی ۲۰۲۶ نتایج رقابتی متعددی داشته، افزایش ۱۶ سهمیه دیگر ممکن است بازی‌های یک‌طرفه بیشتری ایجاد کند. از طرف دیگر، نتایج تیم‌هایی که پیش‌تر کمتر فرصت حضور داشتند نشان می‌دهد پیش‌بینی کیفیت صرفاً براساس نام و سابقه کشورها نیز همیشه دقیق نیست.

درآمد بیشتر؛ انگیزه پنهان توسعه جام جهانی؟

افزایش تعداد مسابقات از ۱۰۴ به ۱۲۸ بازی، ظرفیت فروش بلیت، حق پخش، تبلیغات و بسته‌های تجاری را بیشتر می‌کند. فیفا رقم درآمد احتمالی فرمت ۶۴ تیمی را اعلام نکرده است، اما از نظر اقتصادی روشن است که ۲۴ مسابقه اضافه، موجودی تجاری بزرگ‌تری در اختیار برگزارکننده قرار می‌دهد. این یک استنباط از افزایش تعداد بازی‌هاست و نه برآورد رسمی درآمد فیفا.

در مقابل، هزینه‌ها نیز افزایش خواهد یافت. جام جهانی ۲۰۳۰ هم‌اکنون میان شش کشور در سه قاره تقسیم شده و سفرهای بین‌قاره‌ای، جابه‌جایی تیم‌ها و هماهنگی امنیتی پیچیده‌ای دارد. افزودن ۱۶ تیم و ده‌ها مسابقه می‌تواند فشار بیشتری بر شهرهای میزبان، حمل‌ونقل، اقامت و تقویم باشگاهی وارد کند.

جام جهانی ۲۰۳۰ در کدام کشورها برگزار می‌شود؟

براساس تصمیم رسمی فیفا، اسپانیا، پرتغال و مراکش میزبانان اصلی جام جهانی ۲۰۳۰ هستند. سه مسابقه ویژه صدمین سال نیز در اروگوئه، آرژانتین و پاراگوئه برگزار می‌شود. نخستین بازی این بخش در ورزشگاه سنتناریوی مونته‌ویدئو انجام خواهد شد؛ همان شهری که نخستین جام جهانی در سال ۱۹۳۰ در آن برگزار شد.

در برنامه فعلی، هر کشور آمریکای جنوبی تنها یک مسابقه دارد و ادامه رقابت‌ها در مراکش، پرتغال و اسپانیا برگزار می‌شود. تصویب فرمت ۶۴ تیمی می‌تواند زمینه تغییر این تقسیم‌بندی را فراهم کند، اما هرگونه افزایش سهم میزبانی آمریکای جنوبی به تصمیم رسمی و بازنگری برنامه مسابقات نیاز خواهد داشت.

ارتباط روزانه اینفانتینو با ترامپ

اینفانتینو در همان مصاحبه گفته است تقریباً هر روز با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در تماس است و او بیشتر مسابقات را از تلویزیون دنبال می‌کند. رئیس فیفا همچنین ابراز امیدواری کرده که در مراسم فینال، جام قهرمانی را همراه ترامپ به تیم برنده تحویل دهد؛ بنابراین این موضوع فعلاً روایت و انتظار اعلام‌شده اینفانتینو است، نه جزئیات نهایی یک پروتکل عمومی‌شده.

فینال جام جهانی ۲۰۲۶ روز ۱۹ جولای در ورزشگاه نیویورک–نیوجرسی، همان مت‌لایف ایالت نیوجرسی، برگزار می‌شود.

آیا جام جهانی ۶۴ تیمی تصویب می‌شود؟

اظهارات تازه اینفانتینو نشان می‌دهد طرح ۶۴ تیمی دیگر صرفاً یک پیشنهاد حاشیه‌ای از آمریکای جنوبی نیست و وارد دستور گفت‌وگوی جدی فیفا شده است. با این حال، مخالفت کنفدراسیون‌های قدرتمند، نگرانی درباره تقویم و خطر کاهش ارزش رقابت‌های انتخابی، تصویب آن را قطعی نمی‌کند.

جام جهانی ۲۰۲۶ برای حامیان توسعه، آزمونی موفق بوده است؛ اما یک دوره برای نتیجه‌گیری نهایی درباره اثرات بلندمدت کافی نیست. تصمیم اصلی باید میان دو هدف تعادل ایجاد کند: جهانی‌تر شدن فوتبال و حفظ کمیابی، کیفیت و اعتبار حضور در جام جهانی.

در نهایت، جام جهانی ۶۴ تیمی می‌تواند فرصت تاریخی کشورهای کوچک‌تر یا گام دیگری در مسیر بزرگ‌تر و تجاری‌تر شدن مسابقات باشد. تا زمان رأی رسمی فیفا، برنامه جام جهانی ۲۰۳۰ همان ۴۸ تیم است؛ اما چراغ سبز اینفانتینو نشان می‌دهد بحث افزایش سهمیه‌ها پس از فینال ۲۰۲۶ به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های فوتبال جهان تبدیل خواهد شد.