گلایه جهانبخش از مهدوی‌کیا پس از حذف ایران؛ چرا اسطوره تیم ملی به اردو نرفت؟

تیم ملی ایران جام جهانی ۲۰۲۶ را بدون شکست، اما بدون پیروزی به پایان رساند. ایران در نخستین مسابقه برابر نیوزیلند به تساوی ۲ بر ۲ رسید، مقابل بلژیک بدون گل متوقف شد و در آخرین بازی گروه G برابر مصر یک بر یک مساوی کرد. سه امتیاز حاصل از این نتایج برای صعود تاریخی تیم ملی به مرحله حذفی کافی نبود.

در فرمت جدید جام جهانی، دو تیم اول هر یک از ۱۲ گروه به همراه هشت تیم برتر رده سوم به مرحله یک‌سی‌ودوم نهایی صعود می‌کردند. ایران با وجود قرارگرفتن در جایگاه سوم گروه، نتوانست در میان هشت تیم سوم برتر قرار بگیرد و بار دیگر در حسرت عبور از دور گروهی باقی ماند.

اکنون با پایان کار تیم ملی، بحثی خارج از مسائل فنی توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرده است: چرا مهدی مهدوی‌کیا با وجود حضور در محل مسابقات و تماشای بازی‌های ایران، به دیدار بازیکنان نرفت؟

جهانبخش: انتظار ما از مهدوی‌کیا غیرمنطقی نبود

علیرضا جهانبخش در برنامه «جام ۲۶» شبکه سه تأکید کرد که مهدوی‌کیا یکی از مهم‌ترین الگوهای دوران فوتبالی او بوده است. کاپیتان تیم ملی گفت در سال‌های گذشته برای بسیاری از تصمیم‌های حرفه‌ای خود با مهدوی‌کیا مشورت کرده و حتی در جریان همین جام جهانی نیز دو یا سه مرتبه با او صحبت داشته است.

جهانبخش با وجود بیان این گلایه، از جایگاه بین‌المللی مهدوی‌کیا تمجید کرد و حضور او به نمایندگی از فوتبال ایران در میان میهمانان فیفا را اتفاقی افتخارآمیز دانست. او در عین حال گفت انتظار داشت این پیشکسوت در یکی از روزهای مسابقات به اردوی ایران برود و با حضور در کنار بازیکنان، به آنها انرژی بدهد.

لحن جهانبخش با انتقادهایی که پیش‌تر از سوی بیرانوند مطرح شده بود، تفاوت محسوسی داشت. کاپیتان ایران نه حضور مهدوی‌کیا در کنار مسئولان فیفا را زیر سؤال برد و نه ارزش فعالیت‌های بین‌المللی او را نادیده گرفت؛ بلکه از یک انتظار عاطفی و فوتبالی سخن گفت که به اعتقادش می‌توانست با دیداری کوتاه برآورده شود.

انتقاد تند بیرانوند از رفتار مهدوی‌کیا

علیرضا بیرانوند پیش از جهانبخش، با لحنی صریح‌تر این موضوع را مطرح کرده بود. دروازه‌بان تیم ملی از مهدوی‌کیا پرسید چرا با وجود سفر به مکزیک و ملاقات با جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، زمانی برای حضور در کمپ یا هتل تیم ملی اختصاص نداده است.

بر اساس گزارش رسانه‌های ورزشی، بیرانوند این رفتار را برای بازیکنان تیم ملی عجیب دانست و آن را با حضور اسطوره‌های سایر کشورها در کنار تیم‌های ملی‌شان مقایسه کرد. گفته‌های او بحث گسترده‌ای درباره رابطه نسل‌های مختلف فوتبال ایران و میزان مسئولیت اخلاقی پیشکسوتان در قبال تیم ملی ایجاد کرد.

مقایسه صحبت‌های این دو ملی‌پوش نشان می‌دهد اصل خواسته آنها مشترک است، اما شیوه بیان تفاوت دارد. بیرانوند مسئله را به شکل یک اعتراض مستقیم مطرح کرد، درحالی‌که جهانبخش کوشید احترام خود به مهدوی‌کیا را حفظ کند و گلایه را در قالب یک درخواست عاطفی و مثبت بیان کند.

مهدوی‌کیا در جام جهانی چه نقشی داشت؟

مهدوی‌کیا به‌عنوان یکی از چهره‌های ایرانی پروژه «اسطوره‌های فیفا» به جام جهانی دعوت شده بود. او در افتتاحیه مسابقات حضور داشت و در حاشیه دیدار ایران و نیوزیلند با اینفانتینو ملاقات کرد. رئیس فیفا نیز با انتشار تصاویری از این دیدار، گل ماندگار مهدوی‌کیا به آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸ را یادآوری کرد.

گزارش‌ها نشان می‌دهد مهدوی‌کیا بازی ایران و نیوزیلند را در کنار رئیس فیفا تماشا کرد و در مسابقه دوم برابر بلژیک نیز در جایگاه ویژه ورزشگاه سوفای لس‌آنجلس حضور داشت. او پس از دیدار بلژیک به رختکن تیم ملی نرفت و ورزشگاه را ترک کرد. رسانه‌های داخلی همچنین از حضور او در مسابقات ایران به‌عنوان میهمان فیفا خبر داده‌اند.

نکته مهم این است که حضور به‌عنوان میهمان رسمی فیفا می‌تواند برنامه‌ها، تعهدات و محدودیت‌های تشریفاتی خاص خود را داشته باشد. بااین‌حال، تاکنون توضیح علنی و مستندی از سوی مهدوی‌کیا منتشر نشده که مشخص کند آیا مانعی برای رفتن او به اردوی تیم ملی وجود داشته یا این دیدار بر اساس تصمیم شخصی انجام نشده است. تا روشن‌شدن این موضوع، نسبت‌دادن انگیزه‌ای مشخص به او منصفانه نخواهد بود.

آیا انتظار بازیکنان تیم ملی منطقی بود؟

از منظر بازیکنان، این انتظار قابل درک است. حضور یک اسطوره ملی در اردو معمولاً صرفاً یک ملاقات تشریفاتی نیست. بازیکنانی که زیر فشار بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبال جهان قرار دارند، می‌توانند از همراهی چهره‌ای که تجربه دو دوره جام جهانی و سال‌ها بازی در سطح اول اروپا را داشته، تأثیر روانی مثبتی بگیرند.

جهانبخش نیز به همین جنبه اشاره کرد. او گفت وقتی اسطوره‌های فوتبال غنا، انگلیس یا برزیل را در تمرین و محل اقامت تیم‌هایشان می‌بیند، از این ارتباط میان نسل‌ها لذت می‌برد. از نگاه کاپیتان ایران، حضور مهدوی‌کیا می‌توانست نمونه مشابهی برای تیم ملی باشد.

بااین‌حال، دیدار پیشکسوتان با تیم ملی مسئولیت رسمی یا الزام قانونی محسوب نمی‌شود. دعوت مهدوی‌کیا از طرف فیفا نیز به این معنی نیست که او نماینده فدراسیون فوتبال ایران یا یکی از اعضای کاروان تیم ملی بوده است. بنابراین می‌توان از غیبت او گلایه کرد، اما نمی‌توان بدون شنیدن توضیحاتش حکم قطعی درباره علت این تصمیم صادر کرد.

آیا حضور مهدوی‌کیا می‌توانست نتیجه ایران را تغییر دهد؟

از نظر فنی، نمی‌توان ناکامی ایران در صعود را به غیبت یک پیشکسوت در اردو مرتبط دانست. ایران در هر سه مسابقه مساوی کرد و فرصت‌های لازم برای کسب حداقل یک پیروزی را داشت. توقف مقابل نیوزیلند، تساوی بدون گل برابر بلژیک و ناکامی در شکست مصر، محصول تصمیمات تاکتیکی، کیفیت اجرا و عملکرد بازیکنان در زمین بود.

حضور مهدوی‌کیا احتمالاً می‌توانست از نظر روحی یا نمادین ارزشمند باشد، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که چنین دیداری نتیجه مسابقات را تغییر می‌داد. پررنگ‌کردن این حاشیه نباید سبب شود بررسی عملکرد فنی تیم ملی، تعویض‌ها، ترکیب اولیه و دلیل ناتوانی ایران در کسب پیروزی به حاشیه برود.

شکاف میان نسل‌ها؛ حاشیه‌ای قدیمی در فوتبال ایران

بحث ایجادشده فراتر از یک ملاقات انجام‌نشده است. فوتبال ایران سال‌هاست با ضعف ارتباط سازمان‌یافته میان نسل‌های مختلف روبه‌روست. حضور پیشکسوتان در اردوها معمولاً به روابط شخصی، دعوت مدیران یا فضای رسانه‌ای وابسته است و برنامه دائمی و تعریف‌شده‌ای برای استفاده از تجربه اسطوره‌ها وجود ندارد.

در بسیاری از تیم‌های ملی بزرگ، بازیکنان سابق در نقش سفیر، مدیر فنی، مشاور یا میهمان رسمی به اردوها اضافه می‌شوند. چنین ساختاری هم حدود مسئولیت آنها را مشخص می‌کند و هم از تبدیل‌شدن یک دعوت ساده به بحران رسانه‌ای جلوگیری خواهد کرد.

اگر فدراسیون فوتبال خواهان حضور مهدوی‌کیا یا دیگر اسطوره‌ها در کنار تیم بود، می‌توانست پیش از مسابقات دعوت رسمی و برنامه مشخصی تنظیم کند. از سوی دیگر، بازیکنان نیز می‌توانستند با توجه به ارتباط شخصی خود، مستقیماً از او برای حضور در اردو دعوت کنند. روشن نیست آیا چنین دعوت رسمی یا هماهنگی‌ای صورت گرفته است.

واکنش مهدوی‌کیا می‌تواند ابهام‌ها را پایان دهد

اظهارات جهانبخش نشان می‌دهد دلخوری بازیکنان تنها به بیرانوند محدود نبوده است. بااین‌حال، صحبت‌های کاپیتان تیم ملی بیشتر یک گلایه دوستانه بود تا حمله به مهدوی‌کیا. او همچنان این بازیکن سابق را الگوی خود معرفی کرد و از نقش او به‌عنوان نماینده فوتبال ایران در فیفا تمجید کرد.

اکنون توضیح کوتاه مهدوی‌کیا درباره برنامه‌ها و دلیل حاضرنشدن در اردوی تیم ملی می‌تواند بخش بزرگی از حاشیه‌ها را پایان دهد. احتمال دارد مسئله‌ای تشریفاتی، محدودیت زمانی یا نبود هماهنگی رسمی در میان بوده باشد؛ همان‌طور که ممکن است او ترجیح داده باشد فاصله خود را با کاروان تیم ملی حفظ کند. بدون شنیدن روایت او، هیچ‌یک از این احتمال‌ها قابل تأیید نیست.

در نهایت، ناکامی ایران با سه تساوی واقعیتی مهم‌تر از این حاشیه است. بااین‌حال، گلایه جهانبخش یک پیام روشن دارد: بازیکنان تیم ملی در بزرگ‌ترین صحنه فوتبال جهان، تنها به حمایت هواداران و مسئولان نیاز ندارند؛ آنها انتظار دارند اسطوره‌های نسل گذشته نیز، حتی برای چند دقیقه، در کنارشان قرار بگیرند.