قیمت برنج ایرانی امروز ۲۳ مرداد ۱۴۰۵؛ هاشمی ۱۰ کیلویی به مرز ۶ میلیون تومان رسید

آخرین بررسی قیمت‌های خرده‌فروشی در روز جمعه ۲۳ مرداد نشان می‌دهد فاصله قابل توجهی میان ارقام مختلف برنج ایرانی شکل گرفته است.

«برنج فجر سوزنی آبخوان» در بسته ۱۰ کیلویی با قیمت ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود؛ یعنی هر کیلو حدود ۴۵۰ هزار تومان.

قیمت «برنج ساده شیرودی گیلان آقای برنج» نیز برای ۱۰ کیلوگرم ۴ میلیون و ۶۴۵ هزار تومان اعلام شده که معادل حدود ۴۶۴ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلو است.

در گروه گران‌تر، «برنج صدری اشرافی ممتاز فریدونکنار شاهی» ۱۰ کیلویی با قیمت ۵ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان عرضه می‌شود. «برنج هاشمی گیلان نیل‌آی» نیز در نمونه مورد بررسی به ۵ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان رسیده است.

در نتیجه خانواری که قصد خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج ممتاز هاشمی دارد، در برخی فروشگاه‌ها باید نزدیک به ۶ میلیون تومان هزینه کند.

فاصله برنج اقتصادی و ممتاز چقدر شده است؟

مقایسه همین چهار محصول تصویر جالبی از بازار ارائه می‌دهد.

بین فجر ۴.۵ میلیون تومانی و هاشمی ۵.۹۸ میلیون تومانی حدود یک میلیون و ۴۸۰ هزار تومان اختلاف برای یک کیسه ۱۰ کیلویی وجود دارد.

این شکاف می‌تواند در رفتار مصرف‌کنندگان اهمیت زیادی داشته باشد. خانواری که در ماه بیش از ۱۰ کیلوگرم برنج مصرف می‌کند، با جایگزین کردن یک رقم میان‌قیمت به جای هاشمی یا صدری ممتاز می‌تواند هزینه ماهانه خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

همین مسئله احتمالاً یکی از دلایل افزایش توجه بازار به ارقامی مانند فجر و شیرودی است. قیمت‌های عمده‌تر منتشرشده در هفته‌های اخیر نیز تفاوت میان ارقام ممتاز و اقتصادی را نشان می‌دهند؛ برای مثال در اواخر تیر، فجر ممتاز حدود ۴۰۰ هزار تومان و شیرودی اعلاء حدود ۳۶۰ هزار تومان برای هر کیلو در برخی مراکز فروش اعلام شده بود.

آیا ورود برنج تازه قیمت‌ها را کاهش می‌دهد؟

مرداد و شهریور برای بازار برنج دوره مهمی است، زیرا برداشت محصول جدید در مناطق شمالی کشور آغاز می‌شود و افزایش عرضه می‌تواند بر قیمت‌ها اثر بگذارد.

اما کاهش قیمت الزاماً فوری نیست. محصول ابتدا باید برداشت، خشک، تبدیل، سورت، بسته‌بندی و وارد شبکه توزیع شود. علاوه بر آن، قیمت برنج جدید تابع هزینه تولید کشاورز نیز هست.

امسال این هزینه‌ها افزایش قابل توجهی داشته‌اند. خبرگزاری ایرنا در اواخر تیر گزارش کرد کارمزد شالیکوبی در مازندران ۵۰ درصد افزایش یافته است. هزینه کیسه مخصوص شلتوک نیز طبق همان گزارش از حدود ۸ هزار تومان سال قبل به ۴۰ تا ۴۵ هزار تومان رسیده و برای محصول یک هکتار حدود ۷۰ کیسه نیاز است.

بنابراین حتی با ورود محصول تازه، هزینه تولید اجازه نمی‌دهد قیمت‌ها به سادگی به سطوح چند سال قبل برگردند.

هزینه برداشت برنج هم بالا رفته است

هزینه برداشت مکانیزه نیز بخشی از قیمت تمام‌شده برنج جدید را تشکیل می‌دهد.

سازمان جهاد کشاورزی گیلان تعرفه برداشت مکانیزه برنج در سال ۱۴۰۵ را در شرایط معمول معادل ۴ درصد شلتوک استحصالی تعیین کرده است؛ یعنی تقریباً از هر ۲۵ گونی شلتوک، یک گونی بابت دستمزد برداشت محاسبه می‌شود. برای محصول نیمه‌ورس نیز این سهم به ۴.۵ درصد می‌رسد.

تعرفه دروی مکانیزه نیز در گیلان برای هر هکتار ۴۲ میلیون ریال اعلام شده است.

این ارقام نشان می‌دهد بخشی از قیمت بالای برنج از خود مزرعه آغاز می‌شود و نمی‌توان تمام افزایش نرخ خرده‌فروشی را فقط به واسطه‌ها نسبت داد.

واردات برنج در فصل برداشت آزاد شد

متغیر دیگری که می‌تواند بر قیمت برنج در هفته‌های آینده اثر بگذارد، تصمیم دولت درباره واردات است.

شورای قیمت‌گذاری و اتخاذ سیاست‌های حمایتی محصولات اساسی کشاورزی در سال ۱۴۰۵، ممنوعیت ترخیص برنج در فصل برداشت را لغو کرده است. این محدودیت معمولاً از اول مرداد تا پایان آبان اجرا می‌شد، اما امسال اجرا نخواهد شد.

از منظر مصرف‌کننده، افزایش عرضه برنج وارداتی می‌تواند به کنترل قیمت بازار کمک کند و بخشی از تقاضا را از برنج ایرانی به سمت ارقام خارجی ببرد.

اما تولیدکنندگان نگاه متفاوتی دارند. انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج نسبت به آزاد شدن واردات همزمان با فصل برداشت انتقاد کرده و استدلال می‌کند سیاست تنظیم بازار نباید به کاهش قیمت محصول کشاورز در زمان ورود برنج تازه منجر شود.

به همین دلیل سیاستگذار با یک معادله دشوار روبه‌روست: حمایت از قدرت خرید مصرف‌کننده بدون وارد کردن فشار شدید به شالیکار.

واسطه‌ها چقدر در گرانی برنج نقش دارند؟

فاصله قیمت مزرعه تا فروشگاه تنها ناشی از یک عامل نیست.

پس از برداشت، برنج از شالیکوبی عبور می‌کند و هزینه‌های تبدیل شلتوک، افت محصول، سورت، حمل‌ونقل، انبارداری، بسته‌بندی و سود عمده‌فروش و خرده‌فروش به آن اضافه می‌شود.

هرچه تعداد حلقه‌های این زنجیره بیشتر باشد، امکان افزایش فاصله میان قیمت تولیدکننده و مصرف‌کننده نیز بالاتر می‌رود.

رفتار انبارداران هم اهمیت دارد. اگر فعالان بازار انتظار افزایش قیمت داشته باشند و عرضه محصول به بازار کند شود، حتی در فصل برداشت نیز ممکن است کاهش قابل توجهی در نرخ مصرف‌کننده دیده نشود.

به همین دلیل وضعیت بازار در شهریور، یعنی زمانی که حجم بیشتری از محصول تازه وارد شبکه فروش می‌شود، تصویر روشن‌تری از اثر واقعی برداشت امسال ارائه خواهد کرد.

برنج هاشمی چرا همچنان گران‌تر است؟

هاشمی، صدری و برخی انواع طارم در گروه ارقام کیفی و پرتقاضای بازار قرار دارند و معمولاً به دلیل عطر، کیفیت پخت و میزان تقاضا با قیمت بالاتری نسبت به فجر و شیرودی معامله می‌شوند.

قیمت‌های تیر و مرداد نیز همین فاصله را نشان می‌دهد. در یکی از بازارهای تخصصی، هاشمی درجه‌یک گیلان در تیر بسته به کیفیت و نوع خرید حدود ۳۹۵ تا ۴۷۸ هزار تومان در هر کیلو اعلام شده بود.

در خرده‌فروشی بسته‌بندی‌شده، هزینه برند، بسته‌بندی و شبکه فروش می‌تواند نرخ نهایی را حتی بالاتر ببرد؛ به همین دلیل نمونه ۱۰ کیلویی هاشمی مورد بررسی امروز نزدیک ۵۹۸ هزار تومان برای هر کیلو تمام می‌شود.

پیش‌بینی قیمت برنج در شهریور ۱۴۰۵

بازار در هفته‌های آینده تحت تأثیر دو نیروی مخالف قرار خواهد داشت.

از یک طرف افزایش برداشت داخلی و امکان ترخیص برنج وارداتی، عرضه را بیشتر می‌کند و می‌تواند مانع رشد بیشتر قیمت شود. از سوی دیگر افزایش هزینه برداشت، شالیکوبی، کیسه، حمل‌ونقل و سایر نهاده‌ها کف قیمت مورد انتظار تولیدکنندگان را بالا برده است.

به همین دلیل سناریوی کاهش شدید و یکباره قیمت برنج ایرانی فعلاً پشتوانه محکمی ندارد. محتمل‌تر این است که با افزایش عرضه محصول تازه، رقابت در بازار بیشتر شود و سرعت رشد قیمت‌ها کاهش پیدا کند؛ اما مسیر دقیق به حجم برداشت، سیاست واردات و رفتار شبکه توزیع وابسته خواهد بود.

برنج ایرانی در مرز تغییر سبد مصرف خانوار

قیمت‌های امروز یک پیام روشن برای بازار دارد: اختلاف میان برنج ممتاز و اقتصادی دیگر رقم کوچکی نیست.

یک کیسه ۱۰ کیلویی فجر حدود ۴.۵ میلیون تومان، شیرودی حدود ۴.۶۴ میلیون تومان، صدری ممتاز حدود ۵.۷۹ میلیون تومان و هاشمی نزدیک ۵.۹۸ میلیون تومان قیمت دارد.

اگر این فاصله ادامه پیدا کند، بخشی از مصرف‌کنندگان ممکن است به سمت ارقام اقتصادی‌تر، نیم‌دانه یا برنج وارداتی حرکت کنند؛ تغییری که خود می‌تواند در ماه‌های بعد الگوی تقاضا و در نتیجه قیمت‌ها را تغییر دهد.

بازار برنج در مرداد ۱۴۰۵ بنابراین در نقطه‌ای دوگانه ایستاده است: برداشت تازه و واردات ظرفیت ایجاد آرامش دارند، اما افزایش هزینه تولید مانع کاهش آسان قیمت‌هاست. برای خانوارها، سؤال مهم دیگر فقط این نیست که برنج ایرانی گران‌تر می‌شود یا ارزان‌تر؛ بلکه این است که با بودجه فعلی، کدام نوع برنج هنوز می‌تواند در سبد خرید باقی بماند.