از حمام کردن یامال تا حمام شدن مسی؛ شوخی وایرال پس از قهرمانی اسپانیا در جام جهانی ۲۰۲۶

قهرمانی اسپانیا در جام جهانی ۲۰۲۶ فقط یک جام دیگر به افتخارات «لاروخا» اضافه نکرد؛ این پیروزی، یکی از عجیب‌ترین روایت‌های تصویری تاریخ فوتبال را نیز به نقطه پایانی تازه‌ای رساند. اسپانیا در فینال شامگاه ۱۹ ژوئیه، با گل دقیقه ۱۰۶ فران تورس، آرژانتین را یک بر صفر شکست داد و برای دومین بار قهرمان جهان شد. مسابقه‌ای که از ماه‌ها قبل به‌عنوان تقابل دو نسل، یعنی لیونل مسی ۳۹ ساله و لامین یامال ۱۹ ساله، تبلیغ می‌شد، در نهایت با پیروزی نسل جوان‌تر به پایان رسید.

چند ساعت بعد از پایان مسابقه، شبکه‌های اجتماعی مملو از تصاویر جشن قهرمانی، واکنش‌های هواداران و شوخی‌های فوتبالی شد. در میان همه این محتواها، یک تصویر بیش از دیگران جلب توجه کرد: نسخه دستکاری‌شده همان عکس معروف سال ۲۰۰۷ که این بار نه مسی، بلکه یامال را در نقش فرد بزرگسال قرار می‌داد؛ ستاره جوان اسپانیا در تصویر جدید، مسی را داخل وان حمام می‌کرد.

عکس مسی و یامال چگونه ثبت شد؟

ریشه این شوخی اینترنتی به نزدیک دو دهه قبل بازمی‌گردد. در سال ۲۰۰۷، لیونل مسی ۲۰ ساله در یک برنامه خیریه مرتبط با بنیاد بارسلونا، یونیسف و روزنامه ورزشی «اسپورت» شرکت کرد. خانواده‌های ساکن کاتالونیا می‌توانستند در قرعه‌کشی حضور در یک تقویم خیریه شرکت کنند و خانواده لامین یامال یکی از برندگان این برنامه بود.

در روز عکاسی، مسی جوان در رختکن ورزشگاه نیوکمپ مقابل دوربین خوان مونفورت قرار گرفت. در مقابل او یک وان پلاستیکی، یک اردک اسباب‌بازی و نوزادی چندماهه به نام لامین یامال قرار داشت. مسی که به گفته عکاس حتی در ابتدا نمی‌دانست چگونه کودک را در آغوش بگیرد، در کنار مادر یامال به حمام کردن این نوزاد کمک کرد. هیچ‌یک از حاضران نمی‌توانستند تصور کنند که کودک حاضر در تصویر، سال‌ها بعد پیراهن بارسلونا و تیم ملی اسپانیا را بر تن خواهد کرد.

این تصاویر برای تقویم خیریه سال ۲۰۰۸ منتشر شدند، اما مدت‌ها خارج از کانون توجه باقی ماندند. ماجرا زمانی تغییر کرد که پدر یامال در جریان رقابت‌های یورو ۲۰۲۴ یکی از عکس‌ها را در اینستاگرام منتشر کرد و زیر آن نوشت: «آغاز دو افسانه». هم‌زمان با درخشش یامال و قهرمانی اسپانیا در آن مسابقات، تصویر مسی و نوزاد ناشناس سابق، به‌سرعت در سراسر جهان وایرال شد.

جام جهانی ۲۰۲۶؛ فصل تازه یک عکس قدیمی

رسیدن آرژانتین و اسپانیا به فینال جام جهانی ۲۰۲۶ باعث شد عکس قدیمی برای دومین بار در ابعادی گسترده بازنشر شود. این بار جذابیت تصویر فقط به هم‌زمانی اتفاقی حضور دو ستاره محدود نبود؛ مسی و یامال قرار بود ۱۹ سال پس از آن ملاقات غیرمنتظره، در مهم‌ترین مسابقه فوتبال جهان مقابل یکدیگر قرار بگیرند.

مسی پیش از فینال نیز درباره این تصویر صحبت کرد و داستان آن را «دیوانه‌کننده» خواند. کاپیتان آرژانتین، یامال را یکی از بهترین بازیکنان حال حاضر جهان دانست و تأکید کرد موفقیت او برای بارسلونا نیز اهمیت دارد. این اظهارات، عکس قدیمی را از یک خاطره بامزه به نمادی از انتقال نسل‌ها تبدیل کرد؛ مسی در سال‌های پایانی دوران حرفه‌ای خود و یامال در ابتدای مسیری که می‌تواند او را به یکی از چهره‌های اصلی دهه آینده فوتبال برساند.

نتیجه فینال، مواد اولیه لازم برای ساخته‌شدن نسخه جدید این روایت را فراهم کرد. اسپانیا مسابقه را با تسلط آماری قابل‌توجهی به پایان رساند و ۲۰ بار به سمت دروازه آرژانتین شوت زد؛ در مقابل، قهرمان دوره گذشته تنها دو اقدام ثبت‌شده برای گلزنی داشت و هیچ‌کدام در چارچوب نبود. فران تورس که به‌عنوان بازیکن ذخیره وارد زمین شده بود، در دقیقه ۱۰۶ تنها گل مسابقه را به ثمر رساند.

نقش‌ها عوض شد؛ یامال این بار مسی را حمام کرد

پس از سوت پایان، کاربران اینترنت سراغ ساده‌ترین و در عین حال قابل‌فهم‌ترین شوخی ممکن رفتند: تغییر جای شخصیت‌های عکس. در تصاویر و ویدئوهای ساخته‌شده با هوش مصنوعی، یامال بزرگسال در کنار وان قرار گرفته و مسی را حمام می‌کند؛ کنایه‌ای مستقیم به شکست آرژانتین و قهرمانی اسپانیا.

برخی نسخه‌ها جام جهانی را نیز به صحنه اضافه کردند و بعضی کاربران از عبارت‌هایی مانند «حالا نوبت یامال بود» یا «چطور ورق برگشت» استفاده کردند. رسانه‌های اسپانیایی و آمریکای لاتین، تصویر «یامال در حال حمام کردن مسی» را در میان پربازدیدترین میم‌های فینال قرار دادند. گزارش‌های منتشرشده تأکید دارند که این تصویر واقعی نیست و با فتومونتاژ یا ابزارهای هوش مصنوعی تولید شده است.

البته خود یامال در فینال نمایش تعیین‌کننده‌ای نداشت و حتی گزارش رویترز نوشت که دو چهره اصلی تبلیغات پیش از مسابقه، یعنی مسی و یامال، تأثیر محدودی بر جریان بازی گذاشتند. قهرمان واقعی شب فران تورس و مجموعه منسجم تیم ملی اسپانیا بودند. بااین‌حال، منطق میم‌ها الزاماً از تحلیل فنی پیروی نمی‌کند؛ برای کاربران، یامال نماد نسل تازه اسپانیا و مسی نماد آرژانتین شکست‌خورده بود.

چرا این شوخی تا این اندازه وایرال شد؟

قدرت این میم بیش از هر چیز در روایت تصویری ساده آن نهفته است. مخاطب بدون نیاز به خواندن توضیح طولانی، گذشته و حال را در کنار یکدیگر می‌بیند: روزی مسی ستاره جوانی بود که نوزادی ناشناس را در آغوش داشت و حالا همان کودک، با پیراهن اسپانیا برابر او قهرمان جهان شده است.

عامل دوم، وارونگی موقعیت است. شوخی‌های اینترنتی زمانی بیشترین شانس انتشار را پیدا می‌کنند که یک داستان آشنا را با تغییری کوچک و غیرمنتظره بازسازی کنند. در این نمونه، فقط جای دو نفر عوض شده، اما همین تغییر، شکست آرژانتین، قهرمانی اسپانیا و جابه‌جایی نمادین قدرت میان دو نسل را هم‌زمان روایت می‌کند.

عامل سوم نیز ظرفیت احساسی عکس اصلی است. تصویر سال ۲۰۰۷ واقعی، اتفاقی و سرشار از نوستالژی است؛ درحالی‌که نسخه جدید، ساختگی و کنایه‌آمیز به نظر می‌رسد. قرار گرفتن این دو تصویر در کنار یکدیگر، مرز میان خاطره، فوتبال و فرهنگ میم را از بین برده است.

عکس حمام؛ نماد پایان یک نسل و ظهور نسلی دیگر؟

قهرمانی اسپانیا را نمی‌توان صرفاً پیروزی شخصی یامال بر مسی دانست. اسپانیا با ساختاری منظم، دفاعی کم‌اشتباه و مجموعه‌ای از بازیکنان جوان و باتجربه به جام رسید. این تیم در تمام مسابقات جام جهانی فقط یک گل دریافت کرد و پس از قهرمانی زنان اسپانیا در سال ۲۰۲۳، نخستین کشوری شد که هم‌زمان جام جهانی مردان و زنان را در اختیار دارد.

بااین‌حال، فرهنگ عامه معمولاً برای ثبت لحظه‌های بزرگ به نمادهای ساده نیاز دارد. برای قهرمانی اسپانیا در جام جهانی ۲۰۲۶، شاید هیچ نمادی به‌اندازه همان وان پلاستیکی و دو چهره آشنای فوتبال مناسب نباشد. مسی در عکس اصلی، کودک آینده فوتبال را حمام می‌کرد؛ در نسخه تازه کاربران، یامال با قهرمانی جهان پاسخ آن تصویر تاریخی را داده است.

عکس جدید سند واقعی یک ملاقات نیست، اما نشانه‌ای واقعی از نحوه روایت فوتبال در عصر شبکه‌های اجتماعی است؛ عصری که در آن یک تصویر ۱۹ ساله می‌تواند پس از یک فینال تاریخی دوباره زنده شود، تغییر شکل دهد و در چند ساعت، به خلاصه طنزآمیز داستان انتقال قدرت میان دو نسل تبدیل شود.