نخستین جشنواره موسیقی ورزشی ایران آغاز شد؛ ارسال آثار تا دی ۱۴۰۵

نشست خبری نخستین جشنواره موسیقی ورزشی با حضور علی خلیلی رئیس فدراسیون ورزش‌های همگانی، علیرضا مهدوی دبیرکل فدراسیون، احمد صدری مدیر خانه موسیقی تهران، کاوه خورابه دبیر هنری جشنواره، حامد حسین‌زاده دبیر اجرایی و مسئولان منطقه فرهنگی و گردشگری اراضی عباس‌آباد برگزار شد و در پایان نیز پوستر رسمی جشنواره رونمایی شد.

براساس اعلام منتشرشده از سوی روابط عمومی فدراسیون و رسانه‌های حاضر در نشست، فرایند جشنواره از ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ آغاز شده و تا دی‌ماه ادامه خواهد داشت. کاوه خورابه نیز گفته برنامه‌ریزی فعلی این است که مرحله نهایی جشنواره در پایان دی برگزار شود.

به این ترتیب جشنواره یک رویداد یک‌روزه نیست؛ بلکه چند ماه فرصت برای دریافت، بررسی، آماده‌سازی و داوری آثار در نظر گرفته شده است.

هدف جشنواره موسیقی ورزشی چیست؟

علی خلیلی در نشست امروز، موسیقی را یکی از ابزارهایی دانست که می‌تواند برای فرهنگ‌سازی در حوزه فعالیت بدنی مورد استفاده قرار گیرد. به گفته رئیس فدراسیون ورزش‌های همگانی، هدف این است که از جذابیت و نفوذ موسیقی برای انتقال اهمیت ورزش به مردم و افزایش انگیزه آنها برای فعالیت بدنی استفاده شود.

کاوه خورابه نیز فلسفه جشنواره را ایجاد یک جریان فرهنگی در نقطه اتصال موسیقی، ورزش، سلامت و نشاط اجتماعی توصیف کرده است. شعار دوره نخست نیز «موسیقی؛ زبان حرکت، سلامت و نشاط اجتماعی» اعلام شده است.

این ایده از نظر علمی نیز کاملاً بی‌ارتباط با تجربه ورزش نیست. پژوهش‌ها نشان داده‌اند انتخاب مناسب موسیقی می‌تواند در برخی انواع فعالیت ورزشی بر انگیزه، احساس خستگی و تجربه ذهنی ورزش اثر مثبت داشته باشد و در بعضی شرایط حتی عملکرد جسمانی را بهبود دهد؛ هرچند اندازه اثر به نوع تمرین، انتخاب موسیقی و ویژگی‌های فردی وابسته است.

به همین دلیل، اگر خروجی جشنواره به موسیقی‌هایی برسد که واقعاً برای پیاده‌روی، ورزش صبحگاهی، فعالیت‌های گروهی و رویدادهای عمومی طراحی شده باشند، این پروژه می‌تواند کاربردی فراتر از یک جشنواره هنری داشته باشد.

چه آثاری در جشنواره موسیقی ورزشی پذیرفته می‌شود؟

برخلاف تصور اولیه، جشنواره تنها به ساخت سرود یا موسیقی حماسی برای تیم‌های ورزشی محدود نیست.

طبق توضیحات دبیر هنری، رویداد دو بخش اصلی دارد: بخش هنری و آهنگسازی و بخش علمی و پژوهشی. در بخش هنری محدودیت سختگیرانه‌ای درباره سبک موسیقی اعلام نشده و موسیقی دستگاهی ایران، موسیقی نواحی، کلاسیک غربی، پاپ، راک، موسیقی مذهبی و آیینی و حتی موسیقی کار می‌تواند در چارچوب فراخوان مورد بررسی قرار گیرد. آثار نیز می‌توانند باکلام یا بی‌کلام باشند.

سه محور برای بخش آهنگسازی تعریف شده است. محور «سفیر اراده» روی موضوعاتی مانند تلاش، استقامت، امید و عبور از شکست تمرکز دارد؛ «طنین میدان» به موسیقی‌های دارای انرژی، تحرک، سرعت و قابلیت همراهی با ورزش اختصاص دارد و «سرود پیروزی و شکوه» آثاری با فضای حماسی، همبستگی و جشن موفقیت را شامل می‌شود.

این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد برگزارکنندگان به دنبال یک قطعه واحد برای یک مناسبت خاص نیستند، بلکه می‌خواهند مجموعه‌ای از موسیقی‌های قابل استفاده در موقعیت‌های مختلف ورزشی ایجاد کنند.

موسیقی ایرانی یکی از محورهای اصلی جشنواره است

یکی از بخش‌های مورد تأکید برگزارکنندگان، هویت ایرانی آثار است. خورابه گفته استفاده از ظرفیت موسیقی دستگاهی و نواحی مختلف ایران از محورهای جدی جشنواره خواهد بود. احمد صدری نیز به تنوع ریتمیک موسیقی اقوام اشاره کرده و گفته بسیاری از نغمه‌های محلی به طور طبیعی ظرفیت همراهی با حرکت و فعالیت جمعی را دارند.

این نکته می‌تواند یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های جشنواره با موسیقی‌های آماده‌ای باشد که معمولاً در سالن‌های ورزشی پخش می‌شوند. برگزارکنندگان معتقدند ورزشگاه‌ها و فضاهای ورزشی ایران از نظر موسیقی اختصاصی فقیر هستند و بخشی از موسیقی مورد استفاده ارتباط روشنی با هویت ورزشی یا فرهنگ همان منطقه ندارد.

هدف اعلام‌شده این است که آثار منتخب در آینده بتوانند در استان‌های مختلف و برنامه‌های عمومی فدراسیون به کار گرفته شوند.

هوش مصنوعی هم اجازه ورود به جشنواره دارد

یکی از بخش‌های متفاوت فراخوان به استفاده از هوش مصنوعی مربوط می‌شود.

دبیر هنری جشنواره اعلام کرده استفاده خلاقانه از ابزارهای هوش مصنوعی ممنوع نیست و آثاری که با کمک این فناوری تولید شده باشند امکان حضور خواهند داشت؛ اما هنرمند باید استفاده از AI را شفاف اعلام کند و حقوق مؤلف، مالکیت فکری و اصالت اثر نیز رعایت شود.

در بخش پژوهشی نیز «هوش مصنوعی و آینده موسیقی ورزشی» یکی از محورهای اعلام‌شده است. سایر موضوعات پژوهشی شامل موسیقی و توسعه ورزش همگانی، موسیقی و سلامت و طب ورزشی، نشاط اجتماعی، هویت فرهنگی و موسیقی ایرانی، آهنگسازی برای حرکت و سیاست‌گذاری در حوزه موسیقی ورزشی است.

این تصمیم، جشنواره را از یک مسابقه سنتی آهنگسازی فراتر می‌برد و می‌تواند بحث‌های تازه‌ای درباره فناوری، مالکیت اثر و آینده تولید موسیقی برای ورزش ایجاد کند.

آثار برگزیده چه سرنوشتی خواهند داشت؟

برگزارکنندگان تأکید کرده‌اند هدف صرفاً انتخاب چند برنده و اهدای جایزه نیست.

احمد صدری گفته آثار منتخب می‌توانند با همکاری دبیرخانه بازتنظیم یا برای ارائه نهایی آماده شوند و سپس به شکل حرفه‌ای و استودیویی ضبط شوند. این آثار قرار است از طریق بسترهای فدراسیون در اختیار استان‌ها و برنامه‌های ورزشی قرار گیرند.

خورابه نیز گفته هدف بلندمدت، ایجاد یک آرشیو موسیقی ورزشی است تا برگزارکنندگان رویدادهای مختلف بتوانند به جای انتخاب موسیقی‌های نامرتبط، از مجموعه‌ای متناسب با نوع فعالیت و فضای اجتماعی استفاده کنند.

اگر این بخش عملی شود، شاید مهم‌ترین خروجی جشنواره همین آرشیو باشد؛ زیرا مسئله اصلی بسیاری از رویدادهای ورزشی نه فقدان موسیقی، بلکه فقدان موسیقی طراحی‌شده برای هدف، ریتم و مخاطب مشخص است.

ثبت‌نام جشنواره موسیقی ورزشی چگونه انجام می‌شود؟

در خبر منتشرشده از نشست امروز اعلام شده علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات و ارسال آثار می‌توانند به سامانه رویدادهای فدراسیون ورزش‌های همگانی مراجعه کنند. این سامانه فعال است و برای ثبت‌نام مسابقات و رویدادهای فدراسیون استفاده می‌شود.

البته یک ناهماهنگی در اطلاع‌رسانی رسمی وجود دارد که بهتر است متقاضیان به آن توجه کنند. خبرهای تسنیم و پانا نشانی سامانه رویدادها را اعلام کرده‌اند، اما صفحه خبر در سایت اصلی فدراسیون در زمان بررسی، نشانی دیگری یعنی سامانه قدیمی جشنواره «روایت حرکت» را درج کرده است؛ همان صفحه نیز برخلاف سایر منابع زمان آغاز را ۲۸ مرداد نوشته، در حالی که صفحه اصلی خود فدراسیون خبر جشنواره را با تاریخ انتشار ۲۷ مرداد ثبت کرده است. سامانه قدیمی نیز در حال حاضر همچنان محتوای جشنواره «روایت حرکت» سال گذشته را نمایش می‌دهد.

بنابراین تا اصلاح احتمالی اطلاع‌رسانی، سامانه رویدادهای فدراسیون که در خبر رسمی رسانه‌ها اعلام شده، مسیر قابل اتکاتری برای پیگیری فراخوان جدید است.

یک جشنواره متفاوت در مرز ورزش و فرهنگ

نخستین جشنواره موسیقی ورزشی را می‌توان آزمونی برای یک ایده کمتر تجربه‌شده در ورزش ایران دانست: استفاده نظام‌مند از هنر برای افزایش مشارکت مردم در فعالیت بدنی.

فدراسیون ورزش‌های همگانی پیش از این از فعال بودن ۱۷۵۰ ایستگاه ورزش روزانه در کشور و برنامه توسعه این شبکه خبر داده و در رویداد ورزش‌های روزانه پل طبیعت نیز حدود ۱۰ هزار شرکت‌کننده حضور داشته‌اند. چنین شبکه‌ای، در صورت ادامه فعالیت، می‌تواند محل واقعی استفاده از آثار تولیدشده جشنواره باشد.

موفقیت جشنواره اما به تعداد آثار ارسالی یا مراسم اختتامیه محدود نخواهد بود. معیار مهم‌تر این است که آیا موسیقی‌های منتخب بعداً در پارک‌ها، ایستگاه‌های ورزش صبحگاهی، برنامه‌های محله‌ای، مسابقات و رویدادهای عمومی شنیده خواهند شد یا مانند بسیاری از جشنواره‌ها پس از پایان مراسم در آرشیو باقی می‌مانند.

جشنواره از ۲۷ مرداد آغاز شده و تا دی ۱۴۰۵ ادامه دارد؛ حالا باید دید ترکیب آهنگسازان، پژوهشگران و جامعه ورزش می‌تواند برای نخستین بار یک هویت مشخص برای «موسیقی ورزشی ایرانی» بسازد یا خیر.