ریزش قیمت برنج و لوبیا در بنکداری‌ها؛ برنج هاشمی تا ۸۰ هزار تومان ارزان شد

رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، اعلام کرده است در حال حاضر کمبودی در توزیع کالاهای اساسی وجود ندارد و بازرسان اتحادیه وضعیت موجودی و نوسان قیمت‌ها را به‌صورت میدانی بررسی می‌کنند. به گفته او، افزایش حجم عرضه نسبت به تقاضا و رقابت بیشتر میان توزیع‌کنندگان، بازار عمده‌فروشی را وارد مسیر کاهشی کرده است.

براساس قیمت‌های اعلام‌شده، هر کیلو برنج ایرانی در عمده‌فروشی، بسته به رقم، کیفیت، محل تولید و میزان خلوص، بین ۱۸۰ تا ۴۴۰ هزار تومان عرضه می‌شود. قیمت برنج هندی بین ۲۴۰ تا ۲۶۵ هزار تومان و برنج پاکستانی بین ۱۸۵ تا ۲۷۰ هزار تومان قرار دارد. کنگری حاشیه سود مجاز برای رسیدن کالا به مصرف‌کننده را حدود ۱۵ درصد عنوان کرده است.

این قیمت‌ها مربوط به شبکه بنکداری و فروش عمده هستند و الزاماً با ارقام درج‌شده در فروشگاه‌ها، سوپرمارکت‌ها و پلتفرم‌های اینترنتی یکسان نیستند. هزینه بسته‌بندی، برند، درجه‌بندی، حمل، مالیات و حاشیه سود حلقه‌های مختلف توزیع می‌تواند نرخ نهایی را افزایش دهد.

برنج هاشمی چقدر ارزان شده است؟

برنج هاشمی در دوره اوج قیمت به کیلویی ۵۱۰ هزار تومان رسیده بود، اما اکنون در بازار عمده‌فروشی بین ۴۳۰ تا ۴۴۰ هزار تومان عرضه می‌شود. به این ترتیب، قیمت این محصول در مقایسه با سقف اعلام‌شده بین ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان، معادل حدود ۱۴ تا ۱۶ درصد، کاهش یافته است.

این محاسبه نشان می‌دهد عنوان کلی «کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی برنج و حبوبات» را نباید برای تک‌تک اقلام به‌صورت یکسان به کار برد. میزان افت برنج هاشمی از قله ۵۱۰ هزار تومانی کمتر از ۲۰ درصد است، درحالی‌که بعضی انواع حبوبات کاهش بیشتری را تجربه کرده‌اند. درصد اعلامی اتحادیه ظاهراً میانگینی از وضعیت گروه‌های مختلف کالا یا تغییرات بازار در چند مقطع است.

اگر حاشیه سود ۱۵ درصدی اعلام‌شده بدون هزینه اضافی اعمال شود، قیمت مصرف‌کننده برنج هاشمی باید تقریباً بین ۴۹۴ هزار و ۵۰۰ تا ۵۰۶ هزار تومان باشد. بنابراین، فروش با قیمت‌هایی به‌مراتب بالاتر از این محدوده باید از نظر برند، کیفیت، بسته‌بندی و هزینه‌های جانبی بررسی شود و صرفاً نمی‌توان هر برنجی با عنوان «هاشمی» را مستقیماً با نرخ بنکداری مقایسه کرد.

سقوط شدیدتر قیمت لوبیا چیتی

کاهش قیمت لوبیا چیتی نسبت به برنج محسوس‌تر بوده است. این محصول در مقطعی به کیلویی ۵۰۰ هزار تومان رسیده بود، اما اکنون در بنکداری‌ها بین ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان قیمت دارد. براساس این ارقام، لوبیا چیتی نسبت به قله قبلی بین ۱۷۰ تا ۲۲۵ هزار تومان، معادل حدود ۳۴ تا ۴۵ درصد، ارزان شده است.

با احتساب حاشیه سود ۱۵ درصدی، قیمت تقریبی لوبیا چیتی برای مصرف‌کننده باید در محدوده ۳۱۶ تا ۳۸۰ هزار تومان قرار گیرد. البته نوع ایرانی یا وارداتی، اندازه دانه، یکدستی محصول و برند بسته‌بندی می‌تواند قیمت نهایی را تغییر دهد. گزارش‌های بازار نیز نشان می‌دهند کاهش قیمت ابتدا در بنکداری‌ها اتفاق افتاده و ممکن است برخی فروشگاه‌ها هنوز موجودی قبلی خود را با نرخ‌های بالاتر عرضه کنند.

رئیس انجمن حبوبات ایران نیز پیش‌تر گفته بود حدود ۷۰ درصد نیاز حبوبات کشور از تولید داخل و ۳۰ درصد از واردات تأمین می‌شود. به گفته او، بهبود بارندگی‌ها، افزایش احتمالی تولید داخلی و تسهیل ثبت سفارش واردات از عوامل تقویت عرضه در سال جاری بوده‌اند.

چرا قیمت برنج و حبوبات کاهش یافت؟

نخستین عامل، نزدیک‌شدن به فصل برداشت محصولات داخلی است. با ورود محصول تازه به بازار، فروشندگان و عمده‌فروشان تمایل کمتری به نگهداری موجودی قدیمی دارند و برای تخلیه انبارها قیمت‌ها را تعدیل می‌کنند. این اثر در کالاهایی که هزینه یا ریسک نگهداری بیشتری دارند، سریع‌تر دیده می‌شود.

عامل دوم، افزایش واردات و رفع بخشی از محدودیت‌های ثبت سفارش است. رئیس انجمن حبوبات ایران اعلام کرده واردات از مسیر بنادر شمالی و کشورهایی مانند روسیه، ازبکستان، ترکمنستان و ترکیه ادامه داشته و بازار با کسری عرضه روبه‌رو نیست. در بخش برنج نیز ورود حجم بالای بعضی انواع خارجی به افزایش رقابت میان عرضه‌کنندگان کمک کرده است.

عامل سوم، ضعف تقاضای مصرفی است. کنگری از عرضه‌ای حدود دو برابر تقاضا سخن گفته و ایرنا نیز وضعیت بازار برنج را همراه با وفور کالا و رکود تقاضا توصیف کرده است. کاهش قدرت خرید خانوارها می‌تواند فروشندگان را مجبور کند برای تبدیل موجودی به نقدینگی، از قیمت‌های قبلی عقب‌نشینی کنند.

آیا حذف ارز ترجیحی باعث ارزانی شده است؟

رئیس اتحادیه بنکداران، حذف ارز ترجیحی، شکسته‌شدن انحصار واردات و افزایش رقابت میان توزیع‌کنندگان را از دلایل تعادل بازار معرفی کرده است. این دیدگاه بیانگر آن است که آزادترشدن ورود کالا، تعداد عرضه‌کنندگان را افزایش داده و امکان نگهداری کالا با هدف فروش در قیمت بالاتر را کاهش داده است.

بااین‌حال، نمی‌توان نتیجه گرفت حذف ارز ترجیحی در همه شرایط مستقیماً قیمت مصرف‌کننده را پایین می‌آورد. تغییر نرخ تأمین ارز می‌تواند هزینه واردات را افزایش دهد؛ اثری که ممکن است با رشد عرضه، کاهش تقاضا یا رقابت واردکنندگان خنثی شود. رئیس انجمن حبوبات نیز گفته است نوسان نرخ ارز، هزینه تولید، حمل‌ونقل و واردات را افزایش داده و تغییر سیاست‌های ارزی برای برخی واردکنندگان زیان ایجاد کرده است.

بنابراین، افت فعلی قیمت را باید نتیجه هم‌زمان چند عامل دانست: عرضه فراوان، فصل برداشت، رکود تقاضا، کاهش محدودیت‌های وارداتی و رقابت برای فروش موجودی. نسبت‌دادن تمام کاهش قیمت به یک سیاست ارزی، تصویر کاملی از بازار ارائه نمی‌کند.

قیمت شکر و قند در بنکداری‌ها

کنگری قیمت هر کیلو شکر در بازار عمده‌فروشی را بین ۹۷ تا ۱۰۰ هزار تومان و نرخ قند خردشده را ۱۲۵ هزار تومان اعلام کرده است. این ارقام نیز قیمت بنکداری هستند و نرخ بسته‌بندی‌های مصرفی می‌تواند با توجه به وزن، برند و هزینه توزیع بالاتر باشد.

در صورت اعمال حاشیه سود ۱۵ درصدی، قیمت تقریبی شکر در خرده‌فروشی به حدود ۱۱۱ هزار و ۵۰۰ تا ۱۱۵ هزار تومان می‌رسد؛ اما برای قضاوت درباره گران‌فروشی باید قیمت خرید فروشگاه، نوع بسته‌بندی و نرخ مصوب احتمالی محصول نیز مشخص باشد.

چرا مردم هنوز کاهش قیمت را احساس نمی‌کنند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل، فاصله زمانی میان کاهش قیمت در عمده‌فروشی و رسیدن آن به خرده‌فروشی است. فروشگاه‌هایی که کالا را در هفته‌های قبل با نرخ بالاتر خریده‌اند، ممکن است تا پایان موجودی قبلی حاضر به کاهش جدی قیمت نباشند. گزارش ایسنا نیز بر همین شکاف تأکید کرده و نوشته است کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی در بنکداری‌ها هنوز به‌طور کامل در برخی فروشگاه‌ها منعکس نشده است.

اختلاف کیفیت نیز مقایسه را دشوار می‌کند. بازه ۱۸۰ تا ۴۴۰ هزار تومانی برنج ایرانی بسیار گسترده است و محصول ارزان انتهای این بازه الزاماً از نظر رقم، عطر، میزان شکستگی و یکدستی با برنج هاشمی ممتاز قابل مقایسه نیست. خریداران هنگام ارزیابی کاهش قیمت باید نام دقیق رقم، سال برداشت، محل تولید و بسته‌بندی را نیز در نظر بگیرند.

همچنین دامنه قیمت اعلام‌شده در گزارش‌های نزدیک به یکدیگر کاملاً یکسان نیست. برای نمونه، ایرنا در ۲۷ تیر قیمت برنج ایرانی را ۲۹۰ تا ۴۵۰ هزار تومان گزارش کرده بود، درحالی‌که گزارش تازه‌تر دامنه ۱۸۰ تا ۴۴۰ هزار تومان را اعلام می‌کند. این تفاوت احتمالاً ناشی از تنوع بیشتر محصولات بررسی‌شده، تغییر زمان استعلام یا تفاوت کیفیت‌هاست و نباید آن را لزوماً سقوط ناگهانی قیمت همه برنج‌های ایرانی تلقی کرد.

پیش‌بینی قیمت برنج و حبوبات

با آغاز گسترده‌تر برداشت برنج و حبوبات، احتمال ادامه فشار کاهشی بر قیمت عمده‌فروشی وجود دارد. تولید مناسب داخلی، ورود کالاهای وارداتی و رقابت فروشندگان می‌تواند مانع بازگشت سریع قیمت‌ها به اوج‌های قبلی شود. رئیس اتحادیه بنکداران نیز انتظار دارد با فراوانی کالا، آرامش بازار اقلام اساسی ادامه پیدا کند.

بااین‌حال، ادامه کاهش قیمت قطعی نیست. نرخ ارز، هزینه حمل‌ونقل، وضعیت واردات، میزان واقعی برداشت داخلی و سیاست‌های تجاری دولت می‌توانند مسیر بازار را تغییر دهند. اختلاف میان هزینه‌های تولید کشاورزان و قیمت مورد انتظار مصرف‌کننده نیز ممکن است در هفته‌های بعد به بحثی مهم تبدیل شود؛ به‌ویژه اگر ورود برنج خارجی هم‌زمان با برداشت داخلی، قیمت خرید محصول کشاورزان را تحت فشار قرار دهد.

نشانه مثبت فعلی این است که بازار با کمبود گسترده مواجه نیست و قیمت بعضی اقلام از قله‌های قبلی فاصله گرفته است. آزمون اصلی اما در خرده‌فروشی رقم می‌خورد: زمانی می‌توان از کاهش واقعی هزینه سبد خانوار سخن گفت که نرخ‌های پایین‌تر بنکداری روی برچسب فروشگاه‌ها نیز دیده شوند.