خبر مهم دولت درباره کالابرگ و بنزین؛ افزایش اعتبار قطعی شد اما مبلغ جدید هنوز مشخص نیست

مهم‌ترین بخش اظهارات تازه فاطمه مهاجرانی، تأکید مجدد بر اصل افزایش اعتبار کالابرگ بود.

سخنگوی دولت گفته افزایش مبلغ این حمایت برای دولت اهمیت دارد و دستور مسعود پزشکیان نیز اجرای آن است، اما دولت نمی‌خواهد تا زمانی که یک منبع مالی پایدار پیدا نکرده، تعهد تازه‌ای ایجاد کند که توان ادامه آن را نداشته باشد. مهاجرانی محدود شدن منابع مالی دولت در پی تحولات جنگ را از دلایل تأخیر در اجرای این برنامه عنوان کرده است.

بنابراین عبارت «افزایش کالابرگ قطعی شد» از نظر اصل سیاست درست است، اما اگر این جمله به معنای «مبلغ جدید تعیین و آماده واریز شده» برداشت شود، گمراه‌کننده خواهد بود.

در حال حاضر سه سؤال هنوز پاسخ رسمی ندارند:

مبلغ جدید چقدر خواهد بود؟
از کدام مرحله اجرایی می‌شود؟
آیا همه مشمولان افزایش می‌گیرند یا فقط دهک‌های پایین؟

دولت هنوز هیچ عدد و تاریخ قطعی برای این موارد اعلام نکرده است.

مبلغ فعلی کالابرگ چقدر است؟

براساس آیین‌نامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم، اعتبار پایه کالابرگ برای هر فرد ۱۰ میلیون ریال، معادل یک میلیون تومان در ماه تعیین شده است. این مبلغ در آخرین مراحل پرداخت نیز بدون تغییر باقی ماند و در تیرماه ۱۴۰۵ همچنان به ازای هر نفر یک میلیون تومان شارژ شد.

به این ترتیب، تا زمانی که مصوبه جدید ابلاغ نشود، رقم رسمی همان یک میلیون تومان است.

برای یک خانوار چهار نفره، اعتبار ماهانه فعلی چهار میلیون تومان و برای خانوار سه نفره سه میلیون تومان است.

اما افزایش قیمت مواد غذایی طی ماه‌های گذشته باعث شده قدرت خرید واقعی همین اعتبار نسبت به زمان تعیین آن کاهش پیدا کند؛ موضوعی که دولت نیز آن را پذیرفته و رئیس‌جمهور چند بار بر افزایش رقم کالابرگ تأکید کرده است.

پزشکیان چه دستوری درباره کالابرگ داده است؟

مسعود پزشکیان در خردادماه به‌صراحت اعلام کرد اعتبار کالابرگ باید افزایش یابد و تأکید کرد دست‌کم شش دهک پایین درآمدی باید از افزایش حمایت بهره‌مند شوند.

او همچنین خواستار آن شد که میزان حمایت بر اساس وضعیت اقتصادی خانوارها هدفمندتر شود؛ یعنی خانواری که دارایی و توان مالی کمتری دارد، سهم بیشتری از منابع حمایتی دریافت کند.

چند روز قبل نیز پزشکیان در گفت‌وگوی تلویزیونی خود دوباره گفت مبلغ کالابرگ باید افزایش پیدا کند و دولت باید آثار افزایش قیمت‌ها بر سفره خانوار را جبران کند.

بنابراین سخنان تازه مهاجرانی نشان‌دهنده عقب‌نشینی دولت از اصل افزایش نیست؛ بلکه روشن می‌کند مانع اصلی از مرحله تصمیم سیاسی به مرحله تأمین پول منتقل شده است.

چرا دولت نمی‌تواند همین حالا کالابرگ را افزایش دهد؟

مسئله به ابعاد مالی طرح بازمی‌گردد.

طبق برآوردهای منتشرشده، بیش از ۸۷ میلیون نفر در پوشش فعلی کالابرگ قرار دارند. با چنین جمعیتی حتی افزایش کوچک اعتبار، هزینه ماهانه بسیار بزرگی برای دولت ایجاد می‌کند. تسنیم برآورد کرده هر ۱۰ درصد افزایش در اعتبار کالابرگ، نزدیک به ۹ همت هزینه تازه در ماه ایجاد می‌کند.

این یعنی اگر اعتبار یک میلیون تومانی تنها ۱۰۰ هزار تومان برای جمعیت گسترده مشمول افزایش یابد، دولت هر ماه باید حدود ۹ هزار میلیارد تومان منبع جدید فراهم کند.

افزایش ۲۰ یا ۳۰ درصدی طبیعتاً فشار مالی را چند برابر خواهد کرد.

همین مسئله توضیح می‌دهد چرا دولت به‌جای اعلام سریع یک رقم جذاب، دائماً از عبارت «منبع پایدار» استفاده می‌کند.

اگر افزایش کالابرگ از منابعی مانند استقراض یا خلق پول تأمین شود، احتمال دارد بخشی از اثر حمایتی آن با تورم دوباره از بین برود. به همین دلیل دولت می‌گوید ابتدا باید مطمئن شود امکان تداوم پرداخت وجود دارد.

قانون هم افزایش کالابرگ را پیش‌بینی کرده است

افزایش اعتبار فقط یک وعده سیاسی نیست.

در آیین‌نامه طرح آمده است افزایش هزینه ناشی از تغییر قیمت اقلام سبد کالایی باید به‌صورت دوره‌ای ارزیابی شود و از محل منابع موجود حساب پشتیبان، از طریق افزایش اعتبار کالابرگ جبران شود. وزارت رفاه نیز با استناد به همین سازوکار، سه سناریو برای اصلاح مبلغ بررسی کرده است.

یکی از سناریوها جبران افزایش قیمت سبد کالابرگ است، گزینه دیگر بر تأمین حداقل نیاز کالری خانوار تمرکز دارد و سناریوی سوم تغییرات نرخ ارز و اثر آن بر هزینه کالاهای اساسی را مبنا قرار می‌دهد.

با این حال هیچ‌یک از این مدل‌ها هنوز به‌عنوان رقم نهایی ابلاغ نشده‌اند.

بنابراین اعداد یک میلیون و ۲۰۰ هزار، یک میلیون و ۵۰۰ هزار یا دو میلیون تومان که ممکن است در فضای مجازی مطرح شوند، در حال حاضر رقم رسمی دولت نیستند.

خبر مهم درباره بنزین؛ کدام سهمیه کم شده است؟

در بخش دوم اظهارات مهاجرانی، مسئله بنزین مورد توجه قرار گرفت.

یک نکته مهم باید در انتشار خبر روشن باشد: کاهش سهمیه مربوط به سهمیه دوم بنزین ۳۰۰۰ تومانی است، نه سهمیه اول.

طبق توضیح سخنگوی دولت، سهمیه اول همچنان ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان باقی مانده است. سهمیه دوم که در ابتدای اجرای ساختار جدید ۱۰۰ لیتر بود، در دوران جنگ به ۷۰ لیتر کاهش یافت و سپس به ۵۰ لیتر رسید.

بنابراین ساختار فعلی اعلام‌شده این است:

مهاجرانی تأکید کرده کاهش فعلی مربوط به همان سهمیه دوم است.

آیا قیمت بنزین دوباره افزایش پیدا می‌کند؟

پاسخ رسمی فعلی دولت این است: هنوز تصمیمی گرفته نشده است.

مهاجرانی گفته درباره افزایش قیمت بنزین و همچنین نرخ استفاده از کارت جایگاه جمع‌بندی نهایی انجام نشده و هر تصمیمی پس از نهایی‌شدن به مردم اعلام خواهد شد.

او پیش‌تر نیز اعلام کرده بود نرخ سهمیه ۶۰ لیتری ۱۵۰۰ تومانی تغییر نمی‌کند و درباره قیمت مصرف مازاد یا کارت‌های جایگاه، دولت در صورت تصمیم تازه قبل از اجرا اطلاع‌رسانی خواهد کرد.

در نتیجه خبرهایی با تیتر «قیمت جدید بنزین قطعی شد» در شرایط فعلی قابل تأیید نیستند.

آنچه قطعاً اجرا شده، کاهش سهمیه دوم است؛ آنچه هنوز در مرحله بررسی قرار دارد، قیمت‌های بعدی و مدل نهایی تخصیص سهمیه است.

طرح سهمیه بنزین به هر فرد چه شد؟

در ماه‌های اخیر یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده این بوده که یارانه یا سهمیه بنزین به‌جای خودرو، بر مبنای خانوار یا تعداد افراد توزیع شود.

مهاجرانی این ایده را «عدالت‌محور» توصیف کرده، اما هم‌زمان گفته اجرای یک سیاست ملی که مستقیماً با معیشت مردم ارتباط دارد باید آهسته، کارشناسی‌شده و پس از بررسی ریسک‌های اجرایی انجام شود. در نتیجه این مدل نیز هنوز به تصمیم اجرایی نهایی تبدیل نشده است.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تغییر مبنای سهمیه از خودرو به فرد می‌تواند بر میلیون‌ها خانوار دارای خودرو و بدون خودرو اثر متفاوتی بگذارد.

دولت فعلاً از اصل عدالت در توزیع دفاع می‌کند، اما درباره نحوه اجرا هنوز تعهد مشخصی نداده است.

کالابرگ و بنزین به یک مسئله مشترک رسیده‌اند

در ظاهر کالابرگ و بنزین دو پرونده متفاوت‌اند، اما هر دو به یک مسئله اساسی در بودجه دولت ختم می‌شوند: یارانه و منابع مالی.

در کالابرگ، دولت می‌خواهد حمایت بیشتری به خانوار بدهد، اما باید پول آن را تأمین کند.

در بنزین، دولت بخش بزرگی از هزینه واقعی سوخت را پرداخت می‌کند و به دنبال مدلی است که فشار یارانه انرژی بر بودجه را کاهش دهد، بدون آنکه شوک تازه‌ای به معیشت خانوار وارد شود. مهاجرانی پیش‌تر گفته بود حتی هزینه انتقال و توزیع بنزین برای دولت رقم قابل توجهی است و همین شکاف هزینه‌ای منابع سایر بخش‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد.

از همین رو احتمالاً دو بحث «اصلاح یارانه انرژی» و «تقویت کالابرگ» در ماه‌های آینده بیش از گذشته به یکدیگر پیوند خواهند خورد.

جمع‌بندی؛ افزایش کالابرگ قطعی است، واریز جدید نه

پیام سخنان تازه سخنگوی دولت را می‌توان در دو جمله خلاصه کرد.

کالابرگ: دولت اصل افزایش اعتبار را پذیرفته و رئیس‌جمهور دستور آن را داده است، اما مبلغ و تاریخ اجرا هنوز مشخص نیست و همه‌چیز به یافتن یک منبع مالی پایدار وابسته است. رقم رسمی فعلی همچنان یک میلیون تومان برای هر نفر است.

بنزین: سهمیه اول ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان فعلاً تغییر نکرده، اما سهمیه دوم ۳۰۰۰ تومانی از ۱۰۰ لیتر به ۷۰ و سپس ۵۰ لیتر کاهش یافته است. درباره افزایش قیمت بنزین، نرخ کارت جایگاه یا اجرای سهمیه عدالت‌محور هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است.

بنابراین مهم‌ترین خبر برای خانوارها این نیست که «کالابرگ جدید واریز می‌شود» یا «بنزین گران شد»؛ خبر دقیق این است که دولت قصد دارد کالابرگ را افزایش دهد اما هنوز پول پایدار آن را پیدا نکرده، و هم‌زمان در پرونده بنزین فقط کاهش سهمیه دوم قطعی شده و تصمیم قیمتی تازه همچنان روی میز بررسی است.