پیام پزشکیان در سالروز بازگشت آزادگان؛ «صبر، همبستگی و امید» کلید ایستادگی ایران است

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، همزمان با ۲۶ مرداد و سالروز بازگشت آزادگان به میهن، پیامی در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد و از آزادگان به‌عنوان نماد ایستادگی در برابر رنج و فشار یاد کرد. پایگاه رسمی ریاست‌جمهوری نیز همچنان پزشکیان را به‌عنوان رئیس‌جمهور اسلامی ایران معرفی می‌کند.

پزشکیان در پیام خود نوشت آنچه بر آزادگان ایران در سال‌های اسارت گذشته، فقط بخشی از تاریخ جنگ نیست و آن را «روایت ایستادگی مردانی» دانست که رنج را تحمل کردند اما از عزت ایران عقب ننشستند. او در ادامه، صبر، همبستگی و امید را سه عامل کلیدی برای ایستادگی ایران در برابر فشارها و تهدیدهای روزافزون خارجی معرفی کرد. متن این پیام ساعاتی پس از انتشار در حساب رئیس‌جمهور، در رسانه‌های داخلی نیز بازتاب یافت.

۲۶ مرداد؛ چرا بازگشت آزادگان به یک نماد تاریخی تبدیل شد؟

۲۶ مرداد در تقویم معاصر ایران یادآور آغاز یکی از بزرگ‌ترین مراحل تبادل اسیران ایرانی و عراقی پس از پایان جنگ هشت‌ساله است. در ۲۶ مرداد ۱۳۶۹ روند گسترده بازگشت اسرای ایرانی آغاز شد و نخستین گروه بزرگ آزادگان از مرز وارد کشور شدند. این اتفاق نزدیک به دو سال پس از برقراری آتش‌بس میان ایران و عراق رخ داد.

بر اساس آمار منتشرشده درباره روند تبادل اسرا، در عملیات گسترده تابستان ۱۳۶۹، ۳۷ هزار و ۵۳۲ آزاده ایرانی طی چندین مرحله به کشور بازگشتند. مجموع بازگشت اسیران ایرانی در مراحل مختلف از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۱ نیز ۳۹ هزار و ۱۴۰ نفر اعلام شده است.

همین ابعاد گسترده، ۲۶ مرداد را از یک تاریخ مربوط به پایان جنگ فراتر برد و آن را در حافظه عمومی به روز بازگشت آزادگان تبدیل کرد. تصاویر ورود اتوبوس‌های حامل اسرا، دیدار دوباره خانواده‌ها و بازگشت افرادی که بعضاً سال‌های طولانی از زندگی خود را در اردوگاه‌های عراق سپری کرده بودند، بخشی از حافظه تصویری جنگ ایران و عراق شد.

اما پیام امسال رئیس‌جمهور یک تفاوت مهم دارد: پزشکیان مستقیماً میان تجربه تاریخی آزادگان و شرایط امروز ایران ارتباط برقرار کرده است.

پزشکیان از تاریخ جنگ به وضعیت امروز ایران رسید

بخش سیاسی‌تر پیام رئیس‌جمهور در جمله دوم دیده می‌شود؛ جایی که او «صبر، همبستگی و امید» را کلید ایستادگی ایران در برابر فشار و تهدید خارجی می‌داند. این انتخاب واژگان نشان می‌دهد هدف پیام فقط بزرگداشت آزادگان نیست، بلکه دولت تلاش دارد تجربه آنها را به‌عنوان الگویی برای شرایط جاری کشور بازتعریف کند.

این تأکید در مقطع حساسی مطرح شده است. گزارش‌های تازه بین‌المللی از ادامه فشار شدید اقتصادی و امنیتی بر ایران و احتمال اعمال اقدامات اقتصادی و تحریم‌های جدید از سوی واشنگتن حکایت دارد. رویترز روز ۱۷ اوت گزارش داد دولت آمریکا از احتمال اعمال فشارهای اقتصادی تازه علیه تهران سخن گفته؛ آن هم در شرایطی که پیامدهای درگیری طولانی ایران و آمریکا فشار مضاعفی بر اقتصاد ایران وارد کرده است.

اختلاف و تنش بر سر تنگه هرمز نیز همچنان یکی از موضوعات اصلی میان تهران و واشنگتن است و دو طرف در روزهای اخیر روایت‌های متفاوتی درباره کنترل و امنیت این آبراه راهبردی مطرح کرده‌اند.

در چنین فضایی، عبارت «تهدیدهای روزافزون خارجی» در پیام پزشکیان معنایی کاملاً معاصر پیدا می‌کند.

چرا رئیس‌جمهور روی «همبستگی» تأکید کرد؟

در میان سه واژه مورد استفاده پزشکیان، شاید «همبستگی» بیشترین بار سیاسی را داشته باشد.

تأکید بر انسجام و وحدت داخلی موضوع تازه‌ای در ادبیات رئیس‌جمهور نیست. پزشکیان طی ماه‌های گذشته نیز در سخنان رسمی خود بارها بر همراهی مردم، همدلی داخلی و عبور از بحران از طریق انسجام اجتماعی تأکید کرده است. در یکی از سخنرانی‌های رسمی او در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز «وحدت و همدلی همه ایرانیان» به‌عنوان یکی از عوامل عبور از بحران و تهدید مطرح شد.

او در گفت‌وگوی اخیر خود با مردم نیز ضمن تشریح عملکرد دولت، بار دیگر بر ضرورت حفظ وحدت و انسجام داخلی در کنار سیاست خارجی تأکید کرده بود.

از این زاویه، پیام مربوط به آزادگان را باید در ادامه همان خط سیاسی دید؛ روایتی که معتقد است مقاومت در برابر فشار خارجی تنها مسئله توان نظامی یا دیپلماسی نیست و میزان همراهی جامعه و حفظ انسجام داخلی نیز در آن نقش تعیین‌کننده دارد.

«صبر»؛ اشاره‌ای به یک دوره کوتاه‌مدت نیست

واژه دوم پیام رئیس‌جمهور «صبر» است. این واژه با تجربه آزادگانی که بعضاً سال‌های طولانی در اسارت بودند ارتباط مستقیمی دارد، اما استفاده از آن برای توصیف شرایط فعلی کشور نیز قابل توجه است.

فشار اقتصادی ناشی از جنگ، تحریم و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی اکنون یکی از اصلی‌ترین چالش‌های پیش روی دولت است. گزارش رویترز از نگرانی مقام‌های ایرانی نسبت به تشدید مشکلات اقتصادی و تأثیر آن بر جامعه حکایت دارد و به تورم بالا، آسیب به تجارت و زیرساخت‌ها و افزایش فشار بر معیشت خانوارها اشاره می‌کند.

در چنین شرایطی، تأکید رئیس‌جمهور بر صبر را می‌توان پیامی به جامعه برای تحمل یک دوره دشوار دانست؛ هرچند دوام چنین رویکردی طبیعتاً به عملکرد دولت در کاهش فشار اقتصادی و حل مشکلات روزمره مردم نیز وابسته خواهد بود.

«امید»؛ ضلع سوم پیام پزشکیان

ضلع سوم پیام، امید است؛ واژه‌ای که در کنار صبر و همبستگی قرار گرفته و در واقع بخش آینده‌نگرانه پیام رئیس‌جمهور را تشکیل می‌دهد.

تجربه آزادگان از نگاه پزشکیان زمانی قابلیت تبدیل شدن به یک الگوی سیاسی پیدا می‌کند که تنها بر تحمل سختی متمرکز نباشد؛ بلکه حفظ امید به عبور از آن شرایط نیز بخشی از روایت باشد.

این همان تفاوت میان «تحمل فشار» و «مقاومت با چشم‌انداز خروج از بحران» است. در روایت رئیس‌جمهور، آزادگان سال‌های اسارت را تحمل کردند، اما آنچه اهمیت داشت حفظ هویت و امید به بازگشت بود. اکنون دولت می‌کوشد همین مفهوم را به وضعیت فعلی کشور پیوند بزند.

پیامی مناسبتی با یک مخاطب سیاسی گسترده‌تر

پیام پزشکیان به مناسبت سالروز بازگشت آزادگان در ظاهر متنی کوتاه است، اما ترکیب واژه‌های آن نشان می‌دهد مخاطبش فقط آزادگان و خانواده‌های آنان نیستند.

رئیس‌جمهور از یک واقعه تاریخی برای توضیح یک گزاره سیاسی در زمان حال استفاده کرده است: ایران با فشار خارجی روبه‌روست و برای عبور از آن، علاوه بر ابزارهای رسمی قدرت، به صبر جامعه، انسجام داخلی و حفظ امید نیاز دارد.

انتخاب ۲۶ مرداد برای بیان چنین پیامی نیز معنادار است. سالروز بازگشت ده‌ها هزار ایرانی از اسارت، یکی از معدود مناسبت‌هایی است که در آن مفهوم «تحمل سختی» با یک پایان مشخص و امیدوارکننده ــ بازگشت به خانه ــ همراه شده است. روند گسترده بازگشت آزادگان در تابستان ۱۳۶۹ نیز پس از سال‌ها جنگ و حدود دو سال انتظار پس از آتش‌بس اتفاق افتاد.

به همین دلیل، پیام امسال پزشکیان را می‌توان تلاشی برای انتقال همان الگو به شرایط امروز دانست؛ فشار ممکن است طولانی شود، اما از نگاه رئیس‌جمهور، فرسایش امید و شکاف داخلی نباید به نتیجه آن تبدیل شود.

در نهایت شاید مهم‌ترین جمله پیام پزشکیان همان سه‌گانه کوتاه باشد: «صبر، همبستگی و امید». سه واژه‌ای که رئیس‌جمهور با یادآوری آزادگان از تاریخ جنگ بیرون کشیده، اما مخاطب اصلی آن بیش از هر چیز ایران امروز است.