جام جهانی ۲۰۳۴ در سال ۲۰۳۵ برگزار میشود؟ معمای بزرگ فیفا برای عربستان
فیفا در دسامبر ۲۰۲۴ میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴ را رسماً به عربستان سعودی واگذار کرد، اما برخلاف انتخاب میزبان، هنوز تاریخ دقیق برگزاری مسابقات تعیین نشده است. وضعیت آبوهوایی عربستان از ابتدا نشان میداد برگزاری این دوره در بازه سنتی ژوئن و ژوئیه بسیار دشوار خواهد بود و احتمالاً باید بار دیگر، مانند جام جهانی قطر، تقویم لیگهای باشگاهی تغییر کند.
چرا جام جهانی ۲۰۳۴ نمیتواند در تابستان برگزار شود؟
در بخش بزرگی از عربستان، دمای روز در ماههای ژوئن و ژوئیه میتواند به بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد برسد. حتی با وجود ورزشگاههای مجهز به سامانههای سرمایشی، چالش فقط به ۹۰ دقیقه مسابقه محدود نیست؛ تمرین تیمها، رفتوآمد هواداران، فعالیت نیروهای اجرایی، فنزونها و سفر میان شهرهای میزبان نیز باید در شرایط ایمن انجام شود.
جام جهانی قطر در سال ۲۰۲۲ به همین دلیل از تابستان به نوامبر و دسامبر منتقل شد. از زمان انتخاب عربستان نیز انتظار میرفت فیفا الگوی مشابهی را تکرار کند، اما تقویم مذهبی سال ۲۰۳۴ استفاده از همان پنجره را بسیار پیچیده کرده است. کمیته بینالمللی المپیک نیز پیشتر گفته بود تعیین زمان مسابقات باید با هماهنگی فیفا و سایر نهادهای ورزشی انجام شود.
رمضان، گزینه نوامبر و دسامبر را دشوار کرد
بر اساس تقویم محاسباتی امالقری، ماه رمضان سال ۲۰۳۴ احتمالاً از ۱۲ نوامبر آغاز میشود و عید فطر نیز حوالی ۱۲ دسامبر خواهد بود. تاریخ نهایی ممکن است با توجه به رؤیت هلال یک روز جابهجا شود، اما تقریباً تمام بازهای را پوشش میدهد که جام جهانی قطر در آن برگزار شد.
برگزاری مسابقات در ماه رمضان از نظر فنی غیرممکن نیست. مسابقات باشگاهی و ملی متعددی در کشورهای اسلامی طی این ماه برگزار میشوند و میتوان برنامه بازیها را به ساعات پس از غروب منتقل کرد. بااینحال، میزبانی یک جام جهانی چندمیلیونی شرایط متفاوتی دارد.
برخی بازیکنان، مربیان و عوامل مسابقات روزه خواهند بود. الگوی کار ادارات، رستورانها، حملونقل و فعالیتهای عمومی در عربستان نیز در رمضان تغییر میکند. علاوه بر این، میزبان باید همزمان نیازهای فرهنگی و مذهبی جامعه محلی و خدمات مورد انتظار صدها هزار هوادار خارجی را مدیریت کند. به همین دلیل، تداخل جام جهانی با تقریباً تمام ماه رمضان یک مانع جدی اجرایی محسوب میشود، هرچند فیفا هنوز این گزینه را رسماً کنار نگذاشته است.
آیا مسابقات میتواند در ابتدای سال ۲۰۳۴ برگزار شود؟
گزینه دیگر، انتقال جام جهانی به ژانویه یا اوایل فوریه ۲۰۳۴ است. مشکل اصلی این سناریو، همزمانی احتمالی با بازیهای المپیک زمستانی یوتاست که از ۱۰ تا ۲۶ فوریه ۲۰۳۴ برگزار میشود. تقارن دو رویداد بزرگ جهانی میتواند رقابت شدیدی برای پخش تلویزیونی، حامیان مالی و توجه رسانهها ایجاد کند.
کمیته بینالمللی المپیک در سال ۲۰۲۴ اعلام کرده بود بعید است جام جهانی با المپیک زمستانی تداخل مستقیم پیدا کند. این موضع نشان میدهد فیفا در صورت انتخاب اوایل سال ۲۰۳۴ باید مسابقات را پیش از شروع المپیک به پایان برساند یا فاصلهای قابلقبول میان دو رویداد ایجاد کند.
این راهحل نیز ساده نیست. برگزاری جام جهانی در ژانویه، لیگهای بزرگ اروپا را در میانه فصل متوقف میکند و اردوهای ملی، دوره استراحت بازیکنان و مسابقات باشگاهی را تحتتأثیر قرار میدهد. در جام جهانی قطر نیز فوتبال باشگاهی اروپا حدود یک ماه تعطیل شد، اما افزایش تعداد تیمها به ۴۸ کشور، زمان مورد نیاز برای برگزاری دوره ۲۰۳۴ را بیشتر خواهد کرد.
سناریوی عجیب؛ جام جهانی ۲۰۳۴ در ژانویه ۲۰۳۵
در میان گزینههای مطرحشده، انتقال مسابقات به اواخر دسامبر ۲۰۳۴ و ژانویه یا اوایل فوریه ۲۰۳۵ توجه بیشتری جلب کرده است. این بازه پس از پایان رمضان قرار میگیرد، با المپیک زمستانی ۲۰۳۴ تداخل ندارد و از گرمای تابستان عربستان نیز دور است. گزارشهای اخیر این سناریو را راهی برای خروج فیفا از بنبست تقویمی توصیف کردهاند، اما هیچ تصمیم رسمی در اینباره گرفته نشده است.
این پنجره زمانی نیز بسیار محدود است؛ زیرا مناسک حج سال ۱۴۵۶ قمری احتمالاً از حوالی ۱۶ فوریه ۲۰۳۵ آغاز میشود و عید قربان بر اساس محاسبات فعلی حدود ۱۸ یا ۱۹ فوریه خواهد بود. تاریخ دقیق به رؤیت هلال وابسته است. عربستان در هفتههای منتهی به حج با بزرگترین عملیات جابهجایی، اسکان و امنیت جمعیت در جهان روبهرو میشود و میزبانی همزمان یا نزدیک جام جهانی فشار شدیدی بر زیرساختها وارد خواهد کرد.
بنابراین، فیفا در سناریوی سال ۲۰۳۵ احتمالاً باید مسابقات را اندکی پس از کریسمس آغاز کند و حداکثر در اوایل فوریه به پایان برساند. این نتیجه یک استنباط تقویمی است، نه برنامه اعلامشده فیفا.
افزایش احتمالی به ۶۴ تیم چه تأثیری دارد؟
جام جهانی ۲۰۳۴ در وضعیت فعلی با حضور ۴۸ تیم برنامهریزی میشود. بحث افزایش مسابقات به ۶۴ تیم عمدتاً برای دوره ۲۰۳۰ مطرح شده و هنوز مصوبه رسمی فیفا نیست. جیانی اینفانتینو پس از جام جهانی ۲۰۲۶ از آمادگی برای بررسی این ایده سخن گفته، اما یوفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا درباره فشار بیشتر بر بازیکنان، کاهش اهمیت مسابقات انتخابی و شلوغترشدن تقویم هشدار دادهاند.
اگر فیفا در آینده تصمیم بگیرد فرمت ۶۴ تیمی را به جام جهانی عربستان نیز گسترش دهد، تعداد بازیها، نیاز به ورزشگاه و مدت مسابقات افزایش خواهد یافت. چنین تغییری پنجره محدود میان پایان رمضان و آغاز حج را فشردهتر میکند. بااینحال، فعلاً نباید حضور ۶۴ تیم در جام جهانی ۲۰۳۴ را قطعی دانست.
اینفانتینو چه موضعی دارد؟
رئیس فیفا تاکنون تاریخ مشخصی برای جام جهانی عربستان اعلام نکرده و تأکید کرده است بحث تقویم فقط به یک دوره محدود نمیشود. او معتقد است افزایش دما در کشورهای مختلف، فیفا و لیگها را مجبور میکند درباره زمان سنتی برگزاری فوتبال بازنگری کنند.
اینفانتینو در اکتبر ۲۰۲۵ گفت ژوئن از نظر شرایط بازی یکی از بهترین ماههاست، اما در فوتبال باشگاهی اروپا استفاده کاملی از آن نمیشود. او همچنین خواستار حفظ «ذهن باز» در بررسی تقویم شد؛ موضعی که احتمال تغییر گستردهتر برنامه فوتبال باشگاهی و ملی را تقویت میکند.
کدام زمان برای جام جهانی عربستان محتملتر است؟
فیفا اکنون با سه مسیر اصلی روبهروست: برگزاری مسابقات پیش از المپیک در ابتدای ۲۰۳۴، برگزاری بخشی از جام جهانی در ماه رمضان یا انتقال آن به پایان ۲۰۳۴ و آغاز ۲۰۳۵. هر گزینه هزینهها و محدودیتهای خاص خود را دارد.
سناریوی ژانویه ۲۰۳۵ از نظر آبوهوا و فاصله با المپیک منطقی به نظر میرسد، اما باید پیش از اوج آمادهسازی حج پایان یابد. گزینه نوامبر و دسامبر نیز از نظر اقلیمی مناسب است، اما تقریباً بهطور کامل با رمضان همزمان خواهد شد. ابتدای ۲۰۳۴ نیز تقویم لیگها را زودتر از حد معمول مختل میکند و به المپیک زمستانی نزدیک است.
در نتیجه، هنوز نمیتوان با اطمینان گفت جام جهانی ۲۰۳۴ در چه ماهی برگزار خواهد شد. تنها نکته قطعی این است که فیفا برای انتخاب زمان مسابقات عربستان، با یکی از دشوارترین تصمیمهای تاریخ جام جهانی روبهروست. احتمال دارد نام رسمی رقابتها همچنان «جام جهانی ۲۰۳۴» باقی بماند، اما قهرمان آن در نخستین هفتههای سال ۲۰۳۵ مشخص شود.