طلسم ۵۴ ساله هاکی ایران شکست؛ جهانی شدیم، اما قهرمان آسیا نه!

بهرام قدیمی، رئیس فدراسیون هاکی، در اظهاراتی از قهرمانی تیم ملی هاکی روی چمن ایران پس از ۵۴ سال و صعود آن به جام جهانی سخن گفته است. همین عبارت در گزارش همشهری نیز منتشر شد؛ اما نتایج رسمی کنفدراسیون هاکی آسیا تصویر دقیق‌تری ارائه می‌دهد.

تیم ایران قهرمان رقابت‌ها نشد، بلکه مقام سوم مسابقات هاکی پنج‌نفره پسران زیر ۱۸ سال آسیا را به دست آورد. هند با شکست سه بر یک پاکستان در دیدار نهایی قهرمان شد، پاکستان روی سکوی دوم ایستاد و ایران با پیروزی چهار بر دو مقابل بنگلادش مدال برنز را کسب کرد.

بنابراین دستاورد دقیق ایران، نخستین مدال تاریخ هاکی چمنی کشور و نخستین صعود این بخش به جام جهانی است؛ افتخاری بزرگ که برای برجسته شدن، نیازی به تبدیل مقام سوم به قهرمانی ندارد.

منظور از شکستن طلسم ۵۴ ساله چیست؟

عبارت «پس از ۵۴ سال» ممکن است این تصور را ایجاد کند که ایران ۵۴ سال قبل قهرمان آسیا شده و اکنون دوباره آن عنوان را تکرار کرده است. چنین برداشتی درست نیست.

منظور فدراسیون این است که در تاریخ ۵۴ ساله فعالیت فدراسیون هاکی، تیم‌های ایران پیش از این در بخش چمنی به مدال آسیایی نرسیده بودند. نوجوانان ایران با کسب برنز در مسقط، نخستین مدال این شاخه را به نام خود ثبت کردند. فدراسیون هاکی و خبرگزاری تسنیم نیز این موفقیت را «نخستین مدال تاریخ هاکی چمنی ایران» معرفی کرده‌اند.

این تفاوت فقط یک اصلاح واژگانی نیست. عنوان دقیق دستاورد مشخص می‌کند ایران در کدام رده سنی، چه قالبی از هاکی و در چه سطحی به موفقیت رسیده است. استفاده از عبارت کلی «تیم ملی هاکی روی چمن قهرمان آسیا شد» ممکن است مخاطب را به اشتباه بیندازد که تیم بزرگسالان ایران در قالب استاندارد یازده‌نفره قهرمان قاره شده است.

کدام تیم ایران به جام جهانی رسید؟

تیمی که سهمیه جهانی گرفت، تیم پسران زیر ۱۸ سال ایران در رشته هاکی پنج‌نفره یا Hockey5s است. رقابت‌های قهرمانی آسیا از ۲۰ تا ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۶ در مسقط عمان برگزار شد و هفت تیم ایران، هند، پاکستان، عمان، عراق، عربستان و بنگلادش در بخش پسران حضور داشتند. این مسابقات، انتخابی رسمی نخستین جام جهانی جوانان زیر ۱۸ سال هاکی پنج‌نفره بود.

هاکی پنج‌نفره نسخه کوتاه‌تر و سریع‌تر هاکی است. براساس مقررات فدراسیون جهانی، هر تیم حداکثر پنج بازیکن را هم‌زمان در زمین دارد. زمین استاندارد این رشته نیز حدود ۴۰ متر طول و ۲۳.۷ متر عرض دارد؛ ابعادی که نسبت به زمین هاکی یازده‌نفره کوچک‌تر است و امکان توسعه آن را با زیرساخت و تعداد بازیکن کمتر فراهم می‌کند.

در نتیجه، صعود ایران مربوط به جام جهانی بزرگسالان هاکی روی چمن یازده‌نفره نیست. نوجوانان ایران به نخستین جام جهانی زیر ۱۸ سال Hockey5s راه یافته‌اند؛ رقابتی که می‌تواند سکوی مهمی برای معرفی نسل تازه هاکی کشور باشد.

مسیر نوجوانان ایران تا مدال برنز

ایران مسابقات را با دو پیروزی پرگل آغاز کرد. ملی‌پوشان ابتدا عراق را پنج بر صفر شکست دادند و سپس با نتیجه ۹ بر صفر از سد عربستان گذشتند. کنفدراسیون هاکی آسیا این شروع را یکی از نمایش‌های برتر روز نخست مسابقات توصیف کرد.

یکی از مهم‌ترین مسابقات ایران مقابل عمان برگزار شد. نوجوانان ایران تیم میزبان را که پیشینه قابل‌توجهی در هاکی پنج‌نفره داشت، چهار بر سه شکست دادند و برای نخستین‌بار به جمع چهار تیم برتر آسیا رسیدند.

ایران در نهایت در دیدار تعیین مقام سوم مقابل بنگلادش قرار گرفت و با پیروزی چهار بر دو، مدال برنز و سهمیه جام جهانی را هم‌زمان به دست آورد. هند با شش پیروزی و ۱۸ امتیاز قهرمان مسابقات شد و پاکستان در جایگاه دوم قرار گرفت.

اهمیت این نتایج در آن است که ایران فقط با یک پیروزی اتفاقی به سهمیه نرسید. بردهای پرگل مقابل عراق و عربستان، عبور از عمان و پیروزی در بازی حساس رده‌بندی نشان داد این تیم در قالب پنج‌نفره توانایی رقابت با تیم‌های مطرح‌تر منطقه را دارد.

چرا هاکی ایران در سالن موفق‌تر از چمن بوده است؟

هاکی ایران در بخش داخل سالن سابقه‌ای کاملاً متفاوت دارد. تیم ملی مردان ایران یکی از قدرت‌های اصلی هاکی داخل سالن آسیاست و در سال ۲۰۲۴ با پیروزی هفت بر یک مقابل مالزی، نهمین قهرمانی متوالی خود در جام ملت‌های آسیا را به دست آورد. ایران همچنین در جام‌های جهانی داخل سالن ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳ دو مدال برنز پیاپی کسب کرده است.

اما هاکی چمنی به زمین استاندارد، نگهداری تخصصی، زمان تمرین بیشتر و شبکه گسترده‌تری از مسابقات پایه نیاز دارد. همین تفاوت زیرساختی باعث شده ایران در سالن به قدرت جهانی تبدیل شود، اما در بخش چمنی برای رسیدن به نخستین مدال آسیایی بیش از پنج دهه انتظار بکشد.

موفقیت در Hockey5s می‌تواند میان این دو بخش پل ایجاد کند. این قالب به زمین کوچک‌تر و بازیکنان کمتری نیاز دارد و مهارت‌هایی مانند تصمیم‌گیری سریع، کنترل توپ در فضای محدود و انتقال پرسرعت را تقویت می‌کند؛ ویژگی‌هایی که بازیکنان هاکی داخل سالن ایران نیز در آنها تجربه دارند.

پیام حرف‌های بهرام قدیمی درباره بلژیک و هلند

رئیس فدراسیون هاکی با اشاره به محبوبیت این رشته در کشورهایی مانند بلژیک، هلند، استرالیا، چین، ژاپن و کره جنوبی، بر فاصله فرهنگی و زیرساختی ایران با قدرت‌های هاکی تأکید کرده است. تعبیر اینکه «همه خانواده‌ها هاکی بازی می‌کنند» را باید بیشتر یک بیان اغراق‌آمیز برای نشان دادن فراگیری این ورزش دانست، نه یک آمار دقیق.

نکته اصلی این مقایسه درست است: موفقیت پایدار تنها با تشکیل چند اردوی ملی حاصل نمی‌شود. کشورهای موفق، هاکی را از مدرسه و باشگاه‌های محلی آغاز می‌کنند، مسابقات منظم رده‌های پایه دارند و بازیکن از کودکی در یک مسیر رقابتی مشخص رشد می‌کند.

مدال نوجوانان ایران زمانی به نقطه عطف واقعی تبدیل می‌شود که تعداد زمین‌ها، مربیان پایه، تیم‌های باشگاهی و مسابقات منظم افزایش پیدا کند. در غیر این صورت، ممکن است این نسل به یک استثنا تبدیل شود و موفقیت مسقط در دوره‌های بعد تکرار نشود.

صعود به جام جهانی چه فرصتی برای هاکی ایران ایجاد می‌کند؟

حضور در جام جهانی برای بازیکنان زیر ۱۸ سال فقط یک نتیجه تشریفاتی نیست. نوجوانان ایران برای نخستین‌بار با تیم‌هایی از قاره‌های مختلف روبه‌رو می‌شوند و فاصله فنی خود را با سطح جهانی خواهند شناخت.

این رقابت همچنین می‌تواند توجه بیشتری به یک ورزش کم‌برخوردار جلب کند. هاکی ایران برخلاف فوتبال، والیبال یا کشتی از پوشش رسانه‌ای و منابع مالی گسترده برخوردار نیست. صعود جهانی فرصتی برای جذب حامی مالی، توسعه زمین‌های پنج‌نفره و ایجاد آکادمی‌های منطقه‌ای است.

با توجه به کوچک‌تر بودن زمین Hockey5s، می‌توان این رشته را در مدارس، مجموعه‌های ورزشی شهری و استان‌هایی که زمین کامل هاکی ندارند توسعه داد. فدراسیون جهانی نیز این قالب را نسخه رسمی کوتاه هاکی معرفی کرده که می‌تواند روی زمین دائمی یا به‌شکل موقت روی بخشی از یک زمین بزرگ اجرا شود.

هاکی ایران قهرمان نشد، اما تاریخ ساخت

اصلاح عنوان این موفقیت چیزی از ارزش آن کم نمی‌کند. نوجوانان ایران قهرمان آسیا نشدند؛ هند جام را بالای سر برد و ایران سوم شد. اما همین مدال برنز، نخستین مدال هاکی چمنی ایران در تاریخ ۵۴ ساله فدراسیون بود و نخستین سهمیه جهانی این بخش را به همراه آورد.

عنوان دقیق و کلیک‌خور این دستاورد می‌تواند چنین باشد: هاکی ایران برای نخستین‌بار جهانی شد و طلسم ۵۴ ساله کسب مدال چمنی را شکست.

اکنون مهم‌ترین مأموریت فدراسیون، عبور از فضای جشن و تبدیل این نتیجه به یک برنامه توسعه‌ای است. حفظ بازیکنان نوجوان، برگزاری اردوهای بین‌المللی، افزایش مسابقات داخلی و گسترش زمین‌های Hockey5s تعیین می‌کند که مدال مسقط آغاز یک دوره تازه باشد یا تنها یک موفقیت درخشان و تکرارنشدنی.

ایران در عمان قهرمان آسیا نشد، اما کاری انجام داد که پیش از آن هیچ تیم هاکی چمنی کشور موفق به انجامش نشده بود: روی سکوی قاره ایستاد و بلیت جام جهانی را گرفت.