گوسفند کیلویی ۶۶۳ هزار تومان؛ چرا ثبات دام زنده گوشت را ارزان نکرد؟

آخرین بررسی نرخ‌ها در هفت استان نشان می‌دهد بازار دام سبک و سنگین در محدوده قیمت‌های هفته گذشته باقی مانده است. میانگین کشوری گوسفند زنده ۶۶۳ هزار و ۴۶۴ تومان و میانگین گوساله زنده ۵۳۰ هزار و ۱۷۹ تومان برای هر کیلوگرم اعلام شده است. نوسان‌های استانی نیز عمدتاً محدود به چند هزار تومان بوده و جهت عمومی بازار را تغییر نداده‌اند.

تهران در میان سه استان فوق بالاترین میانگین قیمت را دارد. قیمت گوسفند زنده تهران حدود چهار هزار تومان بیشتر از میانگین کشوری و نرخ گوساله نیز نزدیک به پنج هزار تومان بالاتر از متوسط کشور است. خراسان رضوی در مقابل، نرخ پایین‌تری برای هر دو گروه دام ثبت کرده است.

اطلاعات منتشرشده از سوی اتحادیه سراسری صنعت دامپروران نیز این محدوده‌ها را تأیید می‌کند. در هشتم مرداد، گوسفند زنده در تهران بین ۶۵۰ تا ۶۸۵ هزار تومان، در اصفهان بین ۶۵۰ تا ۶۸۰ هزار تومان و در خراسان رضوی بین ۶۴۰ تا ۶۸۰ هزار تومان قیمت داشت. نرخ گوساله زنده نیز در همین استان‌ها عمدتاً بین ۵۱۵ تا ۵۵۰ هزار تومان بود.

گوسفند زنده چقدر گران‌تر از گوساله است؟

براساس میانگین‌های اعلام‌شده، قیمت هر کیلو گوسفند زنده حدود ۱۳۳ هزار تومان بیشتر از گوساله زنده است. به بیان دیگر، دام سبک به‌طور متوسط نزدیک به ۲۵ درصد گران‌تر از دام سنگین معامله می‌شود.

این اختلاف الزاماً به معنای سود بیشتر دامدار گوسفندی نیست. هزینه نگهداری، سرعت رشد، قیمت خوراک، وزن نهایی دام، میزان تلفات و شرایط اقلیمی در دو بخش متفاوت است. از سوی دیگر، تقاضای بازار ایران برای گوشت گوسفندی و برخی قطعات آن معمولاً بالاست و همین موضوع می‌تواند ارزش هر کیلو دام سبک را افزایش دهد.

برای درک اندازه ارقام، یک گوسفند ۴۰ کیلوگرمی با قیمت میانگین فعلی، در حالت نظری حدود ۲۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان ارزش دام زنده دارد. یک گوساله ۵۰۰ کیلوگرمی نیز با میانگین اعلام‌شده، ارزشی در حدود ۲۶۵ میلیون تومان پیدا می‌کند. این ارقام فقط حاصل ضرب وزن زنده در نرخ هر کیلو هستند و قیمت گوشت قابل‌فروش یا مبلغ نهایی معامله را نشان نمی‌دهند.

چرا قیمت دام زنده با قیمت گوشت یکسان نیست؟

مهم‌ترین نکته‌ای که مصرف‌کنندگان باید در نظر بگیرند این است که قیمت‌های ۶۶۳ و ۵۳۰ هزار تومانی مربوط به هر کیلو وزن زنده دام هستند. تمام وزن حیوان پس از کشتار به گوشت قابل‌عرضه در فروشگاه تبدیل نمی‌شود.

بخش‌هایی از وزن دام به استخوان، پوست، سر، پا، محتویات دستگاه گوارش، چربی و سایر اجزا مربوط است. پس از کشتار نیز هزینه حمل دام، کشتارگاه، بازرسی بهداشتی، سردخانه، افت وزن، قطعه‌بندی، بسته‌بندی، توزیع و سود حلقه‌های فروش به قیمت محصول اضافه می‌شود.

جدول اتحادیه دامپروران این تفاوت را به‌خوبی نشان می‌دهد. در تهران، گوسفند زنده بین ۶۵۰ تا ۶۸۵ هزار تومان قیمت دارد، درحالی‌که نرخ دام کشتاری یا لاشه در همان جدول بین یک میلیون و ۲۸۵ هزار تا یک میلیون و ۳۴۰ هزار تومان اعلام شده است. برای گوساله نیز قیمت زنده تهران بین ۵۲۰ تا ۵۵۰ هزار تومان و نرخ کشتار حدود یک میلیون و ۱۸۰ هزار تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان ثبت شده است.

قیمت لاشه نیز آخرین قیمت مصرف‌کننده نیست. زمانی که لاشه به قطعاتی مانند ران، سردست، راسته، ماهیچه، فیله و گوشت چرخ‌کرده تقسیم می‌شود، هر قطعه براساس میزان تقاضا و ارزش مصرفی نرخ متفاوتی پیدا می‌کند.

آیا ثبات دام زنده به معنای ارزان‌شدن گوشت است؟

پاسخ فعلاً منفی است. رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام اعلام کرده است عرضه دام سبک، از جمله تحت تأثیر گرمای هوا، افزایش یافته و میزان عرضه از تقاضا بیشتر است؛ بااین‌حال، کاهش قیمت دام زنده اثر محسوسی برای مصرف‌کننده ایجاد نکرده است.

طبق همین اظهارات، هر کیلو بره نر کشتاری حدود ۶۷۰ هزار تومان و گوساله بین ۵۵۰ تا ۵۶۰ هزار تومان معامله می‌شود. قیمت منطقی گوشت گوسفندی برای مصرف‌کننده نیز حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان عنوان شده است، هرچند نرخ واقعی فروش با توجه به استان، نوع قطعه و محل عرضه متفاوت خواهد بود.

بنابراین، ثبات دام زنده را باید ابتدا به معنای کاهش احتمال جهش ناگهانی قیمت گوشت دانست، نه تضمین ارزان‌شدن آن. تا زمانی که هزینه‌های کشتار، حمل، سردخانه و خرده‌فروشی پایین نیاید یا رقابت بیشتری در شبکه توزیع ایجاد نشود، کاهش محدود نرخ دام ممکن است در ویترین قصابی دیده نشود.

چرا عرضه دام بیشتر شده است؟

فعالان بازار می‌گویند گرمای هوا و محدودیت‌های نگهداری، بخشی از دامداران را به افزایش عرضه تشویق کرده است. نگهداری طولانی‌تر دام به خوراک، آب، دارو و سرمایه در گردش نیاز دارد و در دوره‌هایی که هزینه‌های تولید بالا می‌رود، فروش زودتر دام می‌تواند برای دامدار اجتناب‌ناپذیر باشد.

افزایش عرضه در کوتاه‌مدت از رشد قیمت جلوگیری می‌کند، اما همیشه علامت مثبتی برای آینده تولید نیست. چنانچه دامداران به دلیل فشار هزینه‌ای دام مولد یا دام‌های خود را زودتر وارد بازار کنند، احتمال کاهش ظرفیت تولید در ماه‌های بعد وجود خواهد داشت.

به همین دلیل، سیاست‌گذار باید میان دو هدف تعادل برقرار کند: جلوگیری از افزایش قیمت برای مصرف‌کننده و حفظ سودآوری حداقلی تولیدکننده. فشار شدید بر قیمت خرید دام می‌تواند آرامش موقت بازار را به کاهش تولید و گرانی آینده تبدیل کند.

ثبات قیمت برای دامدار خبر خوبی است؟

ثبات زمانی برای تولیدکننده مطلوب است که قیمت فروش با هزینه واقعی پرورش تناسب داشته باشد. ثابت‌ماندن نرخ در شرایطی که قیمت خوراک، حمل‌ونقل، دارو، دستمزد و خدمات دامپزشکی افزایش پیدا می‌کند، می‌تواند حاشیه سود دامداری را کاهش دهد.

دامدار علاوه بر هزینه جاری، با دوره طولانی بازگشت سرمایه روبه‌رو است. اگر نقدینگی کافی برای خرید خوراک یا جایگزینی دام نداشته باشد، ممکن است تولید را کاهش دهد یا دام را پیش از رسیدن به وزن مطلوب بفروشد. در نتیجه، ثبات عددی بازار الزاماً به معنای ثبات شرایط اقتصادی تولید نیست.

از سوی دیگر، جهش‌های ناگهانی نیز برای تولیدکننده مفید نیستند. نوسان شدید باعث اختلال در قراردادها، کاهش قدرت برنامه‌ریزی و افزایش ریسک خرید دام و نهاده می‌شود. بازار باثبات زمانی پایدار خواهد بود که تولیدکننده، کشتارگاه، فروشنده و مصرف‌کننده سهم منطقی و شفافی از زنجیره ارزش داشته باشند.

چرا کاهش قیمت به مصرف‌کننده منتقل نمی‌شود؟

فاصله میان قیمت دام زنده و نرخ گوشت در فروشگاه‌ها یکی از مهم‌ترین مسائل این بازار است. رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام گفته است با وجود عرضه بیشتر، روند نزولی مورد انتظار در بازار مصرف شکل نگرفته و برای کنترل قیمت باید توزیع گوشت گرم و منجمد گسترش یابد.

بخشی از این فاصله فنی و طبیعی است؛ زیرا تمام وزن زنده قابل‌فروش نیست و فرآوری هزینه دارد. اما نبود شفافیت درباره قیمت در مراحل مختلف، تعدد واسطه‌ها و تفاوت زیاد نرخ میان فروشگاه‌ها می‌تواند انتقال کاهش قیمت به مصرف‌کننده را کندتر کند.

راه‌حل، تعیین دستوری یک قیمت واحد برای تمام قطعات نیست. انتشار منظم نرخ دام زنده، لاشه، عمده‌فروشی و خرده‌فروشی می‌تواند مشخص کند افزایش قیمت در کدام بخش زنجیره رخ داده است. همچنین عرضه مستقیم‌تر و افزایش دسترسی به گوشت تنظیم بازاری، قدرت انتخاب مصرف‌کننده را بیشتر می‌کند.

پیش‌بینی قیمت دام زنده در روزهای آینده

در سناریوی پایه، بازار در محدوده فعلی باقی خواهد ماند. عرضه دام مناسب گزارش شده و میانگین استان‌ها نیز طی هفته گذشته تغییر چشمگیری نداشته است. تا زمانی که شوک تازه‌ای در هزینه خوراک، حمل‌ونقل یا میزان عرضه ایجاد نشود، نوسان‌های چند هزار تومانی محتمل‌تر از جهش گسترده قیمت هستند.

در سناریوی نزولی، تداوم عرضه بالاتر از تقاضا می‌تواند قیمت دام سبک را اندکی کاهش دهد. رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام نیز استمرار کاهش نرخ دام سبک را به دلیل جمعیت و عرضه بالای دام محتمل دانسته است. بااین‌حال، تجربه روزهای اخیر نشان می‌دهد این کاهش ممکن است به همان نسبت به قیمت گوشت مصرفی منتقل نشود.

در سناریوی افزایشی، رشد قیمت نهاده، افزایش هزینه حمل، کاهش عرضه یا خروج بیش از حد دام از چرخه تولید می‌تواند تعادل فعلی را برهم بزند. اثر چنین تغییراتی احتمالاً ابتدا در نرخ دام زنده و لاشه و سپس با تأخیر در بازار خرده‌فروشی مشاهده خواهد شد.

گوسفند ۶۶۳ هزار تومانی؛ بازار آرام است، سفره‌ها نه

قیمت دام زنده در نهم مرداد آرام مانده است. میانگین گوسفند به ۶۶۳ هزار و ۴۶۴ تومان و گوساله به ۵۳۰ هزار و ۱۷۹ تومان رسیده و نرخ‌های تهران، اصفهان و خراسان رضوی نیز فاصله زیادی با هفته قبل ندارند.

بااین‌حال، آرامش بازار دام را نباید با ارزان‌بودن گوشت اشتباه گرفت. قیمت دام فقط نخستین حلقه زنجیره است و مصرف‌کننده هزینه تبدیل دام زنده به لاشه، قطعه‌بندی و توزیع را نیز پرداخت می‌کند. در شرایطی که عرضه از تقاضا بیشتر توصیف شده، ادامه قیمت‌های بالای خرده‌فروشی نشان می‌دهد مسئله بازار فقط کمبود دام نیست.

در کوتاه‌مدت، احتمال حفظ محدوده فعلی بیشتر از وقوع شوک قیمتی است. اما پایداری این ثبات به تأمین خوراک، حفظ توان مالی دامداران و اصلاح شبکه توزیع بستگی دارد. بازار دام زنده فعلاً آرام گرفته است؛ آزمون اصلی این است که آیا این آرامش سرانجام به قیمت گوشت و هزینه خانوار منتقل خواهد شد یا خیر.