بنزین ۱۳۰ هزار تومانی در راه است؟ حرف تازه پزشکیان درباره قیمت سوخت چه معنایی دارد؟
اظهارنظر تازه مسعود پزشکیان درباره اینکه «چه کسی گفته دولت باید بنزین ۱۳۰ هزار تومانی بخرد و ۱۵۰۰ تومان بفروشد؟» دوباره بازار شایعات درباره افزایش قیمت بنزین را داغ کرده است؛ اما بررسی آخرین مواضع رسمی دولت نشان میدهد ۱۳۰ هزار تومان قیمت جدید بنزین برای مردم نیست و تا امروز، جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵، هیچ نرخ تازهای برای بنزین تصویب نشده است. آنچه رئیسجمهور مطرح کرده، استدلالی درباره هزینه تأمین سوخت و فشار یارانه انرژی بر منابع دولت است؛ استدلالی که میتواند علامتی از جدیتر شدن بحث اصلاح یارانه بنزین باشد، اما هنوز با «تصمیم به گرانی بنزین» فاصله دارد.
۱۷:۲۹ - ۳۰ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
مسعود پزشکیان صبح جمعه ۳۰ مرداد در سیویکمین مجمع عمومی انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران، در بخشی از سخنانش به فشار مالی دولت و انتقادها درباره سیاستهای اقتصادی پرداخت.
او با اشاره به مشکلات صادرات و واردات و محدودیت منابع، پرسید چرا دولت باید بنزینی را که به گفته او ۱۳۰ هزار تومان میخرد، با نرخ ۱۵۰۰ تومان عرضه کند و در مقابل برای افزایش اعتبار کالابرگ، پرداخت تعهدات گندمکاران، بیمهها و حمایت از کارگران، بازنشستگان و کارمندان با کمبود منابع مواجه باشد.
پزشکیان سپس تأکید کرد برای او قابل قبول نیست که بهعنوان مسئول کشور، مردم در تأمین هزینه معیشت، سلامت و درمان مشکل داشته باشند. بنابراین چارچوب سخنان رئیسجمهور بیش از آنکه اعلام یک نرخ تازه باشد، مقایسه میان یارانه سنگین انرژی و سایر هزینههای اجتماعی دولت بود.
آیا بنزین قرار است لیتری ۱۳۰ هزار تومان شود؟
خیر؛ دستکم هیچ تصمیم رسمی چنین چیزی را تأیید نمیکند.
عدد ۱۳۰ هزار تومان در سخنان پزشکیان به عنوان هزینهای که دولت برای خرید بنزین متحمل میشود مطرح شد، نه قیمت پیشنهادی فروش به مردم.
این تفاوت بسیار مهم است؛ زیرا تنها طی روزهای اخیر شایعات دیگری درباره بنزین ۸۰ هزار، ۸۷ هزار و حتی ارقام متفاوت منتشر شده بود و دولت همه آنها را رد کرده است.
اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، روز ۲۲ مرداد صراحتاً اعلام کرد هیچ تصمیم یا مصوبهای برای تغییر قیمت بنزین یا سازوکار فعلی تخصیص آن وجود ندارد. او همچنین گفت اعدادی مانند ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان یا ۲۳ هزار تومان اساساً در دولت مطرح نشدهاند.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز امروز گزارش مربوط به تعیین قیمت ۸۰ هزار تومانی را تکذیب و تأکید کرد هیچ عدد یا مدل قیمتی جدیدی به تصویب نرسیده است.
بنابراین تیتر «بنزین ۱۳۰ هزار تومان شد» در شرایط فعلی نادرست و گمراهکننده است.
قیمت فعلی بنزین چقدر است؟
یک نکته دیگر نیز در سخنان رئیسجمهور ممکن است باعث سوءبرداشت شود؛ همه بنزین مصرفی کشور امروز با نرخ ۱۵۰۰ تومان عرضه نمیشود.
از آذر ۱۴۰۴ ساختار سهنرخی بنزین اجرا شد. بر مبنای این سازوکار، سهمیه نخست خودروهای مشمول شامل ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی است و ۱۰۰ لیتر بعدی با نرخ ۳۰۰۰ تومان عرضه میشود. مصرف از طریق کارت جایگاه نیز با نرخ سوم ۵۰۰۰ تومان محاسبه شده است.
پس وقتی پزشکیان از فروش بنزین ۱۵۰۰ تومانی صحبت میکند، به ارزانترین بخش سهمیه یارانهای اشاره دارد؛ نه اینکه تمام بنزین کشور با همین نرخ فروخته شود.
و تا زمان انتشار یک مصوبه تازه، همین ساختار فعلی مبنای رسمی است.
پس عدد ۱۳۰ هزار تومان از کجا آمده است؟
اینجا بخش مبهم ماجرا آغاز میشود.
رئیسجمهور در سخنان امروز توضیح تفصیلی درباره نحوه محاسبه عدد ۱۳۰ هزار تومان ارائه نکرد. بنابراین نمیتوان این رقم را بدون جزئیات بیشتر به عنوان «هزینه متوسط واقعی هر لیتر بنزین کشور» معرفی کرد.
این احتیاط از آن جهت اهمیت دارد که در گذشته نیز درباره هزینه واردات و قیمت تمامشده بنزین میان دستگاههای مختلف اختلاف آماری وجود داشته است.
پزشکیان در سال ۱۴۰۳ گفته بود هر لیتر بنزین وارداتی حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان هزینه دارد. بعدتر نیز برخی مقامهای دولت از هزینههای بالاتر صحبت کردند. در سال ۱۴۰۴ حتی درباره کل هزینه واردات اختلافی جدی شکل گرفت؛ دولت از ارقام بسیار بالاتر سخن میگفت، در حالی که دیوان محاسبات اعلام کرد هزینه واردات تا پایان آذر ۱۴۰۴ حدود ۱.۸ میلیارد دلار بوده و برآورد حداکثری آن برای کل سال حدود ۲.۷ میلیارد دلار است.
شرایط اقتصادی و هزینه واردات در سال ۱۴۰۵، بهویژه بعد از بحرانهای منطقهای و اختلالات تجاری، طبیعتاً با دو سال قبل متفاوت است؛ اما تا زمانی که وزارت نفت یا دولت جزئیات محاسبه ۱۳۰ هزار تومان را منتشر نکند، این عدد بهتر است به عنوان «رقم اعلامی رئیسجمهور» معرفی شود، نه یک قیمت تمامشده حسابرسیشده و قطعی.
آیا سخنان پزشکیان مقدمه گرانی بنزین است؟
اینجا پاسخ پیچیدهتر است.
از نظر رسمی هنوز تصمیمی گرفته نشده، اما نمیتوان از کنار جهتگیری سخنان رئیسجمهور هم بیتفاوت عبور کرد.
پزشکیان بار دیگر به صراحت این پرسش را مطرح کرده که آیا ادامه فروش سوخت با یارانه بسیار بالا، در شرایط کمبود منابع مالی منطقی است یا خیر. این همان استدلالی است که معمولاً در ابتدای بحثهای مربوط به اصلاح قیمت یا تغییر شیوه توزیع یارانه انرژی مطرح میشود.
رئیس سازمان بهینهسازی انرژی نیز گفته است دولت سه سناریو برای مدیریت انرژی روی میز دارد و هنوز درباره گزینه نهایی تصمیمگیری نشده است. دولت وعده داده در صورت انتخاب هر طرح، چند هفته پیش از اجرا درباره مزایا و معایب آن با مردم صحبت کند.
در نتیجه میتوان گفت:
افزایش جدید قیمت بنزین تصویب نشده، اما اصل اصلاح نحوه مصرف و یارانه بنزین به شکل جدی در دولت در حال بررسی است.
این دو گزاره نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
چرا دولت به دنبال تغییر در یارانه بنزین است؟
دولت با یک مسئله ساختاری روبهروست: اختلاف بسیار بزرگ میان قیمت یارانهای و هزینه تأمین سوخت.
افزایش مصرف در سالهای گذشته باعث شده ایران از موقعیت صادرکننده بنزین فاصله بگیرد و در مقاطعی نیاز به واردات داشته باشد. هنگام اجرای نرخ سوم در آذر ۱۴۰۴ نیز دولت اعلام کرده بود زمانی حدود شش میلیارد دلار بنزین صادر میشد، اما افزایش مصرف کشور را به سمت واردات برده است؛ هرچند همانطور که گفته شد، بعدها درباره رقم دقیق هزینه واردات اختلاف آماری به وجود آمد.
از نگاه دولت، پولی که صرف واردات و یارانه بنزین میشود میتواند در بخشهایی مثل کالابرگ، سلامت، حقوق بازنشستگان یا پرداخت مطالبات کشاورزان هزینه شود.
اما در سوی مقابل، افزایش قیمت بنزین نیز هزینه دارد.
هشدار مجلس؛ «الان وقت جراحی قیمت انرژی نیست»
همزمان با اظهارات پزشکیان، غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، امروز توصیهای متفاوت به رئیسجمهور کرد.
او نوشت اگر افرادی تأکید دارند اکنون زمان «جراحی اصلاح قیمت انرژی» است، رئیسجمهور به آنها توجه نکند و صراحتاً گفت «وقتش الان نیست».
چند روز قبل نیز احمد مرادی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، گفته بود نمایندگان در شرایط فعلی با افزایش قیمت بنزین مخالفاند، زیرا توان تحمل خانوارها در برابر موج تازه گرانی محدود شده و افزایش قیمت سوخت میتواند به سایر کالاها سرایت کند.
حسین راغفر، اقتصاددان، نیز امروز هشدار داده افزایش قیمت حاملهای انرژی میتواند هزینه حملونقل و سپس قیمت کالاهای دیگر را بالا ببرد و فشار بیشتری بر دهکهای پایین وارد کند.
در واقع دولت با یک معادله دشوار مواجه است: ادامه یارانه سنگین هزینه بودجهای دارد، اما کاهش سریع آن نیز خطر تورمی و اجتماعی ایجاد میکند.
آیا یارانه بنزین عادلانه توزیع میشود؟
یکی از محورهای بحثهای جدید دولت، فقط «قیمت» نیست؛ بلکه شیوه توزیع یارانه است.
در مدل فعلی بخش عمده سهمیه یارانهای به خودرو تعلق میگیرد. در نتیجه خانواری که چند خودرو دارد، عملاً سهم بیشتری از بنزین یارانهای دریافت میکند و فردی که خودرو ندارد مستقیماً از سهمیه بنزین بهرهای نمیبرد.
به همین دلیل طی ماههای اخیر ایدههایی مانند انتقال سهمیه از خودرو به کد ملی یا پرداخت ارزش یارانه به افراد مطرح شده است. اما هیچیک از این سناریوها تا امروز به تصمیم اجرایی نهایی تبدیل نشدهاند.
این مسئله نشان میدهد اصلاح بنزین الزاماً فقط به معنی افزایش عدد روی تابلوی جایگاه نیست؛ دولت میتواند روش تخصیص یارانه را نیز تغییر دهد.
جمعبندی؛ قیمت بنزین فعلاً تغییر نکرده، اما پیام پزشکیان مهم است
اظهارات امروز رئیسجمهور را نباید به خبر «بنزین ۱۳۰ هزار تومانی» تبدیل کرد.
۱۳۰ هزار تومان، عددی است که پزشکیان درباره هزینه خرید بنزین برای دولت مطرح کرده و نه نرخ پیشنهادی فروش به مردم. تا جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ هیچ مصوبه جدیدی برای تغییر قیمت بنزین وجود ندارد و سخنگوی دولت نیز امروز شایعه قیمت ۸۰ هزار تومانی را رد کرده است.
اما از طرف دیگر، سخنان پزشکیان را نمیتوان بیاهمیت دانست. رئیسجمهور آشکارا ادامه فاصله بسیار زیاد میان هزینه تأمین سوخت و نرخ یارانهای را زیر سؤال برده و آن را در مقابل هزینه کالابرگ، گندم، بیمه، حقوق و معیشت قرار داده است.
این یعنی بحث اصلاح بنزین زنده و جدی است؛ فقط هنوز تصمیم نهایی درباره شکل، زمان و قیمت آن گرفته نشده است.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
