حمله اسطوره برزیل به نسل فعلی والیبال؛ «نمی‌دانند چطور از برناردینیو استفاده کنند»

حرف‌های گاویو در شرایطی مطرح می‌شود که برزیل طی یک سال از صدر مرحله مقدماتی لیگ ملت‌های ۲۰۲۵ و کسب مدال برنز، به حذف شوکه‌کننده در مرحله گروهی قهرمانی جهان ۲۰۲۵ و سپس ناکامی در راه‌یابی به مرحله نهایی لیگ ملت‌های ۲۰۲۶ رسیده است. افتی که شاید تعبیر «بحران» برای آن هنوز کمی سنگین باشد، اما بدون تردید زنگ خطری جدی در مسیر المپیک لس‌آنجلس ۲۰۲۸ محسوب می‌شود.

گاویو بازیکنان را مقصر می‌داند، نه برناردینیو را

گاویو روز ۷ اوت مهمان Charla Podcast بود و زمانی که صحبت به شرایط فعلی تیم ملی مردان برزیل رسید، مستقیماً بازیکنان را مورد انتقاد قرار داد. او گفت سطح والیبال جهان به‌شدت پیشرفت کرده، رقبا روش بازی برزیل را مطالعه کرده و خودشان را ارتقا داده‌اند و تیم فعلی نیز در داخل زمین با کمبود یک رهبر واقعی روبه‌روست.

مهم‌ترین جمله او اما درباره برناردینیو بود؛ گاویو معتقد است بازیکنان فعلی «از برناردینیو به بهترین شکل استفاده نمی‌کنند». او همچنین تأکید کرد بازیکنان این نسل باید در لیگ‌های قدرتمند جهان بیشتر آزمایش شوند تا بتوانند فشار و سطح فنی والیبال روز دنیا را تجربه کنند.

این حرف عملاً بخشی از مسئولیت افت نتایج را از دوش سرمربی برمی‌دارد. گاویو کسی نیست که شناختی سطحی از رزنده داشته باشد؛ او در دوران بازی زیر نظر برناردینیو کار کرده و همراه همین مربی در المپیک آتن ۲۰۰۴ به طلای المپیک رسیده است. کارنامه رسمی برناردینیو نیز شامل طلای المپیک ۲۰۰۴ و ۲۰۱۶، نقره‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۱۲، سه قهرمانی جهان و هشت عنوان لیگ جهانی در دوره نخست حضورش روی نیمکت مردان برزیل است.

اتفاقی که در قهرمانی جهان ۲۰۲۵ برای برزیل افتاد واقعاً عجیب بود

برای درک انتقاد گاویو باید به سپتامبر ۲۰۲۵ برگشت. برزیل در گروه H قهرمانی جهان با چین، جمهوری چک و صربستان همگروه بود. این تیم ابتدا چین را ۳ بر یک شکست داد و سپس جمهوری چک را نیز از پیش رو برداشت، اما در مسابقه سوم مقابل صربستان در سه ست پیاپی شکست خورد.

با وجود دو پیروزی از سه بازی، صعود برزیل قطعی نبود. جمهوری چک در آخرین مسابقه چین را ۳ بر صفر شکست داد و در نتیجه برزیل، صربستان و چک هر سه با دو برد و شش امتیاز مرحله گروهی را به پایان رساندند. برزیل به دلیل نسبت ست ضعیف‌تر در این تساوی سه‌جانبه سوم شد و حذف شد.

نکته تلخ‌تر برای یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های تاریخ والیبال این بود که Volleyball World اعلام کرد برزیل برای نخستین بار از سال ۱۹۷۰ نتوانست به مراحل حذفی قهرمانی جهان برسد. بنابراین حذف ۲۰۲۵ فقط یک ناکامی معمولی نبود؛ یکی از بدترین نتایج چند دهه اخیر تیم ملی مردان برزیل بود.

فقط چند هفته قبل، همه‌چیز کاملاً متفاوت بود

همین تیم در لیگ ملت‌های ۲۰۲۵ تصویری کاملاً متفاوت داشت. برزیل مرحله مقدماتی را با ۱۱ پیروزی و تنها یک شکست و ۳۲ امتیاز در رتبه نخست به پایان رساند. سپس در مرحله نهایی چین را شکست داد، در نیمه‌نهایی به لهستان باخت و با پیروزی ۳ بر یک مقابل اسلوونی مدال برنز را گرفت.

به همین دلیل، حذف در قهرمانی جهان ضربه‌ای دوچندان بود. تیمی که تنها حدود یک ماه قبل بهترین رکورد مرحله مقدماتی VNL را در اختیار داشت، ناگهان نتوانست از یک گروه چهار تیمی عبور کند.

این تضاد شاید بخشی از همان موضوعی باشد که گاویو درباره «رهبر داخل زمین» مطرح می‌کند. برزیل هنوز می‌تواند در روزهای خوب مقابل قدرت‌های بزرگ جهان بازی کند، اما ثباتی که نسل‌های طلایی این کشور داشتند، در تیم فعلی کمتر دیده می‌شود.

لیگ ملت‌های ۲۰۲۶؛ این‌بار حتی مرحله نهایی هم از دست رفت

اگر حذف قهرمانی جهان یک حادثه تلقی می‌شد، نتایج ۲۰۲۶ فرصت مناسبی برای پاسخ‌دادن بود؛ اما برزیل در لیگ ملت‌های امسال نیز نتوانست به جمع هشت تیم مرحله نهایی برسد.

طبق جدول رسمی Volleyball World، برزیل ۱۲ مسابقه مرحله مقدماتی را با هفت برد، پنج باخت و ۱۹ امتیاز تمام کرد و در رتبه نهم ایستاد. هفت تیم برتر مرحله مقدماتی به همراه چینِ میزبان به مرحله نهایی رفتند و برزیل بیرون ماند. اوکراین در رتبه هفتم ۲۳ امتیاز داشت و بلغارستان نیز با ۲۰ امتیاز هشتم شد.

این نتیجه در مقایسه با VNL سال قبل افت شدیدی بود: از ۱۱ برد و صدرنشینی مرحله مقدماتی در ۲۰۲۵ به هفت پیروزی و حذف در ۲۰۲۶.

بنابراین انتقاد گاویو درست در زمانی مطرح شده که دیگر نمی‌توان تمام مشکلات تیم را به یک شب بد در قهرمانی جهان نسبت داد.

با این حال، برناردینیو قرار نیست کنار برود

در چنین شرایطی طبیعی است که آینده سرمربی نیز مورد سؤال قرار بگیرد، اما فدراسیون والیبال برزیل پیش‌تر تصمیم بلندمدت خود را گرفته است. قرارداد برناردینیو تا پایان المپیک لس‌آنجلس ۲۰۲۸ تمدید شده و او علاوه بر هدایت تیم بزرگسالان، نقش هماهنگ‌کننده فنی برنامه تیم‌های ملی مردان را نیز برعهده دارد.

رزنده در پایان سال ۲۰۲۳، پس از جدایی رنان دال زوتو، دوباره به نیمکت تیم ملی مردان برگشت. او در VNL سال ۲۰۲۴ برزیل را به رتبه هفتم و در المپیک پاریس به رتبه هشتم رساند و سپس پروژه کامل چهار ساله تا لس‌آنجلس را آغاز کرد.

از همین منظر، حرف گاویو معنای بیشتری پیدا می‌کند. او خواستار تغییر مربی نیست؛ برعکس، می‌گوید نسل جدید باید بیشتر از مربی‌ای یاد بگیرد که بخش بزرگی از پرافتخارترین دوران تاریخ والیبال برزیل را ساخته است.

«برناردینیو چیزی دارد که این نسل از آن استفاده نمی‌کند»

گاویو در بخش دیگری از صحبت‌هایش هم برناردینیو و هم ژوزه روبرتو گیمارائس را ستود. او از نوآوری تاکتیکی «زِه روبرتو» در تیم قهرمان المپیک ۱۹۹۲ و استفاده از چهار مهاجم یاد کرد و درباره برناردینیو نیز از کیفیت فوق‌العاده زندگی روزمره و کار با او سخن گفت. به اعتقاد گاویو، همین بخش انسانی و آموزشی چیزی است که نسل فعلی هنوز نتوانسته ارزش واقعی آن را درک کند.

ژوزه روبرتو همان مربی‌ای است که برزیل را در بارسلونا ۱۹۹۲ به نخستین طلای المپیک والیبال مردان رساند. او بعدها با تیم زنان نیز دو طلای دیگر المپیک کسب کرد.

برناردینیو نیز پس از آن نسل، امپراتوری بزرگ دهه ۲۰۰۰ برزیل را شکل داد. قرارگرفتن گاویو زیر نظر هر دو مربی باعث می‌شود نقد او فقط از موضع یک پیشکسوت بیرون از تیم نباشد؛ او شخصاً با هر دو سیستم قهرمان المپیک شده است.

نسل ۱۹۸۴؛ الگویی که گاویو هنوز فراموش نکرده

گاویو در همین گفت‌وگو ریشه موفقیت نسل خودش را به تیمی قدیمی‌تر نسبت داد: برزیلِ المپیک لس‌آنجلس ۱۹۸۴. تیم مردان برزیل در آن مسابقات مدال نقره گرفت و طبق نتایج رسمی المپیک، پس از آمریکا روی سکوی دوم ایستاد.

گاویو می‌گوید بازیکنان آن نسل با امکانات بسیار محدودتر، تمرینات بدنی سخت و بدون فناوری‌های امروزی کار می‌کردند و عملاً «موش آزمایشگاهی» نسل‌هایی شدند که بعدها از دستاوردهای آنها استفاده کردند. در میان چهره‌های آن تیم، او مونتانارو را بزرگ‌ترین الگوی شخصی خودش معرفی کرده است.

این مقایسه پیام روشنی دارد: از نگاه گاویو، مشکل نسل فعلی کمبود امکانات یا دانش فنی نیست؛ مسئله استفاده کامل از امکانات، مربیان و فرصت‌هایی است که اکنون در اختیار بازیکنان قرار گرفته است.

داستان طلای ۱۹۹۲؛ قهرمانی که قرار نبود چهار سال زودتر اتفاق بیفتد

گاویو درباره قهرمانی بارسلونا نیز روایت جالبی دارد. به گفته او، زمانی که ژوزه روبرتو در ابتدای ۱۹۹۲ هدایت تیم را گرفت، برنامه اصلی رسیدن به طلای المپیک ۱۹۹۶ بود، اما تیم سریع‌تر از انتظار رشد کرد. پیروزی مقابل کوبا حدود دو ماه پیش از المپیک، به گفته گاویو، اعتمادبه‌نفس تیم را تغییر داد و برزیل سپس در بارسلونا از «گروه مرگ» به‌عنوان صدرنشین عبور کرد.

اصل قهرمانی برزیل در بارسلونا و نقش ژوزه روبرتو در آن کاملاً مستند است؛ جزئیات مربوط به برنامه اولیه ۱۹۹۶ و تأثیر بازی کوبا، روایت شخصی گاویو از آن دوره محسوب می‌شود.

خاطره جشن آن مدال نیز به اندازه خود قهرمانی عجیب است. گاویو گفت اعضای تیم طلای تاریخی‌شان را در یک شعبه مک‌دونالدز جشن گرفتند و حتی پاداش ویژه‌ای هم برای آن قهرمانی از قبل پیش‌بینی نشده بود.

دو طلای المپیک با فاصله ۱۲ سال

گاویو یکی از معدود بازیکنانی است که در دو نسل متفاوت طلایی برزیل نقش داشته است. تالار مشاهیر بین‌المللی والیبال تأیید می‌کند او در بارسلونا ۱۹۹۲ عضو تیمی بود که نخستین طلای المپیک مردان برزیل را کسب کرد و بعدها در آتن ۲۰۰۴ نیز دوباره به طلای المپیک رسید. او در سال ۲۰۲۱ وارد تالار مشاهیر والیبال شد.

درباره تیم آتن، گاویو می‌گوید اعضای تیم از قبل احساس می‌کردند مدال خواهند گرفت؛ نه به دلیل غرور، بلکه چون حجم کار و آمادگی آنها این باور را ایجاد کرده بود که شایسته قهرمانی هستند.

این دقیقاً همان ذهنیتی است که او اکنون ظاهراً در نسل جدید کمتر می‌بیند: ترکیبی از رهبری داخل زمین، حضور در سخت‌ترین رقابت‌ها و استفاده حداکثری از تجربه کادر فنی.

آیا مشکل برزیل واقعاً بازیکنان هستند؟

نقد گاویو قابل توجه است، اما وضعیت برزیل را نمی‌توان فقط به «استفاده نکردن از برناردینیو» تقلیل داد. والیبال مردان جهان واقعاً رقابتی‌تر شده است. ژاپن، اسلوونی، ترکیه، اوکراین و بلغارستان در کنار قدرت‌های سنتی اروپا ظرفیت شکست‌دادن تیم‌های بزرگ را پیدا کرده‌اند؛ جدول VNL ۲۰۲۶ که ژاپن را با ۱۲ برد در صدر مرحله مقدماتی و برزیل را نهم نشان می‌دهد، نمونه روشنی از تغییر موازنه قدرت است.

خود برناردینیو نیز هنگام تمدید قراردادش تأکید کرده بود تعداد تیم‌هایی که در سطح بسیار بالا بازی می‌کنند افزایش یافته و برزیل باید برای ایجاد فاصله با آنها بیشتر کار کند.

پس مشکل احتمالاً ترکیبی از تغییر نسل، رقابت شدید جهانی، نیاز به تثبیت رهبران جدید و کاهش ثبات عملکرد است؛ نه صرفاً یک مربی یا چند بازیکن.

جمع‌بندی؛ زنگ خطر برای برزیل در مسیر لس‌آنجلس ۲۰۲۸

جووانی گاویو انتقاد تندی مطرح کرده، اما خواسته او برکناری برناردینیو نیست؛ تقریباً برعکس. او می‌گوید برزیل یکی از باارزش‌ترین منابع ممکن را روی نیمکت دارد و نسل فعلی هنوز نتوانسته تمام چیزی را که این مربی می‌تواند به آنها منتقل کند جذب کند.

داده‌ها نیز نشان می‌دهند نگرانی او قابل چشم‌پوشی نیست. برزیل در VNL ۲۰۲۵ با رکورد ۱۱ برد و یک شکست صدرنشین مرحله مقدماتی و در نهایت برنز شد؛ چند هفته بعد برای نخستین بار از ۱۹۷۰ در مرحله گروهی قهرمانی جهان حذف شد و در VNL ۲۰۲۶ نیز با هفت برد، پنج باخت و ۱۹ امتیاز در رده نهم مرحله مقدماتی ماند.

برناردینیو تا لس‌آنجلس ۲۰۲۸ قرارداد دارد، بنابراین زمان برای بازسازی هنوز وجود دارد. اما برای کشوری که طلای المپیک و قهرمانی جهان زمانی استاندارد طبیعی‌اش محسوب می‌شد، دو ناکامی متوالی اتفاق کوچکی نیست.

پیام گاویو به نسل فعلی ساده است: برزیل هنوز مربی بزرگش را دارد؛ حالا بازیکنان باید ثابت کنند می‌توانند از این میراث برای ساختن یک نسل بزرگ دیگر استفاده کنند.