حمله جدید آمریکا به ایران آغاز شد؛ پنجمین شب متوالی بمباران و تشدید نبرد بر سر تنگه هرمز

ارتش آمریکا روز پنجشنبه از آغاز دور تازه حملات به ایران خبر داد. براساس اعلام فرماندهی مرکزی ایالات متحده، این موج ساعت ۲ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا، معادل ساعت ۱۸ به وقت گرینویچ و حدود ساعت ۲۱:۳۰ به وقت ایران، آغاز شده است.

سنتکام هدف عملیات را «تضعیف بیشتر توانمندی‌های نظامی ایران» عنوان کرد؛ اما در بیانیه اولیه جزئیاتی درباره محل اهداف، تعداد حملات، نوع تسلیحات استفاده‌شده یا میزان خسارت‌ها ارائه نشد. تا زمان تنظیم این گزارش نیز ارزیابی مستقلی از نتیجه موج جدید حملات منتشر نشده است.

پنجمین شب متوالی حمله آمریکا به ایران

عملیات شامگاه پنجشنبه ادامه زنجیره‌ای از حملات است که از ۱۲ ژوئیه آغاز شده و بدون توقف در روزهای ۱۳، ۱۴، ۱۵ و ۱۶ ژوئیه ادامه یافته است. مرور بیانیه‌های رسمی سنتکام نشان می‌دهد اهداف اعلام‌شده در چهار روز نخست عمدتاً سامانه‌های پدافند هوایی، مراکز فرماندهی، تأسیسات موشکی و پهپادی، رادارهای ساحلی، قایق‌ها و دیگر توانمندی‌های دریایی ایران بوده‌اند.

در حملات ۱۲ ژوئیه، ارتش آمریکا اعلام کرد از جنگنده‌ها، شناورهای نظامی، پهپادهای انتحاری هوایی و برای نخستین بار شناورهای بدون سرنشین تهاجمی استفاده کرده است. یک روز بعد نیز مناطقی از بوشهر، چابهار، جاسک، کنارک، ابوموسی و بندرعباس در فهرست اهداف اعلام‌شده سنتکام قرار گرفتند.

در موج هفت‌ساعته ۱۴ ژوئیه، ده‌ها هدف نظامی در نزدیکی تنگه هرمز و مناطق ساحلی ایران هدف قرار گرفتند. آمریکا گفت جنگنده‌ها، پهپادها و شناورهای نیروی دریایی در این عملیات مواضع موشکی، پهپادی، دفاع ساحلی و قابلیت‌های دریایی ایران را هدف قرار داده‌اند.

اهداف حملات شب گذشته چه بود؟

موج قبلی حملات آمریکا ساعت ۹ شب چهارشنبه به وقت شرق آمریکا پایان یافت. سنتکام اعلام کرد در آن عملیات، مراکز فرماندهی، سایت‌های پدافند هوایی، توانمندی‌های موشکی و پهپادی و مراکز نظارت ساحلی ایران در چند نقطه، از جمله بندرعباس، هدف قرار گرفته‌اند.

ارتش آمریکا همچنین گفت صبح چهارشنبه مواضع دفاع ساحلی و سایت‌های موشک کروز در جزیره تنب بزرگ را طی عملیاتی ۹۰ دقیقه‌ای هدف قرار داده است. واشنگتن هدف این حملات را کاهش توان ایران برای تهدید کشتی‌های تجاری عبوری از تنگه هرمز معرفی می‌کند.

رسانه‌های دولتی ایران نیز از وقوع حملاتی در اطراف تهران، سمنان، همدان، هرمزگان، خوزستان، لرستان، مرکزی، سیستان‌وبلوچستان و جزیره قشم خبر داده‌اند. آسوشیتدپرس گزارش داده است که حملات این هفته برای نخستین بار در دور جدید درگیری‌ها به مناطقی در اطراف پایتخت نیز گسترش یافته است.

چرا تنگه هرمز به مرکز جنگ ایران و آمریکا تبدیل شد؟

محور اصلی اختلاف نظامی کنونی، کنترل تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز است. آمریکا می‌گوید حملات خود را برای حفاظت از کشتیرانی تجاری و جلوگیری از تهدید شناورها انجام می‌دهد؛ در مقابل، مقام‌های نظامی ایران تأکید دارند که تهران اجازه نخواهد داد آمریکا درباره نحوه عبور کشتی‌ها از این آبراه تصمیم‌گیری کند.

ایران تنگه هرمز را «خط قرمز» خود توصیف کرده و اعلام کرده حملات به تأسیسات ساحلی، توان تهران برای اثرگذاری بر این مسیر را از بین نخواهد برد. واشنگتن در مقابل، محاصره دریایی بنادر و مناطق ساحلی ایران را از ۱۴ ژوئیه از سر گرفته است.

براساس بیانیه سنتکام، این محاصره شامل شناورهایی می‌شود که به بنادر ایران وارد یا از آنها خارج می‌شوند. آمریکا می‌گوید کشتی‌هایی که مقررات محاصره را نقض نکنند، همچنان امکان عبور از آب‌های منطقه را خواهند داشت؛ ادعایی که ایران آن را دخالت یک قدرت خارجی در تنگه هرمز می‌داند.

حمله به نفتکش و کاهش شدید تردد کشتی‌ها

در کنار حملات هوایی، رویارویی در دریا نیز تشدید شده است. ارتش آمریکا اعلام کرد یک نفتکش بدون محموله با پرچم کوراسائو را که به سمت جزیره خارگ حرکت می‌کرد، پس از بی‌اعتنایی به چند هشدار متوقف کرده است. براساس اعلام سنتکام، موشک‌های هلفایر به دودکش این کشتی اصابت کردند و آن را از ادامه مسیر بازداشتند.

داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد چهارشنبه تنها ۹ شناور از تنگه هرمز عبور کردند؛ درحالی‌که این تعداد یک روز قبل ۱۳ فروند بود. همچنین هیچ نفتکش بسیار بزرگ یا کشتی حامل گاز طبیعی مایع به‌صورت آشکار از تنگه عبور نکرد. این آمار نشان می‌دهد افزایش عملیات نظامی، شرکت‌های کشتیرانی را به توقف، تغییر مسیر یا خاموش کردن سامانه‌های موقعیت‌یابی وادار کرده است.

تنگه هرمز پیش از جنگ مسیر عبور حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز بود. به همین دلیل، هر اختلال طولانی‌مدت در این آبراه می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه کشتی‌ها و قیمت انرژی را در سراسر جهان افزایش دهد.

واکنش ایران به حملات آمریکا چه بود؟

ایران در پاسخ به عملیات آمریکا، حملات موشکی و پهپادی علیه اهدافی در کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی انجام داده است. مقام‌های بحرین، اردن و کویت از شناسایی یا مقابله با موشک‌ها و پهپادها خبر داده‌اند؛ هرچند در گزارش‌های اولیه، خسارت یا تلفات قطعی ناشی از این حملات اعلام نشده بود.

مقام‌های نظامی ایران هشدار داده‌اند در صورت حمله آمریکا به زیرساخت‌هایی مانند نیروگاه‌ها و پل‌ها، پاسخ تهران می‌تواند تأسیسات بیشتری را در سراسر منطقه در بر بگیرد. رویترز همچنین به نقل از منابع مطلع گزارش داده ایران از حوثی‌های یمن خواسته است در صورت هدف قرار گرفتن شبکه برق ایران، برای ایجاد اختلال در باب‌المندب آماده باشند. این ادعا به‌طور مستقل از سوی ایران تأیید نشده است.

هم‌زمان، منابع ایرانی اعلام کرده‌اند در حملات روزهای گذشته بیش از ۳۵ نفر کشته و بیش از ۳۰۰ نفر مجروح شده‌اند. این آمار متعلق به مقام‌های ایرانی است و آمریکا تاکنون ارزیابی جامعی از تلفات یا خسارت‌های غیرنظامی منتشر نکرده است.

افزایش قیمت نفت؛ بازارها نگران گسترش جنگ

تشدید حملات ایران و آمریکا بار دیگر بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار داده است. قیمت نفت برنت روز پنجشنبه با وجود کاهش حدود یک‌درصدی، در محدوده ۸۴ دلار در هر بشکه باقی ماند و همچنان نزدیک بالاترین سطح یک ماه اخیر معامله شد. نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیز در محدوده ۷۹ دلار قرار گرفت.

رفتار بازار نشان می‌دهد معامله‌گران هنوز احتمال قطع کامل صادرات منطقه را قطعی نمی‌دانند؛ اما خطر بسته شدن هم‌زمان تنگه هرمز و باب‌المندب می‌تواند شرایط را تغییر دهد. این دو آبراه برای انتقال نفت، فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی اهمیت راهبردی دارند و اختلال هم‌زمان در آنها فشار بزرگی بر زنجیره تأمین جهانی وارد خواهد کرد.

آیا حملات جدید مقدمه عملیات بزرگ‌تری است؟

تکرار حملات طی پنج شب متوالی نشان می‌دهد آمریکا تنها به یک پاسخ محدود یا نمادین بسنده نکرده و در حال اجرای عملیاتی فرسایشی علیه زیرساخت‌های نظامی ایران است. مقام‌های آمریکایی به رویترز گفته‌اند این حملات ممکن است نقش «آماده‌سازی میدان» را نیز داشته باشند؛ یعنی توانمندی‌هایی را هدف قرار دهند که در صورت تصمیم واشنگتن برای اقدامات بزرگ‌تر، می‌توانند برای نیروهای آمریکایی خطر ایجاد کنند.

بااین‌حال، ادامه چنین الگویی برای مدت طولانی با محدودیت‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی روبه‌رو خواهد شد. هرچه دامنه اهداف گسترش پیدا کند، خطر حملات متقابل ایران به پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت‌های کشورهای منطقه نیز افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، حمله به اهداف غیرنظامی یا زیرساخت‌های حیاتی می‌تواند جنگ محدود کنونی را به درگیری گسترده‌تری تبدیل کند.

دیپلماسی هنوز کاملاً از بین نرفته است

دور تازه حملات عملاً توافق موقت ماه گذشته برای کاهش درگیری‌ها را در آستانه فروپاشی کامل قرار داده است. با این حال، آزادی یک شهروند آمریکایی از ایران از سوی دونالد ترامپ «نشانه حسن نیت» توصیف شد و امید محدودی ایجاد کرد که کانال‌های ارتباطی کاملاً بسته نشده باشند. ایران درباره این پرونده اظهارنظر رسمی نکرده است.

در شرایط کنونی، سه سناریو پیش روی تهران و واشنگتن قرار دارد: ادامه حملات محدود و متقابل، گسترش عملیات به زیرساخت‌های حیاتی و مناطق بیشتر، یا بازگشت به مذاکرات پیش از عبور بحران از نقطه‌ای که کنترل آن دشوار شود.

موج جدید حملات آمریکا در ساعت ۲ بعدازظهر پنجشنبه به وقت شرق این کشور نشان می‌دهد فعلاً سناریوی نخست، یعنی فشار نظامی مداوم همراه با حفظ امکان تشدید عملیات، در حال اجراست. جزئیات اهداف و خسارت‌های این موج هنوز اعلام نشده، اما پنجمین شب متوالی حملات تأیید می‌کند که تنگه هرمز دیگر فقط محل مناقشه سیاسی نیست و به مرکز مستقیم یک رویارویی نظامی تبدیل شده است.