خیار تا ۱۳۰ هزار تومان رسید؛ شوک تازه قیمت میوه به سفره خانوارها

قیمت عمده‌فروشی محصولات کشاورزی در میدان بزرگ میوه و تره‌بار تهران برای بازه ۵ تا ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ اعلام شد. این نرخ‌نامه برای هر محصول سه سطح «کف»، «سقف» و «ممتاز» در نظر گرفته و نشان می‌دهد اختلاف کیفیت، اندازه، محل تولید و نوع بسته‌بندی می‌تواند قیمت یک محصول را به‌شدت تغییر دهد.

در متن همراه نرخ‌نامه، متوسط قیمت میوه حدود ۲۰۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم عنوان شده است. بااین‌حال، روش محاسبه این میانگین مشخص نیست و جدول رسمی نیز محصولاتی با قیمت کمتر از ۳۰ هزار تومان تا بیش از ۲۸۰ هزار تومان را شامل می‌شود. بنابراین عدد ۲۰۰ هزار تومان را نباید قیمت عمومی همه میوه‌ها دانست؛ این رقم احتمالاً بیشتر تحت‌تأثیر میوه‌های ممتاز و گران‌قیمت قرار گرفته است.

جدول قیمت عمده میوه در هفته دوم مرداد

ارقام جدول، نرخ عمده‌فروشی به ازای هر کیلوگرم است؛ با این استثنا که برخی اقلام خاص ممکن است بر مبنای بسته یا دانه قیمت‌گذاری شده باشند. نرخ‌نامه منتشرشده نشان می‌دهد میوه‌های تابستانی مانند هلو، آلبالو و برخی انواع انگور همچنان در گروه محصولات گران بازار قرار دارند.

خیار ۱۲۰ هزار تومانی یا ۱۳۰ هزار تومانی؟

در متن گزارش گفته شده قیمت خیار در بازار عمده‌فروشی بین ۸۰ تا ۱۲۰ هزار تومان است؛ اما نرخ‌نامه جزئیات متفاوتی دارد. خیار رسمی از ۷۰ تا ۱۳۰ هزار تومان، خیار گلخانه‌ای از ۷۰ تا ۹۰ هزار تومان و خیار مینی اصفهان از ۴۰ تا ۶۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

این اختلاف الزاماً به معنای اشتباه نیست. محدوده ۸۰ تا ۱۲۰ هزار تومان می‌تواند قیمت رایج معاملات باشد، درحالی‌که جدول تمام دامنه کیفی، از بار ضعیف‌تر تا محصول ممتاز را نشان می‌دهد. با این حال، برای اطلاع‌رسانی دقیق‌تر باید نوع خیار و درجه کیفی آن در کنار قیمت ذکر شود.

مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نیز افزایش قیمت را نشان می‌دهد. در مرداد ۱۴۰۴، قیمت خیار در بازار خرده‌فروشی مناطق مرکزی و جنوبی تهران حدود ۵۴ هزار و ۸۰۰ تا ۷۹ هزار و ۸۰۰ تومان گزارش شده بود. البته مقایسه نرخ خرده‌فروشی سال گذشته با قیمت عمده‌فروشی امسال کاملاً هم‌پایه نیست، اما جهت کلی تغییرات را نشان می‌دهد.

میوه در مغازه چقدر تمام می‌شود؟

در گزارش نرخ‌نامه آمده است که قیمت عمده محصولات پس از محاسبه هزینه‌هایی مانند حمل‌ونقل، افت محصول، اجاره و سود فروشنده، می‌تواند با افزایش ۳۰ تا ۳۵ درصدی در خرده‌فروشی عرضه شود.

بر این اساس، اگر خیار رسمی با قیمت عمده ۱۲۰ هزار تومان خریداری شود، نرخ خرده‌فروشی آن با افزایش ۳۵ درصدی به حدود ۱۶۲ هزار تومان می‌رسد. خیار ممتاز ۱۳۰ هزار تومانی نیز با همین فرمول ممکن است نزدیک به ۱۷۵ هزار تومان فروخته شود.

برای هلو ممتاز ۲۸۰ هزار تومانی نیز قیمت محاسباتی خرده‌فروشی می‌تواند به حدود ۳۷۸ هزار تومان برسد. البته این محاسبه به معنای تأیید همه قیمت‌های بازار نیست؛ فروشنده باید فاکتور خرید داشته باشد و افزایش قیمت غیرمتعارف یا چندبرابری صرفاً با عنوان ضایعات قابل توجیه نیست.

گرانی فقط به مغازه‌دار مربوط نیست

افزایش قیمت میوه از مجموعه‌ای از عوامل تولید و توزیع تأثیر می‌گیرد. هزینه کارگر، کود، سم، آب، برق، جعبه، سبد، سردخانه و حمل‌ونقل در قیمت اولیه محصول اثر دارد. فسادپذیری میوه نیز باعث می‌شود بخشی از محصول تا زمان رسیدن به مصرف‌کننده از بین برود.

بااین‌حال، مشکل اصلی بازار زمانی شکل می‌گیرد که فاصله قیمت باغ تا مغازه شفاف نباشد. اگر محصول چند بار میان واسطه‌ها معامله شود و هر مرحله بدون فاکتور رسمی درصدی به قیمت اضافه کند، مصرف‌کننده نرخ بالایی می‌پردازد، درحالی‌که الزاماً سهم باغدار از این افزایش بیشتر نشده است.

آخرین گزارش تورمی منتشرشده از داده‌های مرکز آمار نیز نشان می‌دهد در خرداد ۱۴۰۵ تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۶.۸ درصد بوده که از تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات بیشتر است. تورم نقطه‌به‌نقطه کل خانوارها نیز در همان ماه به ۸۸.۶ درصد رسید.

این وضعیت توضیح می‌دهد چرا حتی افزایش‌های هفتگی قیمت میوه برای خانوارها محسوس است. وقتی هزینه خوراک سریع‌تر از درآمد بالا می‌رود، خانواده‌ها ابتدا مقدار خرید را کاهش می‌دهند و سپس به سمت کالاهای ارزان‌تر حرکت می‌کنند.

سیب‌زمینی جای گوشت را گرفته است؟

اکبر یاوری، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه بارفروشان، گفته نیاز سالانه کشور به سیب‌زمینی به پنج میلیون تن رسیده و سرانه مصرف آن حدود ۴۰ کیلوگرم است؛ درحالی‌که رقمی حدود ۲۵ کیلوگرم را برای سایر کشورها مطرح کرده است. او افزایش مصرف سیب‌زمینی را به گرانی گوشت و برنج و تغییر الگوی خرید خانوارها مرتبط دانسته است.

یک اصلاح مهم در این زمینه ضروری است: این اعداد و نتیجه‌گیری، اظهارات یک مقام صنفی است و در همان گزارش، مطالعه رسمی درباره رابطه مستقیم گرانی گوشت با افزایش مصرف سیب‌زمینی ارائه نشده است. همچنین عبارت «میانگین سایر کشورها ۲۵ کیلوگرم» بسیار کلی است و مصرف سیب‌زمینی میان کشورها تفاوت زیادی دارد.

با وجود این، منطق اقتصادی تغییر الگوی مصرف قابل‌توجه است. خانواری که توان خرید گوشت، مرغ، برنج یا حبوبات را از دست می‌دهد، احتمالاً سهم بیشتری از بودجه محدود خود را به مواد غذایی ارزان‌تر و سیرکننده‌تر اختصاص می‌دهد. این تغییر می‌تواند مصرف سیب‌زمینی، نان و دیگر منابع نشاسته‌ای را بالا ببرد، اما از نظر تغذیه‌ای جایگزینی کامل پروتئین حیوانی یا گیاهی با سیب‌زمینی متعادل نیست.

ممنوعیت صادرات سیب‌زمینی ادامه دارد

معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده صادرات سیب‌زمینی تا پایان سال همچنان ممنوع است. هدف اعلام‌شده از این تصمیم، تأمین نیاز بازار داخلی، جلوگیری از کاهش عرضه و حفظ تعادل قیمت عنوان شده است.

این ممنوعیت ممکن است در کوتاه‌مدت عرضه داخلی را افزایش دهد، اما نتیجه نهایی آن به میزان تولید، هزینه نگهداری و قیمت خرید از کشاورز بستگی دارد. اگر تولیدکننده به دلیل بسته بودن بازار صادراتی مجبور شود محصول را زیر هزینه تولید بفروشد، احتمال کاهش سطح زیرکشت در فصل بعد وجود خواهد داشت.

سیاست پایدارتر می‌تواند جایگزینی ممنوعیت‌های ناگهانی با سهمیه صادراتی، عوارض شناور و تقویم مشخص باشد؛ به‌گونه‌ای که در دوره کمبود، بازار داخل در اولویت قرار گیرد و در زمان مازاد، محصول روی دست کشاورز نماند.

شوک اصلی در نرخ‌نامه کجاست؟

شوک اصلی فقط قیمت ۲۸۰ هزار تومانی آلبالو و هلو نیست. مسئله مهم‌تر آن است که حتی اقلام روزمره‌ای مانند خیار، سیب‌زمینی، پیاز و گوجه‌فرنگی نیز دیگر الزاماً محصولات ارزان بازار محسوب نمی‌شوند.

بر اساس نرخ‌نامه، سیب‌زمینی عمده‌فروشی در محدوده ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان، پیاز زرد حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان و گوجه‌فرنگی بوته‌ای حدود ۳۵ تا ۵۵ هزار تومان قرار دارد. نرخ این محصولات پس از انتقال به خرده‌فروشی می‌تواند به‌مراتب بالاتر باشد.

میوه‌های نوبرانه و ممتاز همیشه قیمت بالاتری داشته‌اند، اما افزایش بهای اقلام پرمصرف، فشار گسترده‌تری ایجاد می‌کند؛ زیرا خانواده می‌تواند از خرید یک میوه لوکس صرف‌نظر کند، اما حذف کامل سیب‌زمینی، پیاز، گوجه و خیار از سبد غذایی آسان نیست.

نرخ‌نامه جدید بیش از آنکه تنها جدولی از قیمت‌های هفتگی باشد، تصویری از تغییر سفره خانوار ارائه می‌دهد. میوه‌های ممتاز به کالایی گران‌قیمت تبدیل شده‌اند و مواد غذایی ساده‌تر نیز در حال نزدیک شدن به محدوده‌هایی هستند که برای بخش بزرگی از جامعه سنگین است. افزایش عرضه ممکن است بعضی قیمت‌ها را در هفته‌های آینده تعدیل کند، اما بدون مهار هزینه تولید، تورم عمومی و فاصله عمده‌فروشی تا خرده‌فروشی، کاهش پایدار قیمت دشوار خواهد بود.