تماس مهم واشنگتن و پکن؛ آیا سفر شی جینپینگ به آمریکا به توافق تجاری تازه منجر میشود؟
مقامهای ارشد اقتصادی آمریکا و چین در تماسی ویدیویی و بیش از یکساعته، مقدمات دیدار برنامهریزیشده دونالد ترامپ و شی جینپینگ در سپتامبر را بررسی کردند؛ تماسی که میتواند مقدمه امضای توافقهای تجاری تازه میان دو اقتصاد بزرگ جهان باشد. بااینحال، اختلاف بر سر عناصر خاکی کمیاب، خرید محصولات کشاورزی آمریکا، محدودیتهای تجاری، ریزتراشههای پیشرفته و ملاحظات امنیت ملی نشان میدهد که مسیر رسیدن به یک توافق پایدار همچنان دشوار است.
۱۱:۴۵ - ۰۹ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا و جیمسون گریر، نماینده تجاری ایالات متحده، پنجشنبه ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ با هه لیفنگ، معاون نخستوزیر و مسئول ارشد پرونده اقتصادی چین، تماس ویدیویی برقرار کردند.
آکسیوس گزارش داده است که این گفتوگو بیش از یک ساعت طول کشید و یکی از اهداف اصلی آن، آمادهسازی مقدمات سفر مورد انتظار شی جینپینگ به آمریکا و دیدار او با دونالد ترامپ در ماه سپتامبر بود. وزارت خزانهداری آمریکا نیز برگزاری دیدار دو رئیسجمهور در سپتامبر را در پیام رسمی خود مورد اشاره قرار داده است.
دو طرف پیش از این در جریان سفر ماه مه ترامپ به پکن درباره ایجاد سازوکارهای تازه تجاری و سرمایهگذاری توافق کرده بودند. تماس اخیر نخستین گفتوگوی مستقیم مقامهای ارشد اقتصادی دو کشور پس از آن اجلاس محسوب میشود و قرار است نحوه اجرای تعهدات مطرحشده در پکن را روشنتر کند.
آیا سفر سپتامبر به توافق تجاری تازه منجر میشود؟
دیدار احتمالی ترامپ و شی جینپینگ از این جهت اهمیت دارد که دو کشور میخواهند اختلافهای بزرگ خود را به مجموعهای از توافقهای محدود و قابلکنترل تبدیل کنند. بعید به نظر میرسد واشنگتن و پکن در آینده نزدیک به یک توافق جامع برای پایان رقابت اقتصادی برسند؛ اما امکان امضای قراردادهایی درباره محصولات کشاورزی، هواپیما، انرژی، مواد معدنی و کاهش متقابل برخی تعرفهها وجود دارد.
در اجلاس ماه مه، چین با خرید محصولات کشاورزی بیشتر از آمریکا، بازگشایی بازار خود به روی شماری از تولیدکنندگان گوشت گاو و خرید هواپیماهای بوئینگ موافقت کرد. کاخ سفید اعلام کرد پکن متعهد شده است در سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸، سالانه دستکم ۱۷ میلیارد دلار محصولات کشاورزی آمریکایی خریداری کند؛ تعهدی که جدا از توافقهای قبلی درباره خرید سویاست.
بااینحال، وزارت بازرگانی چین پس از اجلاس پکن توافقهای مربوط به تعرفهها، محصولات کشاورزی و هواپیما را «مقدماتی» توصیف کرد. همین تفاوت در روایت نشان میدهد آنچه واشنگتن تعهد قطعی مینامد، ممکن است از نگاه پکن هنوز به مذاکرات فنی و نهاییشدن جزئیات نیاز داشته باشد.
عناصر خاکی کمیاب؛ مهمترین اهرم چین
اسکات بسنت پس از تماس با هه لیفنگ اعلام کرد آمریکا انتظار دارد چین تعهدات خود درباره عناصر خاکی کمیاب را بهطور کامل اجرا کند. این مواد برای تولید تراشهها، خودروهای برقی، تجهیزات ارتباطی، توربینها، سامانههای موشکی و بسیاری از محصولات پیشرفته صنعتی ضروری هستند.
چین فقط یکی از تولیدکنندگان این مواد نیست؛ بلکه بیش از ۸۰ درصد ظرفیت پالایش جهانی شماری از مواد معدنی حیاتی را در اختیار دارد. به همین دلیل، حتی کشورهایی که ذخایر معدنی در اختیار دارند، برای فرآوری و تبدیل مواد خام به محصولات قابلاستفاده همچنان به زنجیره تأمین چین وابستهاند.
پکن در سالهای اخیر محدودیتهایی را برای صادرات برخی عناصر و آهنرباهای کمیاب اعمال کرده است. اگرچه بخشی از صادرات پس از توافقهای موقت از سر گرفته شد، صدور مجوز برای موادی مانند دیسپروزیم، تربیوم و ایتریم همچنان با محدودیتهایی مواجه است. کاهش دسترسی به این مواد میتواند تولید صنایع خودروسازی، الکترونیک، هوافضا و دفاعی آمریکا را مختل کند.
از این منظر، عناصر خاکی کمیاب برای پکن همان نقشی را دارند که تراشههای پیشرفته برای واشنگتن بازی میکنند: یک گلوگاه فناورانه که میتوان از آن برای افزایش هزینههای طرف مقابل استفاده کرد.
کشاورزی؛ ابزار فشار داخلی ترامپ
موضوع خرید محصولات کشاورزی برای دولت ترامپ تنها یک پرونده تجاری نیست. کشاورزان آمریکایی، بهویژه تولیدکنندگان سویا، غلات، گوشت و محصولات دامی، از مهمترین گروههایی هستند که مستقیماً از کاهش خرید چین آسیب میبینند.
بسنت در تماس اخیر از پکن خواست تعهدات خود درباره خرید محصولات کشاورزی آمریکا را بهطور کامل اجرا کند. گزارش رویترز نشان میدهد مقامهای آمریکایی معتقدند چین تاکنون فقط بخشی از وعدههای مطرحشده در اجلاس ماه مه را عملی کرده است.
توافق در این حوزه میتواند برای ترامپ یک دستاورد سیاسی قابلعرضه در داخل آمریکا باشد. در مقابل، چین نیز میتواند خرید محصولات کشاورزی را به لغو یا کاهش محدودیتهای آمریکا در حوزه فناوری، سرمایهگذاری و صادرات کالاهای پیشرفته مشروط کند.
روایت پکن؛ آمریکا نیز باید محدودیتها را کاهش دهد
بیانیه رسمی چین از تماس سه مقام، تصویری متفاوت از روایت واشنگتن ارائه میدهد. خبرگزاری شینهوا این گفتوگو را «صریح، عمیق و سازنده» توصیف کرد، اما افزود که هه لیفنگ نگرانی جدی چین درباره محدودیتهای اقتصادی و تجاری اخیر آمریکا را به طرف مقابل منتقل کرده است.
دو طرف توافق کردهاند از سازوکار مشورتهای اقتصادی و تجاری برای افزایش ارتباطات، اعتمادسازی، مدیریت نگرانیها و توسعه همکاری استفاده کنند. پکن همچنین هدف این گفتوگوها را ایجاد یک رابطه سازنده و برخوردار از ثبات راهبردی عنوان کرده است.
آمریکا چین را به محدودکردن فعالیت قانونی شرکتهای آمریکایی و ایجاد موانع تازه برای اجرای اقدامات امنیت ملی واشنگتن متهم میکند. در مقابل، چین معتقد است تعرفهها، تحریم شرکتهای چینی و محدودیتهای صادراتی آمریکا، قواعد تجارت را سیاسی و امنیتی کرده است.
جنگ تراشهها در برابر جنگ مواد معدنی
رقابت بر سر هوش مصنوعی و نیمهرساناها یکی از موانع اصلی توافق بلندمدت است. آمریکا صادرات تراشههای قدرتمند و تجهیزات تولید نیمهرسانا به شرکتهای چینی را از طریق مجوزهای موردی، فهرستهای محدودیتی و مقررات جلوگیری از دورزدن تحریمها کنترل میکند.
اداره صنعت و امنیت وزارت بازرگانی آمریکا در مه ۲۰۲۶ تصریح کرد انتقال تراشههای پیشرفته به شرکتهای مستقر در چین، حتی از طریق شعب و مراکز داده خارج از این کشور، ممکن است به مجوز صادراتی نیاز داشته باشد. واشنگتن هدف این مقررات را جلوگیری از استفاده نظامی و امنیتی چین از توان محاسباتی پیشرفته عنوان میکند.
چین نیز سرمایهگذاری گستردهای برای دستیابی به خودکفایی در تجهیزات تراشهسازی انجام داده است. رونمایی اخیر از تجهیزات لیتوگرافی پیشرفتهتر چینی نشان میدهد محدودیتهای آمریکا، علاوه بر افزایش هزینههای پکن، انگیزه توسعه فناوریهای بومی را نیز تقویت کرده است.
هیأتهای تجارت و سرمایهگذاری چه نقشی دارند؟
یکی از موضوعات تماس اخیر، اجرای «هیأتهای تجارت و سرمایهگذاری» بود؛ سازوکاری که در جریان دیدار ماه مه ترامپ و شی درباره آن توافق شد. هدف آمریکا این است که بهجای برگزاری مذاکرات پراکنده، مجموعهای رسمی برای بررسی دسترسی به بازار، کالاهای غیرحساس، سرمایهگذاری و اجرای تعهدات ایجاد شود.
ایجاد این هیأتها میتواند مانع از آن شود که هر اختلاف تجاری بلافاصله به افزایش تعرفه یا محدودیت صادراتی منجر شود. بااینحال، موفقیت آنها به این بستگی دارد که دو کشور چه موضوعاتی را «تجاری» و چه مسائلی را مرتبط با «امنیت ملی» بدانند. تا زمانی که تعریف واشنگتن و پکن از امنیت ملی بسیار گسترده باشد، بخش بزرگی از اختلافها از حوزه مذاکرات عادی خارج خواهد ماند.
سه سناریو برای دیدار سپتامبر
سناریوی نخست، امضای توافقهای محدود درباره خرید محصولات کشاورزی، هواپیما و مواد معدنی است. این گزینه محتملتر به نظر میرسد، زیرا هر دو رئیسجمهور میتوانند آن را بهعنوان موفقیت داخلی معرفی کنند.
سناریوی دوم، تمدید آتشبس تجاری بدون دستیابی به قراردادهای بزرگ است. در این وضعیت، دو طرف از افزایش ناگهانی تعرفهها خودداری میکنند، اما محدودیتهای فناوری و صادرات مواد معدنی همچنان ادامه خواهد یافت.
سناریوی سوم، شکست مذاکرات و بازگشت به تشدید محدودیتهاست. تحقق این سناریو میتواند هزینه مواد اولیه و کالاهای فناوری را افزایش دهد و شرکتهای فعال در صنایع هوافضا، خودروسازی، الکترونیک و کشاورزی را با عدم اطمینان بیشتری مواجه کند. این ارزیابی با توجه به وابستگی آمریکا به فرآوری مواد معدنی چین و اهمیت بازار چین برای کالاهای کشاورزی و صنعتی آمریکایی مطرح میشود.
جمعبندی
تماس بسنت، گریر و هه لیفنگ نشان میدهد واشنگتن و پکن با وجود ادامه رقابت راهبردی، قصد ندارند کانال گفتوگو را ببندند. حجم تجارت کالایی دو کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۱۴.۷ میلیارد دلار بود و کسری تجاری آمریکا در برابر چین به ۲۰۲.۱ میلیارد دلار رسید؛ ارقامی که نشان میدهند قطع یا تشدید ناگهانی روابط، برای هر دو اقتصاد و بازارهای جهانی پرهزینه خواهد بود.
دیدار سپتامبر میتواند به توافقهایی محدود اما مهم منجر شود، ولی بعید است رقابت ساختاری دو کشور را پایان دهد. آمریکا همچنان تراشهها و فناوری پیشرفته را ابزار حفظ برتری خود میداند و چین نیز با تسلط بر مواد معدنی حیاتی، اهرم قدرتمندی در اختیار دارد. تماس اخیر بیش از آنکه نشانه پایان جنگ اقتصادی باشد، تلاشی برای مدیریت رقابتی است که احتمالاً سالها ادامه خواهد داشت.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
