گوشت آرام گرفت اما ارزان نشد؛ فیله گوسفندی کیلویی ۲ میلیون و ۴۷۵ هزار تومان

براساس آخرین بررسی بازار، قیمت انواع گوشت گوسفندی و گوساله در پایان هفته تغییر محسوسی نکرده است. فیله گوسفندی با نرخ ۲ میلیون و ۴۷۵ هزار تومان گران‌ترین قلم فهرست اعلام‌شده است. گوشت خورشتی گوسفندی نیز کیلویی ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و گوشت خورشتی گوساله یک میلیون و ۹۵۵ هزار تومان عرضه می‌شوند.

این قیمت‌ها حاصل بررسی اقلام مشخص بازار هستند و نباید آنها را نرخ یکسان و رسمی برای تمام فروشگاه‌ها و استان‌ها دانست. نوع بسته‌بندی، درصد چربی، برند، کیفیت قطعه، وزن بسته، محل فروش و هزینه حمل می‌تواند قیمت نهایی را تغییر دهد.

ثبات قیمت به معنای ارزان‌شدن گوشت نیست

بازار امروز از نظر تغییر روزانه آرام است، اما سطح قیمت‌ها همچنان بسیار بالاست. تفاوت مهمی میان «ثابت‌ماندن قیمت» و «افزایش قدرت خرید مصرف‌کننده» وجود دارد.

فیله گوسفندی تنها به این دلیل که نسبت به روز گذشته گران‌تر نشده، به کالایی ارزان تبدیل نمی‌شود. یک خانواده برای خرید تنها نیم‌کیلوگرم از این محصول باید حدود یک میلیون و ۲۳۷ هزار تومان بپردازد.

هزینه نیم‌کیلوگرم گوشت خورشتی گوسفندی نیز یک میلیون و ۱۵۰ هزار تومان است. حتی نیم‌کیلوگرم چرخ‌کرده مخلوط که ارزان‌ترین محصول فهرست محسوب می‌شود، نزدیک به ۵۹۰ هزار تومان تمام خواهد شد.

بنابراین آرامش فعلی بازار بیشتر به معنای متوقف‌شدن نوسان در یک سطح قیمتی بالاست، نه بازگشت گوشت به محدوده‌ای که برای همه خانوارها به‌آسانی قابل خرید باشد.

خرید یک سبد کوچک گوشت چقدر هزینه دارد؟

اگر مصرف‌کننده از هر پنج قلم جدول یک کیلوگرم خریداری کند، مجموع فاکتور به ۹ میلیون و ۷۰۹ هزار تومان می‌رسد.

حتی خرید نیم‌کیلوگرم از هر محصول حدود چهار میلیون و ۸۵۴ هزار و ۵۰۰ تومان هزینه دارد. میانگین ساده قیمت پنج قلم نیز نزدیک به یک میلیون و ۹۴۲ هزار تومان برای هر کیلوگرم است.

این محاسبه به‌تنهایی نشان می‌دهد چرا خانوارها ممکن است با وجود ثبات قیمت، حجم خرید خود را کاهش دهند یا به سمت قطعات ارزان‌تر، مرغ، تخم‌مرغ و سایر منابع پروتئینی حرکت کنند.

کاهش مقدار خرید می‌تواند یکی از عوامل آرام‌ماندن ظاهری بازار باشد. هنگامی که تقاضای مؤثر به دلیل محدودیت قدرت خرید افزایش پیدا نمی‌کند، فروشندگان نیز امکان رشد سریع و مداوم قیمت را از دست می‌دهند.

اختلاف قیمت گوشت گوسفندی و گوساله

گوشت خورشتی گوسفندی امروز ۳۴۵ هزار تومان گران‌تر از گوشت خورشتی گوساله عرضه می‌شود. این اختلاف معادل حدود ۱۷.۶ درصد قیمت گوشت خورشتی گوساله است.

فاصله فیله گوسفندی و چرخ‌کرده مخلوط حتی بیشتر است. فیله برای هر کیلو یک میلیون و ۲۹۶ هزار تومان گران‌تر است؛ یعنی قیمت آن بیش از دو برابر چرخ‌کرده مخلوط محاسبه می‌شود.

این فاصله‌ها فقط نتیجه تفاوت نوع دام نیست. میزان استخوان و چربی، مقدار ضایعات هنگام پاک‌کردن، کمیابی یک قطعه در هر لاشه، کیفیت بسته‌بندی و حاشیه سود فروشگاه نیز بر قیمت اثر می‌گذارند.

برای مقایسه واقعی، مصرف‌کننده باید «مقدار گوشت قابل مصرف» را در نظر بگیرد. ممکن است یک محصول ارزان‌تر استخوان یا چربی بیشتری داشته باشد و پس از پاک‌کردن، اختلاف واقعی آن با قطعه گران‌تر کاهش پیدا کند.

چرا قیمت گوشت فعلاً ثابت مانده است؟

آمار رسمی کشتارگاه‌ها بخشی از دلایل ثبات عرضه را توضیح می‌دهد. براساس نتایج منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، در اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۳۷ هزار و ۱۹۴ تن گوشت قرمز در کشتارگاه‌های رسمی کشور عرضه شد که نسبت به فروردین حدود ۱۰ درصد افزایش داشت. در مقایسه با اردیبهشت سال قبل نیز تغییر محسوسی در کل عرضه گزارش نشد.

گوشت گاو و گوساله با سهم ۵۶.۹ درصدی، بیشترین بخش عرضه رسمی اردیبهشت را تشکیل داده و سهم گوشت گوسفند و بره حدود ۳۴.۱ درصد بوده است. این ترکیب می‌تواند یکی از دلایل پایین‌تر بودن نسبی قیمت برخی قطعات گوساله در مقایسه با محصولات گوسفندی باشد.

در فروردین نیز ۳۳ هزار و ۸۱۳ تن گوشت قرمز در کشتارگاه‌های رسمی عرضه شده بود. البته مرکز آمار تأکید کرده بخشی از کشتار دام، به‌ویژه دام سبک، خارج از کشتارگاه‌های رسمی انجام می‌شود و در این آمار قرار ندارد.

رئیس شورای تأمین دام نیز در اردیبهشت مدعی شده بود تولید گوشت قرمز به دلیل بارندگی مناسب و افزایش زایش‌های بهاره رشد کرده و گوشت گرم داخلی بیش از ۸۵ درصد بازار را پوشش می‌دهد. این ارقام اظهارات یک مقام صنفی است و باید در کنار آمار رسمی کشتارگاه‌ها ارزیابی شود.

آیا بازار واقعاً در تعادل کامل قرار دارد؟

ثابت‌ماندن قیمت‌ها می‌تواند نشانه تعادل کوتاه‌مدت عرضه و تقاضا باشد، اما برای اعلام تعادل کامل بازار کافی نیست.

ممکن است عرضه مناسب باشد، اما قدرت خرید خانوار نیز کاهش یافته باشد. در چنین شرایطی، بازار بدون کمبود کالا آرام می‌ماند، ولی مصرف سرانه پایین می‌آید. بنابراین برای سنجش واقعی وضعیت باید علاوه بر قیمت و مقدار عرضه، حجم فروش فروشگاه‌ها و میزان مصرف خانوار نیز بررسی شود.

رئیس انجمن واردکنندگان فرآورده‌های خام دامی اخیراً سرانه مصرف گوشت را حدود شش کیلوگرم برآورد کرده و گفته است شبکه توزیع نیازمند اصلاح جدی است. به گفته او، گوشت وارداتی با قیمت حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان وارد شبکه می‌شود، اما با نرخ بالاتری به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

این فاصله نشان می‌دهد تمام افزایش قیمت را نمی‌توان به دامدار یا تولیدکننده نسبت داد. هزینه قطعه‌بندی، بسته‌بندی، سردخانه، حمل، مالیات، ضایعات و سود واسطه‌ها نیز در نرخ نهایی نقش دارند؛ با این حال، برای مشخص‌شدن سهم دقیق هر حلقه باید فاکتورهای زنجیره به‌صورت شفاف منتشر شوند.

کاهش واردات چه اثری بر بازار دارد؟

میزان واردات گوشت از حدود ۲۳۸ هزار تن در سال ۱۴۰۲ به نزدیک ۹۱ هزار تن در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. از ابتدای سال ۱۴۰۵ نیز حدود ۱۲ هزار تن گوشت وارد شده است. فعالان این حوزه کاهش واردات را به رشد تولید داخلی، افت تقاضا و افزایش هزینه‌های ارزی و تجاری مرتبط می‌دانند.

کاهش واردات در صورتی که تولید داخلی به اندازه کافی رشد کند، الزاماً تهدید نیست و حتی می‌تواند به حمایت از دامدار داخلی منجر شود. اما اگر تولید داخلی کاهش پیدا کند یا توزیع دچار اختلال شود، پایین‌بودن ذخیره وارداتی می‌تواند سرعت افزایش قیمت را بالا ببرد.

افزایش مالیات ارزش افزوده واردات گوشت از یک به ۱۰ درصد، رشد حقوق ورودی از یک به چهار درصد و بالا رفتن نرخ ارز محاسباتی نیز از عواملی هستند که واردکنندگان آنها را در افزایش هزینه تمام‌شده مؤثر می‌دانند.

در نتیجه، واردات دیگر مانند گذشته الزاماً منبع گوشت بسیار ارزان برای تنظیم بازار نیست. کیفیت مدیریت توزیع و هدفمندبودن عرضه اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

مهم‌ترین تهدیدهای بازار گوشت

ثبات امروز در صورت ادامه چند فشار می‌تواند از بین برود. نخستین خطر، افزایش هزینه نهاده‌های دامی است. دامدار برای خوراک، دارو، حمل‌ونقل، کارگر و سرمایه در گردش هزینه می‌کند و اگر قیمت فروش دام با این هزینه‌ها هماهنگ نباشد، ممکن است دام مولد را حذف یا تولید را کاهش دهد.

کمبود نقدینگی نیز مشکل مهمی است. دامداری یک فعالیت زمان‌بر است و تولیدکننده باید چند ماه پیش از فروش، هزینه نگهداری دام را پرداخت کند. افزایش نرخ تأمین مالی می‌تواند تولید را گران‌تر کند.

عامل سوم، ضعف شبکه توزیع است. حتی در شرایط عرضه کافی، تعدد واسطه‌ها و نبود شفافیت می‌تواند فاصله قیمت دام زنده تا گوشت خرده‌فروشی را افزایش دهد. رئیس انجمن واردکنندگان نیز بر ضرورت نظارت بر این فاصله تأکید کرده است.

پیش‌بینی قیمت گوشت در روزهای آینده

در سناریوی ثبات، عرضه منظم دام داخلی ادامه پیدا می‌کند، فروشگاه‌ها با کمبود مواجه نمی‌شوند و تقاضای پایان هفته نیز جهش نمی‌کند. در این حالت، قیمت‌ها احتمالاً با تغییر محدود در محدوده فعلی باقی می‌مانند.

در سناریوی کاهش محدود، افزایش کشتار، رشد عرضه دام سبک و رقابت فروشندگان می‌تواند قیمت بعضی قطعات را پایین بیاورد. کاهش قیمت احتمالاً ابتدا در محصولات پرعرضه‌تر یا بسته‌های فروش ویژه مشاهده خواهد شد، نه در قطعات گران و محدود مانند فیله.

در سناریوی افزایشی، رشد هزینه نهاده‌ها، اختلال حمل‌ونقل، کاهش عرضه یا افزایش ناگهانی تقاضا می‌تواند بازار را دوباره صعودی کند. محدودشدن واردات نیز در چنین شرایطی قدرت مداخله سریع برای کنترل بازار را کاهش خواهد داد.

فعلاً داده‌های عرضه و نرخ‌های روزانه از ثبات کوتاه‌مدت حمایت می‌کنند، اما برای پیش‌بینی چندماهه نمی‌توان فقط به آرامش چند روزه بازار تکیه کرد.

هنگام خرید گوشت به چه نکاتی توجه کنیم؟

مصرف‌کنندگان بهتر است قیمت‌ها را براساس وزن خالص، درصد چربی و مقدار استخوان مقایسه کنند. عبارت‌هایی مانند «ممتاز»، «ویژه» یا «خورشتی» ممکن است در فروشگاه‌های مختلف تعریف یکسانی نداشته باشند.

تاریخ تولید، دمای نگهداری، سلامت بسته‌بندی و مهر دامپزشکی نیز از تفاوت جزئی قیمت مهم‌ترند. خرید گوشت بدون هویت مشخص یا خارج از زنجیره سرد می‌تواند خطر بهداشتی ایجاد کند.

برای خانواده‌هایی که مصرف مشخص دارند، خرید قطعات متناسب با نوع غذا مانع دورریز می‌شود. خرید فیله گران‌قیمت برای غذایی که نیازمند پخت طولانی است، از نظر اقتصادی منطقی نیست و قطعات دیگر می‌توانند نتیجه بهتری ارائه دهند.

آرامش بازار؛ خبر خوب یا تصویری ناقص؟

ثبات قیمت گوشت در پایان هفته از جهش تازه جلوگیری کرده و از این جهت خبری مثبت است. آمار کشتارگاه‌ها نیز نشان می‌دهد عرضه رسمی در اردیبهشت نسبت به فروردین افزایش یافته است.

اما قیمت فیله ۲ میلیون و ۴۷۵ هزار تومانی و خورشتی گوسفندی ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومانی نشان می‌دهد مسئله سفره خانوار فقط نوسان روزانه نیست. حتی بدون گرانی جدید، سطح فعلی قیمت می‌تواند مصرف گوشت را برای بسیاری از خانواده‌ها محدود کند.

بنابراین موفقیت سیاست تنظیم بازار نباید فقط با ثابت‌ماندن تابلوی قیمت سنجیده شود. عرضه کافی، کوتاه‌شدن دست واسطه‌ها، حمایت از دامدار و امکان خرید برای مصرف‌کننده باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند.

گوشت امروز گران‌تر نشده است؛ اما پرسش اصلی همچنان باقی است: چند خانوار هنوز توان خرید آن را با همین قیمت‌های ثابت دارند؟