قیمت روغن موتور در مرداد ۱۴۰۵؛ بازار زیر فشار افزایش هزینه‌ها و اختلاف عجیب نرخ‌ها

روغن موتور در سال‌های گذشته معمولاً سهم محدودی از هزینه نگهداری خودرو داشت، اما در سال ۱۴۰۵ این کالا نیز به جمع اقلامی پیوسته که مالکان خودرو هنگام هر سرویس دوره‌ای باید برای آن بودجه قابل توجه‌تری کنار بگذارند. افزایش قیمت فقط محدود به برندهای خارجی نیست و محصولات تولیدکنندگان بزرگ داخلی نیز از ابتدای سال با تعدیل رسمی نرخ روبه‌رو شده‌اند.

در ۱۳ اردیبهشت امسال، پس از تأیید نهادهای نظارتی، افزایش میانگین ۳۰ درصدی قیمت انواع روغن موتور بنزینی و دیزلی اعلام شد. این افزایش بر اساس گرید و سطح کیفیت محصولات متفاوت بود و تولیدکنندگان بزرگ روانکار کشور نیز تغییر نرخ‌های خود را اعلام کردند.

چرا روغن موتور در سال ۱۴۰۵ گران شد؟

برخلاف تصور رایج، قیمت روغن موتور فقط تابع قیمت نفت خام نیست. روغن پایه، لوبکات، بسته افزودنی، ظروف و مواد بسته‌بندی، حمل‌ونقل و هزینه‌های تولید همگی در قیمت تمام‌شده اثر دارند.

در افشاهای مربوط به افزایش نرخ تولیدکنندگان، رشد قیمت خوراک و لوبکات، افزایش نرخ ارز، گران‌تر شدن مواد افزودنی و مواد اولیه وارداتی و افزایش هزینه بسته‌بندی از عوامل اصلی تعدیل قیمت معرفی شده‌اند. شرکت نفت بهران نیز در اطلاعیه مربوط به افزایش نرخ، افزایش ارز، خوراک و سایر هزینه‌های تولید را از دلایل رشد قیمت محصولات عنوان کرده بود.

این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا بخشی از افزودنی‌های مورد استفاده در روغن‌های با سطح کیفی بالاتر مستقیماً یا غیرمستقیم به زنجیره واردات وابسته‌اند. در نتیجه حتی زمانی که تولید روغن پایه در داخل انجام می‌شود، محصول نهایی کاملاً از نوسان ارزی مصون نیست.

قیمت روغن موتور در مرداد؛ سه نمونه از بازار

بر اساس نرخ‌های ارائه‌شده در بازار، سه محصول پرمراجعه در بازه‌های کاملاً متفاوتی قرار گرفته‌اند:

اگر فقط حجم را مبنا قرار دهیم، قیمت هر لیتر در این سه نمونه به‌ترتیب حدود ۵۵۰ هزار تومان، یک میلیون تومان و یک میلیون و ۱۵۷ هزار تومان می‌شود.

اما این مقایسه به‌تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص «ارزان» یا «گران» بودن روغن نیست. نوع روغن، سطح API، منبع تولید، بسته‌بندی، اصالت کالا و مشخصات دقیق هر نسخه اهمیت دارد. برای نمونه، اسپیدی Super Power 20W-50 یک لیتری در منابع فروشگاهی با سطح API SL/CF و گرانروی 20W-50 معرفی شده، در حالی که مشخصات کاسترول Magnatec 10W-40 بسته به بازار و نسخه محصول می‌تواند متفاوت باشد.

یک نکته مهم؛ قیمت بازار یک عدد واحد نیست

بررسی داده‌های فروشگاهی نشان می‌دهد درباره روغن موتور نمی‌توان از یک «قیمت روز» واحد مانند نرخ رسمی یک کالای استانداردشده سخن گفت.

برای مثال، در یک گزارش بازار مربوط به ۱۵ مرداد، بهران سوپر پیشتاز SL 10W-40 با قیمت حدود یک میلیون و ۹۸۰ هزار تومان و کاسترول Magnatec 10W-40 با حدود ۲ میلیون و ۵۵۰ هزار تومان درج شده بود. یک فروشگاه دیگر نیز بهران سوپر پیشتاز چهار لیتری را در ۶ مرداد یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان عرضه می‌کرد.

در مقابل، نرخ‌های اعلام‌شده در نمونه فعلی به ۲.۲ میلیون تومان برای بهران و ۴.۶۳ میلیون تومان برای کاسترول می‌رسند.

این اختلاف نشان می‌دهد بهتر است این ارقام را قیمت‌های مشاهده‌شده در برخی فروشگاه‌ها یا عرضه‌کنندگان بدانیم، نه میانگین قطعی کل بازار. به‌خصوص درباره برندهایی مانند کاسترول، تفاوت میان نسخه محصول، محل تولید، سطح کیفی، موجودی قدیمی یا جدید و اصالت کالا می‌تواند فاصله قیمت قابل توجهی ایجاد کند.

آیا روغن موتور در مرداد دوباره گران شده است؟

داده‌های موجود از یک پاسخ کاملاً یکدست حمایت نمی‌کنند.

بخش اصلی افزایش رسمی قیمت امسال در اردیبهشت و با مجوز میانگین ۳۰ درصدی اتفاق افتاد. پس از آن نیز برخی محصولات در بازار آزاد افزایش بیشتری تجربه کرده‌اند، اما نمی‌توان گفت تمام روغن‌ها در مرداد با یک نرخ مشخص یا به یک اندازه گران شده‌اند.

برای نمونه، گزارش بازار ۱۱ تیر قیمت بهران سوپر پیشتاز 10W-40 را حدود یک میلیون و ۸۸۰ هزار تومان ثبت کرده بود و در ابتدای مرداد این رقم در همان مجموعه داده‌ها به حدود یک میلیون و ۹۸۰ هزار تومان رسیده بود؛ یعنی رشدی حدود ۵ درصد. در همان گزارش‌ها قیمت کاسترول Magnatec 10W-40 تغییر مشابهی نشان نمی‌داد.

بنابراین توصیف دقیق‌تر بازار این است: سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به ابتدای سال بالاتر رفته، اما حرکت قیمت در مرداد میان برندها و فروشندگان یکسان نیست.

10W-40، 20W-50 و API SL؛ چرا فقط قیمت مهم نیست؟

یکی از خطرهای افزایش قیمت این است که مصرف‌کننده برای صرفه‌جویی صرفاً سراغ ارزان‌ترین روغن برود.

اما اعداد روی ظرف روغن معنای فنی دارند. گریدهایی مانند 10W-40 و 20W-50 به رفتار ویسکوزیته روغن در شرایط دمایی مختلف مربوط‌اند و استانداردهایی مانند SL، SN یا SP سطح عملکرد روغن را نشان می‌دهند.

مؤسسه API صراحتاً توصیه می‌کند مالک خودرو ابتدا به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کند و سپس سطح کیفی روغن را انتخاب کند. API همچنین می‌گوید روغن‌های بنزینی SP برای موتورهایی که سطح SN نیاز دارند حفاظت لازم را ارائه می‌کنند، اما استفاده از سطح‌های قدیمی‌تر برای موتورهایی که استاندارد جدیدتر می‌خواهند الزاماً انتخاب مناسبی نیست.

برای نمونه، API سطح SL را برای خودروهای بنزینی مدل ۲۰۰۴ و قدیمی‌تر تعریف کرده، در حالی که SP استاندارد جدیدتری برای موتورهای مدرن و موضوعاتی مانند رسوبات دمای بالا، سایش زنجیر تایم و پدیده LSPI در برخی موتورهای توربوشارژ است.

بنابراین یک روغن ارزان‌تر با گرید یا استاندارد نامناسب ممکن است عملاً صرفه‌جویی نباشد.

تعویق تعویض روغن؛ صرفه‌جویی پرریسک

افزایش قیمت روغن و فیلتر ممکن است برخی رانندگان را وسوسه کند فاصله سرویس‌ها را بدون توجه به توصیه سازنده افزایش دهند.

اما زمان تعویض روغن تنها با کیلومتر مشخص نمی‌شود. نوع موتور، نوع روغن، شرایط ترافیکی، دمای محیط، تعداد استارت‌های سرد و توصیه خودروساز تعیین‌کننده‌اند. حتی سازندگان روغن نیز تأکید می‌کنند گرید و مشخصات فنی باید بر اساس نیاز سازنده موتور انتخاب شود.

برای موتورهای توربو یا پیشرانه‌های جدیدتر، این موضوع حساس‌تر است؛ چراکه انتخاب سطح کیفی پایین‌تر از نیاز موتور می‌تواند حفاظت لازم در برابر حرارت، رسوب یا برخی پدیده‌های احتراقی را کاهش دهد.

در نتیجه کاهش هزینه سرویس بهتر است از مسیر مقایسه قیمت محصول اصل انجام شود، نه با طولانی کردن بی‌قاعده فاصله تعویض یا استفاده از روغنی که مشخصات فنی لازم را ندارد.

خطر کالای تقلبی با بزرگ‌تر شدن فاصله قیمت‌ها

اختلاف زیاد قیمت میان فروشندگان یک مسئله دیگر را هم پررنگ می‌کند: اصالت کالا.

API برای روغن‌های دارای نشان‌های استاندارد خود یک نظام مجوز و ردیابی دارد و تأکید می‌کند شرکت‌ها فقط پس از دریافت مجوز می‌توانند از علائم رسمی API روی محصول استفاده کنند. این نظام شامل مشخصات برند، گرید SAE، سطح API و کدهای قابل ردیابی محصولات بسته‌بندی‌شده است.

در بازار ایران نیز وقتی محصولی با قیمتی بسیار پایین‌تر یا بالاتر از دامنه معمول دیده می‌شود، مصرف‌کننده باید علاوه بر قیمت، بسته‌بندی، پلمب، مشخصات تولیدکننده و اعتبار فروشنده را بررسی کند.

قیمت غیرعادی لزوماً به معنای تقلبی بودن محصول نیست؛ ممکن است موجودی قدیمی، تخفیف یا تفاوت نسخه محصول علت آن باشد. اما اختلاف شدید قیمت دلیلی کافی برای بررسی بیشتر است.

چشم‌انداز قیمت روغن موتور؛ ثبات کامل بعید است

بازار روغن موتور در سال ۱۴۰۵ یک افزایش رسمی ۳۰ درصدی را پشت سر گذاشته و تولیدکنندگان نیز صراحتاً افزایش خوراک، ارز، افزودنی و بسته‌بندی را از عوامل فشار بر قیمت عنوان کرده‌اند. بنابراین تا زمانی که این متغیرها آرام نشوند، انتظار بازگشت پایدار قیمت‌ها به سطوح ابتدای سال چندان واقع‌بینانه نیست.

اما این به معنای افزایش روزانه و همزمان قیمت همه برندها نیست. بررسی مرداد نشان می‌دهد اختلاف فروشگاهی به اندازه‌ای زیاد است که گاهی مقایسه دو منبع برای یک محصول، دو تصویر متفاوت از بازار ارائه می‌کند.

برای خریدار نتیجه روشن است: قبل از تعویض روغن، ابتدا گرید و استاندارد مورد نیاز خودرو را مشخص کنید، سپس قیمت همان محصول دقیق را در چند مرکز معتبر مقایسه کنید.

نرخ ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی بهران، یک میلیون تومانی اسپیدی و ۴ میلیون و ۶۳۰ هزار تومانی کاسترول می‌تواند تصویری از بخشی از بازار امروز باشد، اما نباید آن را نرخ ثابت همه فروشندگان تلقی کرد. بازار روغن موتور در مرداد بیش از آنکه فقط با «گرانی» تعریف شود، با گرانی همراه با پراکندگی شدید قیمت روبه‌روست؛ وضعیتی که انتخاب آگاهانه، بررسی اصالت و تطبیق مشخصات فنی با دفترچه خودرو را از همیشه مهم‌تر کرده است.