بنزین گران می‌شود؟ پاسخ تازه جایگاه‌داران پس از جنجال بنزین ۸۷ هزار تومانی

موضوع قیمت بنزین دوباره به یکی از حساس‌ترین بحث‌های اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ آن هم پس از انتشار اخبار و گمانه‌زنی‌های متعدد درباره تغییر نرخ سوم، اصلاح سهمیه‌ها و اجرای آزمایشی شیوه‌های جدید توزیع سوخت.

در تازه‌ترین واکنش، سخنگوی صنف جایگاه‌داران سوخت تأکید کرده است که تا این لحظه هیچ تغییر تازه‌ای درباره قیمت بنزین قطعی نشده و هنوز تصمیم نهایی در این زمینه گرفته نشده است.

این موضع با آخرین اظهارات رسمی دولت نیز هم‌جهت است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، ۲۸ ژوئیه اعلام کرد که در قیمت بنزین سهمیه‌ای تغییری ایجاد نخواهد شد و اگر درباره بنزین غیرسهمیه‌ای تصمیم تازه‌ای گرفته شود، موضوع به صورت رسمی اطلاع‌رسانی خواهد شد.

قیمت فعلی بنزین چقدر است؟

برای فهمیدن بحث‌های تازه، ابتدا باید ساختار فعلی قیمت بنزین را مرور کرد.

طرح سه‌نرخی بنزین از ۲۲ آذر ۱۴۰۴ اجرایی شد. در آن زمان سهمیه خودروهای شخصی شامل ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۱۰۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان بود و مصرف مازاد با کارت جایگاه با قیمت ۵۰۰۰ تومان عرضه می‌شد. همچنین برخی خودروهای دولتی، وارداتی و مناطق آزاد مشمول نرخ ۵۰۰۰ تومانی شدند.

اما پس از تحولات امسال، مقدار سهمیه نرخ دوم کاهش پیدا کرد. بر اساس آخرین توضیح رسمی دولت، سهمیه ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان همچنان بدون تغییر باقی مانده، اما سهمیه بنزین ۳۰۰۰ تومانی که در ابتدا ۱۰۰ لیتر بود، ابتدا به ۷۰ لیتر و سپس به ۵۰ لیتر در ماه کاهش یافت.

بنابراین یکی از نکات مهم در بحث‌های اخیر این است که «تغییر در سهمیه» با «تغییر در قیمت» یکسان نیست. دولت تا اینجا مقدار سهمیه نرخ دوم را کاهش داده، اما نرخ ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی بنزین سهمیه‌ای را تغییر نداده است.

بنزین ۸۷ هزار تومانی از کجا آمد؟

مهم‌ترین عامل داغ شدن دوباره بحث قیمت سوخت، اتفاقی بود که طی روزهای گذشته در استان کرمان رخ داد.

در قالب یک طرح جدید پیشنهاد شده بود کارت سوخت شهروندان در کرمان شامل ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی، ۵۰ لیتر بنزین ۳۰۰۰ تومانی و ۴۰ لیتر بنزین ۵۰۰۰ تومانی باشد. مطابق توضیح سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، برای مصرف بیشتر از این میزان، عرضه بنزین با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی مطرح شد و رقم ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای هر لیتر اعلام شد.

همین عدد به سرعت در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها بازتاب پیدا کرد و این تصور را ایجاد کرد که ممکن است بنزین ۸۷ هزار تومانی در سراسر کشور در راه باشد.

اما چنین نتیجه‌گیری‌ای درست نیست.

اجرای نرخ پالایشگاهی در کرمان خیلی زود متوقف شد و مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کرمان اعلام کرد که در پی پیگیری‌های صورت‌گرفته، عرضه سوخت با نرخ پالایشگاهی تا اطلاع ثانوی انجام نخواهد شد.

در نتیجه، بنزین ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی در حال حاضر یک قیمت سراسری و قطعی برای کشور نیست.

آیا بنزین ۱۰ هزار تومانی هم منتفی شده است؟

پیش از ماجرای کرمان نیز خبرهایی درباره احتمال افزایش نرخ سوم بنزین از ۵۰۰۰ به ۱۰ هزار تومان منتشر شده بود.

این گمانه‌زنی‌ها در تیرماه و اوایل مرداد به اندازه‌ای جدی شد که دولت مجبور شد چند بار درباره آن توضیح بدهد. سخنگوی دولت در سوم مرداد اعلام کرد اصل مدیریت مصرف و ایجاد توازن در حوزه بنزین ضروری است، اما هنوز مشخص نشده این کار از مسیر تغییر قیمت یا اصلاح سهمیه‌ها دنبال خواهد شد. او تأکید کرد در آن مقطع هیچ تغییر جدیدی اعمال نشده بود.

چند روز بعد نیز دولت صریح‌تر گفت قیمت بنزین سهمیه‌ای تغییر نخواهد کرد و درباره نرخ غیرسهمیه‌ای، هر تصمیم تازه پیش از اجرا اعلام خواهد شد.

بنابراین نرخ ۱۰ هزار تومانی نیز در شرایط فعلی نباید به عنوان «قیمت قطعی جدید بنزین» معرفی شود.

چرا دولت دوباره سراغ پرونده بنزین رفته است؟

اگرچه قیمت جدیدی قطعی نشده، اما این به معنای بسته شدن پرونده اصلاحات بنزینی نیست.

مسئولان وزارت نفت بارها از افزایش مصرف و ضرورت مدیریت تقاضا صحبت کرده‌اند. شرکت ملی پالایش و پخش نیز تأکید کرده راه‌حل پایدار ناترازی سوخت صرفاً افزایش تولید نیست و اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهره‌وری و مدیریت بخش تقاضا باید در کنار توسعه تولید دنبال شود.

در گزارش رسمی شانا درباره سیاست‌های سوخت نیز آمده است که اصلاح نشدن طولانی‌مدت قیمت‌ها و افزایش تقاضا، رشد سالانه مصرف بنزین و نیاز به منابع بیشتر برای تأمین سوخت را به یکی از چالش‌های سیاست‌گذاری تبدیل کرده است. اجرای نرخ ۵۰۰۰ تومانی در سال گذشته نیز بخشی از برنامه دولت برای کاهش استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه و سوق دادن مصرف‌کنندگان به سمت کارت سوخت شخصی عنوان شد.

به همین دلیل مسئله اصلی اکنون این نیست که «آیا دولت درباره بنزین فکر می‌کند؟»؛ روشن است که سیاست‌های سوخت در حال بازنگری هستند. سؤال واقعی این است که مدل نهایی چه خواهد بود و چه زمانی اجرا می‌شود؟

مردم فعلاً چه چیزی را ملاک قرار دهند؟

در میان حجم بالای اخبار و اعداد مختلف، مرز میان «پیشنهاد»، «طرح آزمایشی» و «مصوبه نهایی» اهمیت زیادی دارد.

یک مقام ممکن است درباره هزینه واقعی تولید یا واردات بنزین صحبت کند؛ این عدد الزاماً قیمت فروش بنزین به مردم نیست. یک طرح ممکن است در یک استان به شکل آزمایشی مطرح شود؛ این هم به معنی اجرای سراسری آن نیست. حتی بررسی نرخ‌های مختلف در دولت نیز تا زمانی که مصوبه اجرایی و اطلاعیه رسمی منتشر نشود، به معنای تغییر قیمت در جایگاه‌ها نخواهد بود.

موضع رسمی دولت در دوم اوت این بود که ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی حفظ می‌شود و قیمت بنزین سهمیه‌ای تغییر نمی‌کند. دولت همچنین وعده داده هر تغییر احتمالی پیش از اجرا به مردم اعلام شود.

بنابراین انتشار عباراتی مانند «قیمت بنزین قطعی شد» یا «بنزین از فردا گران می‌شود» بدون مصوبه و اطلاعیه رسمی را باید با احتیاط دنبال کرد.

بنزین گران می‌شود یا نه؟

پاسخ دقیق در شرایط فعلی این است: هنوز افزایش جدیدی قطعی نشده، اما پرونده اصلاح شیوه توزیع و قیمت‌گذاری بنزین همچنان باز است.

دولت از یک سو تأکید دارد نرخ بنزین سهمیه‌ای تغییر نمی‌کند و از سوی دیگر درباره مدیریت مصرف، کاهش سهمیه نرخ دوم و بررسی مدل‌های تازه برای بنزین غیرسهمیه‌ای صحبت می‌کند. تجربه کوتاه طرح کرمان و توقف نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی نیز نشان داد که هنوز درباره شکل نهایی اصلاحات اجماع و تصمیم اجرایی سراسری وجود ندارد.

اظهارنظر تازه سخنگوی صنف جایگاه‌داران سوخت نیز دقیقاً همین وضعیت را تأیید می‌کند: تا این لحظه تصمیم نهایی جدیدی درباره قیمت بنزین گرفته نشده است.

پس فعلاً نه بنزین ۱۰ هزار تومانی را می‌توان قیمت قطعی دانست و نه عدد ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان را به سراسر کشور تعمیم داد. آنچه اهمیت دارد، اطلاعیه رسمی دولت و وزارت نفت است؛ چون در پرونده‌ای به حساسیت بنزین، فاصله میان یک «سناریوی روی میز» و یک «قیمت قطعی در نازل جایگاه» می‌تواند بسیار زیاد باشد.