پاداش ۱۴۰ میلیاردی در فوتبال، ۲۰۰ دلار برای قهرمان جهان؛ عدالت ورزشی کجاست؟

براساس گزارش‌های منتشرشده، هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال ابتدا ۲۵۰ میلیارد تومان برای پاداش صعود تیم ملی به جام جهانی تصویب کرد، اما این رقم بعداً به ۳۵۰ میلیارد تومان افزایش یافت. گزارش تسنیم نشان می‌دهد تا ۲۹ تیر، حدود ۲۰۰ میلیارد تومان از این مبلغ پرداخت شده بود؛ ۷۰ میلیارد تومان به امیر قلعه‌نویی، ۲۰ میلیارد تومان به سایر اعضای کادر و ۱۱۰ میلیارد تومان به بازیکنان اختصاص یافت. طبق همین گزارش، سهم نهایی سرمربی در صورت تکمیل پرداخت‌ها می‌تواند به حدود ۱۴۰ میلیارد تومان برسد.

خود قلعه‌نویی نیز اصل سازوکار پاداش را رد نکرد. او در برنامه «فوتبال برتر» گفت قراردادش با فدراسیون ۳۰ میلیارد تومان بوده و هیئت‌رئیسه سهمی از پاداش صعود را برای او تصویب کرده است. سرمربی تیم ملی همچنین تأکید کرد دریافت ریالی به‌جای ارزی را نوعی گذشت از سوی خود می‌داند و این پاداش را حاصل عملکرد چندساله‌اش تلقی می‌کند.

بااین‌حال، هنوز متن کامل مصوبه، متمم قرارداد، شیوه محاسبه نرخ ارز، جدول دقیق دریافت‌کنندگان و میزان پرداخت نهایی به‌صورت عمومی منتشر نشده است. در نتیجه، عدد ۱۴۰ میلیارد تومان را باید «سهم گزارش‌شده و پیش‌بینی‌شده» دانست؛ نه لزوماً مبلغی که تاکنون به‌طور کامل به حساب سرمربی واریز شده است.

آیا این پول مستقیماً از بیت‌المال پرداخت شده است؟

در نقد این پرونده باید منشأ پول را نیز دقیق توضیح داد. گزارش تسنیم می‌گوید قرار بوده پاداش‌ها از محل درآمد و پول‌های فدراسیون نزد فیفا پرداخت شود. فیفا به فدراسیون‌های حاضر در جام جهانی، علاوه بر بودجه آماده‌سازی، پاداش حضور در مسابقات می‌پردازد. بنابراین نمی‌توان بدون ارائه سند، تمام این مبلغ را مستقیماً برداشت از خزانه عمومی نامید.

این نکته البته مسئله پاسخ‌گویی را از بین نمی‌برد. تیم ملی متعلق به یک گروه خصوصی نیست و فدراسیون فوتبال نیز نهادی با وظیفه عمومی، امتیازات ملی و حمایت‌های گسترده حکومتی و زیرساختی است. هر تصمیم صدها میلیارد تومانی درباره درآمد تیم ملی باید دارای مصوبه روشن، معیار قابل دفاع و امکان نظارت عمومی باشد.

ابهام زمانی بیشتر شد که معاون وزیر ورزش اعلام کرد وزارتخانه از پاداش ۳۵۰ میلیارد تومانی اطلاع نداشته و این تصمیم در فدراسیون و هیئت‌رئیسه آن گرفته شده است. این اظهارنظر نشان می‌دهد حتی میان دستگاه سیاست‌گذار ورزش و فدراسیون فوتبال نیز هماهنگی کاملی درباره یکی از بزرگ‌ترین پرداخت‌های ورزشی وجود نداشته است.

صعود به جام جهانی؛ موفقیت یا وظیفه مورد انتظار؟

صعود به جام جهانی قطعاً دستاوردی مهم است و بازیکنان و کادر فنی باید برای آن پاداش بگیرند. بحث اصلی، اصل پاداش نیست؛ مسئله تناسب آن با سختی مأموریت، عملکرد نهایی و وضعیت سایر ورزشکاران است.

جام جهانی ۲۰۲۶ با ۴۸ تیم برگزار شد و آسیا برای نخستین بار هشت سهمیه مستقیم و یک مسیر پلی‌آف بین‌قاره‌ای داشت. در نهایت، ۹ تیم آسیایی در مسابقات حضور پیدا کردند. افزایش سهمیه‌ها مسیر صعود قدرت‌های سنتی قاره، از جمله ایران، را نسبت به دوره‌های ۳۲ تیمی هموارتر کرد؛ هرچند صعود همچنان نیازمند کسب نتیجه در رقابت‌های مقدماتی بود.

پاداش باید براساس یک فرمول مشخص تعیین شود: سطح رقابت، نتیجه نهایی، میزان درآمد ایجادشده، سهم هر فرد در موفقیت و مقایسه با دوره‌های گذشته. زمانی که پاداش یک نفر چند برابر مجموع دریافتی بسیاری از قهرمانان جهان است، فدراسیون باید نشان دهد این نسبت چگونه محاسبه شده است.

قهرمان جهان با پاداش ۲۰۰ دلاری

مقایسه فوتبال با والیبال نشسته، تصویر نابرابری را روشن‌تر می‌کند. تیم ملی مردان ایران در مسابقات جهانی ۲۰۲۶ هانگژو با شکست بوسنی‌وهرزگوین برای نهمین بار قهرمان جهان شد و سهمیه پارالمپیک لس‌آنجلس را نیز به دست آورد. این موفقیت از نظر جایگاه جهانی، یک قهرمانی واقعی در بالاترین سطح رشته محسوب می‌شود.

با وجود این، مرتضی عباسی، یکی از اعضای تیم ملی، گفت پاداش پرداخت‌شده به بازیکنان تنها ۲۰۰ دلار بوده است. گزارش‌های رسانه‌ای نیز از پرداخت معادل ریالی ۲۰۰ دلار به بازیکنان و ۳۰۰ دلار به سرمربیان خبر داده‌اند. این ارقام از سوی ورزشکاران و رسانه‌ها مطرح شده و جزئیات کامل آن در قالب یک اطلاعیه مالی رسمی منتشر نشده است، اما همین روایت‌ها برای ایجاد یک مطالبه جدی کافی است.

فاصله میان پاداش احتمالی ۱۴۰ میلیارد تومانی در فوتبال و ۲۰۰ دلار در والیبال نشسته را نمی‌توان فقط با درآمدزایی بیشتر فوتبال توضیح داد. حتی اگر فوتبال درآمد تجاری بالاتری داشته باشد، قهرمان جهان نباید پس از بازگشت احساس کند موفقیتش در نظام پاداش‌دهی ورزش دیده نشده است.

اعتراض علیرضا دبیر به پاداش قهرمانان

علیرضا دبیر نیز به رقم پاداش مدال‌آوران اعتراض کرده است. رئیس فدراسیون کشتی، پاداش سه میلیارد تومانی را متناسب با سال‌ها تمرین و سختی ورزشکاران ندانست و گفت برخی قهرمانان جهان کشتی مبالغی حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان دریافت می‌کنند. او از وزارت ورزش و کمیته ملی المپیک خواست نظام جوایز را بازنگری کنند.

اعتراض دبیر از این جهت اهمیت دارد که کشتی یکی از اصلی‌ترین رشته‌های مدال‌آور ایران در المپیک، جهان و بازی‌های آسیایی است. هنگامی که رئیس چنین فدراسیونی از نبود تناسب میان پاداش و ارزش مدال سخن می‌گوید، مسئله را نمی‌توان به رقابت شخصی مدیران تقلیل داد.

وزارت ورزش پیش‌تر پاداش طلای ناگویا را سه میلیارد تومان تعیین کرده بود و سپس رقم بانوان طلایی را به چهار میلیارد تومان افزایش داد. افزایش پاداش زنان اقدامی حمایتی است، اما مقایسه این ارقام با پرداخت‌های فوتبال نشان می‌دهد ورزش ایران هنوز یک جدول واحد و قابل دفاع برای سنجش ارزش موفقیت‌ها ندارد.

قهرمانی نوجوانان والیبال چه سهمی از توجه گرفت؟

تیم زیر ۱۸ سال والیبال ایران نیز در تیر ۱۴۰۵ با شکست سه بر یک ژاپن، بدون شکست قهرمان آسیا شد و پس از ۱۲ سال به سکوی نخست این رده بازگشت. این تیم پیش از فینال، چین میزبان را نیز شکست داده بود و هشتمین قهرمانی ایران در این رده را رقم زد.

در منابع عمومی بررسی‌شده، برنامه مشخصی درباره پاداش این نوجوانان اعلام نشده است. مسئله فقط پرداخت نقدی نیست؛ این بازیکنان به قرارداد حرفه‌ای، آموزش مستمر، تغذیه، خدمات پزشکی و مسیر روشن ورود به تیم بزرگسالان نیاز دارند. حمایت از آینده‌سازان نباید به استقبال فرودگاهی و انتشار پیام تبریک محدود شود.

ناگویا؛ توسعه ورزش یا افزایش هزینه بدون معیار؟

ترکیب اولیه کاروان ایران برای بازی‌های آسیایی ناگویا شامل ۲۸۲ ورزشکار بود، اما پس از ورود وزارت ورزش و درخواست افزایش نفرات، تعداد ورزشکاران به بیش از ۳۰۸ نفر رسید. هندبال مردان و سهمیه‌هایی در چند رشته دیگر به فهرست اضافه شدند. وزارت ورزش این افزایش را در راستای حمایت گسترده‌تر و نمایش اقتدار ورزش ایران توصیف کرد.

حمایت از ورزشکارانی که برای کسب تجربه و آینده‌سازی اعزام می‌شوند، می‌تواند سیاستی درست باشد؛ اما باید معیار آن اعلام شود. کمیته ملی المپیک پیش‌تر با توجه به شرایط اقتصادی، بر اعزام کیفی، هدفمند و مبتنی بر شانس موفقیت تأکید کرده بود. افزایش کاروان بدون تأمین بودجه آماده‌سازی، ممکن است منابع محدود را میان نفرات بیشتری تقسیم کند و کیفیت اردوها، تجهیزات و پاداش‌ها را کاهش دهد.

عدالت ورزشی به معنای برابری کامل مبالغ نیست

عدالت لزوماً به این معنا نیست که یک فوتبالیست، کشتی‌گیر و والیبالیست مبلغ کاملاً یکسانی دریافت کنند. درآمدزایی، مخاطب، سطح قرارداد حرفه‌ای و ارزش تجاری رشته‌ها متفاوت است. اما این تفاوت باید قاعده‌مند، شفاف و قابل توضیح باشد.

یک نظام منصفانه باید حداقل پاداش قهرمانی جهان و آسیا را تضمین کند، بخشی از درآمد هر رشته را به ورزشکاران همان رشته اختصاص دهد و تمام مصوبات کلان را منتشر کند. پاداش مدیران و کادرهای اجرایی نیز نباید بدون سقف و جدا از ارزیابی عملکرد تعیین شود.

رسانه و مجلس نیز مسئولیت دارند. وظیفه رسانه، فراهم‌کردن امکان پاسخ‌گویی و طرح پرسش‌های فنی است؛ نه تبدیل مصاحبه به تریبون یک‌طرفه. کمیسیون فرهنگی مجلس نیز باید منشأ منابع، مصوبه هیئت‌رئیسه، نحوه توزیع و تعارض احتمالی منافع را بررسی کند، نه اینکه صرفاً درباره ادامه همکاری با سرمربی نظر بدهد.

مسئله اصلی، فوتبال‌ستیزی نیست. فوتبال باید درآمد بسازد و از درآمد خود به بازیکنان و مربیان پاداش بدهد؛ اما پاداش ۱۴۰ میلیاردی در کنار دریافتی ۲۰۰ دلاری قهرمان جهان، نشانه یک نظام نامتوازن است. اعتماد عمومی زمانی بازمی‌گردد که رقم قراردادها، پاداش‌ها، منبع پول و معیار تقسیم آن پیش از ایجاد جنجال اعلام شود.