هشدار بنزینی عارف؛ مصرف دهک دهم ۲۴ برابر دهک اول/ آیا اصلاح قیمت بنزین نزدیک است؟
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، امروز شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ با ارائه آماری تازه از ناترازی بنزین و توزیع نابرابر یارانه سوخت، بار دیگر بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف انرژی در ایران تأکید کرد. به گفته او، مصرف بنزین دهک پردرآمد حدود ۲۳ تا ۲۴ برابر دهک نخست است و در یکی از روزهای جنگ ۱۲روزه، مصرف بنزین کشور حتی به رکورد ۱۹۷ میلیون لیتر رسید؛ رقمی که حدود ۸۷ میلیون لیتر بالاتر از تولید عادی روزانه کشور است. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که بحث اصلاح سهمیهها و سیاستهای قیمتی بنزین طی روزهای اخیر دوباره به یکی از موضوعات مهم اقتصادی تبدیل شده است.
۱۳:۲۷ - ۳۱ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
محمدرضا عارف در بیستوپنجمین همایش ملی صنعت سبز، مسئله مصرف بالای انرژی را فراتر از یک چالش بودجهای دانست و تأکید کرد نفت، گاز و دیگر منابع زیرزمینی را نباید صرفاً «درآمد دولت» تلقی کرد.
به گفته معاون اول رئیسجمهور، منابع انرژی متعلق به همه مردم و نسلهای آینده است و دولتها نمیتوانند بدون توجه به حقوق نسلهای بعدی، ثروت زیرزمینی کشور را صرف مصرف جاری کنند. او همچنین گفت شدت مصرف انرژی در ایران دستکم دو تا دو و نیم برابر برخی کشورهای همسایه یا متوسط جهانی است.
این بخش از سخنان عارف از آن جهت اهمیت دارد که دولت مسئله بنزین را نه فقط به عنوان کسری میان تولید و مصرف، بلکه در قالب بزرگتر «ناترازی انرژی» و نحوه توزیع یارانهها مطرح میکند.
مصرف بنزین دهک دهم ۲۳ تا ۲۴ برابر دهک اول
شاید مهمترین عدد مطرحشده در سخنان امروز معاون اول رئیسجمهور مربوط به شکاف مصرف بنزین میان گروههای درآمدی باشد.
عارف اعلام کرد میزان استفاده دهک دهم، یعنی پردرآمدترین ۱۰ درصد جامعه، از بنزین یا یارانه مرتبط با آن حدود ۲۳ تا ۲۴ برابر دهک نخست است. گزارشهای منتشرشده از سخنان امروز او نیز این رقم را تأیید میکنند.
این اختلاف بزرگ نشاندهنده یکی از مهمترین ایرادهای نظام یارانه سوخت است. خانواری که چند خودرو دارد و مسافت بیشتری با خودروی شخصی طی میکند، طبیعتاً حجم بیشتری از بنزین یارانهای مصرف میکند؛ در مقابل، خانوار فاقد خودرو یا فردی که استفاده محدودی از وسیله نقلیه شخصی دارد، سهم بسیار کمتری از این یارانه پنهان دریافت میکند.
از همین زاویه است که عارف استدلال میکند ادامه وضعیت موجود لزوماً به معنای حمایت بیشتر از اقشار کمدرآمد نیست و حتی میتواند بخش بزرگتری از منابع عمومی را در اختیار گروههای برخوردارتر قرار دهد.
رکورد عجیب مصرف بنزین؛ ۱۹۷ میلیون لیتر در یک روز
بخش دیگری از سخنان امروز عارف به روزهای جنگ ۱۲روزه اختصاص داشت. او گفت مصرف بنزین کشور در یکی از روزهای آن دوره به ۱۹۷ میلیون لیتر رسید.
این رقم زمانی قابل توجهتر میشود که با ظرفیت تولید داخلی مقایسه شود. به گفته معاون اول رئیسجمهور، تولید بنزین ایران در شرایط عادی حدود ۱۱۰ میلیون لیتر در روز است و در برخی مواقع میتوان تولید را تا محدوده ۱۲۵ میلیون لیتر افزایش داد.
اگر تولید عادی ۱۱۰ میلیون لیتری را مبنا قرار دهیم، مصرف ۱۹۷ میلیون لیتری به معنای شکاف ۸۷ میلیون لیتری میان تولید و مصرف در آن روز خاص است. حتی در صورت تولید ۱۲۵ میلیون لیتر، همچنان فاصلهای حدود ۷۲ میلیون لیتر باقی میماند.
البته شرایط جنگی را نمیتوان به عنوان الگوی مصرف عادی کشور در نظر گرفت؛ افزایش سفرها، نگرانی مردم درباره تأمین سوخت و شکلگیری تقاضای احتیاطی میتواند مصرف را بهطور مقطعی افزایش دهد. با این حال، همین تجربه نشان داده است که در صورت بروز شوک، فاصله ظرفیت تولید با تقاضا تا چه اندازه میتواند بزرگ شود.
ایران در شرایط عادی هم با ناترازی بنزین روبهروست
مسئله فقط رکورد ۱۹۷ میلیون لیتری نیست. عارف چند روز پیش نیز در توضیح سیاستهای دولت درباره بنزین گفته بود متوسط تولید روزانه حدود ۱۱۰ میلیون لیتر و مصرف حدود ۱۴۰ میلیون لیتر است؛ یعنی در شرایط معمول نیز حدود ۳۰ میلیون لیتر فاصله میان تولید و مصرف وجود دارد.
این شکاف باید از راههایی مانند افزایش تولید، استفاده از ذخایر یا واردات جبران شود. هرکدام از این گزینهها نیز هزینه خاص خود را دارد.
افزایش ظرفیت پالایشگاهی نیازمند سرمایهگذاری سنگین و زمان است. واردات بنزین نیز به منابع ارزی نیاز دارد و اگر قیمت فروش داخلی با هزینه واقعی تأمین فاصله زیادی داشته باشد، فشار مالی بیشتری ایجاد میشود.
از سوی دیگر، افزایش شدید تولید با استفاده از ظرفیتهای غیراستاندارد یا تأمین سوخت با کیفیت پایینتر، میتواند هزینه محیطزیستی داشته باشد؛ موضوعی که عارف نیز در سخنان امروز بر آن دست گذاشت.
عارف: برای چند لیتر بیشتر، بنزین غیراستاندارد وارد کنیم؟
معاون اول رئیسجمهور با طرح موضوع کیفیت سوخت پرسید آیا منطقی است برای تأمین چند لیتر مصرف بیشتر یک خودرو، کشور ناچار به واردات یا استفاده از بنزین غیراستاندارد شود و همزمان هزینه اقتصادی و زیستمحیطی آن را بپردازد.
او تأکید کرد افزایش تولید نیز بدون محدودیت نیست، زیرا الزامات سازمان حفاظت محیط زیست و استانداردهای کیفی باید رعایت شود. در شرایط اضطراری ممکن است اولویتها تغییر کند، اما چنین راهکاری نمیتواند به سیاست دائمی کشور تبدیل شود.
این بخش از اظهارات عارف نشان میدهد مسئله بنزین اکنون سه ضلع اصلی دارد: قیمت و یارانه، ظرفیت تولید و آثار زیستمحیطی.
شدت مصرف انرژی ایران واقعاً چند برابر جهان است؟
عارف امروز شدت انرژی در ایران را حداقل دو تا دو و نیم برابر برخی همسایگان یا متوسط جهانی عنوان کرد. با این حال آمارهای منتشرشده درباره این شاخص بسته به شیوه محاسبه متفاوت است.
در دیماه ۱۴۰۴، یکی از مدیران وزارت نیرو اعلام کرد شدت عرضه انرژی ایران بر مبنای نرخ ارز حدود ۳.۵ برابر متوسط جهانی است، اما اگر محاسبات بر مبنای قدرت خرید انجام شود، این نسبت به حدود دو برابر متوسط جهانی میرسد. شدت مصرف نهایی نیز بر اساس برخی روشهای محاسباتی فاصله بیشتری با جهان دارد.
بنابراین تفاوت میان اعداد لزوماً به معنای تناقض نیست؛ تعریف شاخص، نحوه محاسبه تولید ناخالص داخلی و استفاده از نرخ ارز یا برابری قدرت خرید میتواند نتیجه را تغییر دهد.
اما تقریباً تمام برآوردها در یک نکته مشترکاند: اقتصاد ایران برای تولید هر واحد ارزش اقتصادی، انرژی بیشتری از متوسط بسیاری از اقتصادهای جهان مصرف میکند.
آیا صحبتهای عارف به معنی افزایش قیمت بنزین است؟
سؤال مهم برای خانوارها این است که آیا سخنان امروز معاون اول رئیسجمهور مقدمهای برای افزایش قیمت یا کاهش سهمیه بنزین محسوب میشود؟
در سخنان امروز عارف زمان یا قیمت مشخص تازهای برای بنزین اعلام نشد. بنابراین نمیتوان از این سخنرانی به تنهایی نتیجه گرفت که تغییر فوری قیمت بنزین در راه است.
با این حال، صحبتهای امروز را باید در کنار اظهارات چند روز اخیر او دید. عارف پیشتر گفته بود دولت قصد ندارد سهمیه اول بنزین را کاهش دهد، اما معتقد است سهمیه دوم باید بهتدریج کاهش پیدا کند و اصلاحات نیز باید با اطلاعرسانی و همراهسازی افکار عمومی انجام شود.
به این ترتیب، پیام سیاستی دولت بیش از آنکه بر یک افزایش ناگهانی قیمت متمرکز باشد، بر اصلاح تدریجی الگوی یارانه و مصرف بنزین تأکید دارد؛ هرچند جزئیات و زمانبندی هر تصمیم باید در مصوبات و اطلاعیههای رسمی بعدی مشخص شود.
اصلاح بنزین چرا به تصمیمی حساس تبدیل شده است؟
اصلاح قیمت یا سهمیه بنزین در ایران تنها یک تصمیم مربوط به جایگاههای سوخت نیست. هزینه حملونقل بخشی از قیمت تمامشده کالاها و خدمات است و به همین دلیل هر تغییر در سیاست بنزینی میتواند انتظارات تورمی و نگرانی معیشتی ایجاد کند.
عارف نیز امروز به همین حساسیت اشاره کرد و گفت اصلاحات اقتصادی از این جنس نیازمند زمینهسازی و توضیح برای مردم است.
چالش اصلی دولت این است که چگونه از یک طرف مصرف و یارانه بیشتر دهکهای پردرآمد را کاهش دهد و از طرف دیگر مانع انتقال هزینه اصلاحات به خانوارهای کمدرآمد شود.
اگر اصلاح یارانه بدون سازوکار جبرانی مؤثر انجام شود، حتی خانوارهایی که مستقیماً بنزین زیادی مصرف نمیکنند ممکن است از طریق افزایش هزینه حملونقل کالاها تحت فشار قرار گیرند. در مقابل، حفظ ساختار فعلی نیز به معنای تداوم مصرف منابع ملی و پرداخت یارانه بیشتر به کسانی است که مصرف بالاتری دارند.
پیام تازه دولت درباره آینده بنزین
مجموع سخنان محمدرضا عارف در شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد دولت پرونده اصلاح مصرف انرژی و بهویژه بنزین را یک موضوع جدی و بلندمدت میداند.
رقم ۱۹۷ میلیون لیتر مصرف در یک روز جنگ، فاصله مصرف عادی با تولید داخلی، شدت بالای مصرف انرژی و اختلاف ۲۳ تا ۲۴ برابری بهرهمندی دهک دهم و اول از بنزین، مهمترین استدلالهایی هستند که معاون اول رئیسجمهور برای ضرورت تغییر وضعیت موجود مطرح کرده است.
با این حال، سخنان امروز اعلام قیمت جدید بنزین نبود. آنچه فعلاً با اطمینان بیشتری میتوان گفت این است که دولت به دنبال تغییر تدریجی ساختار مصرف و یارانه سوخت است و عارف نیز بر ضرورت همراه کردن مردم با این اصلاحات تأکید دارد.
بنابراین در هفتههای آینده، مهمترین موضوع برای بازار و خانوارها نه شایعات مربوط به ارقام مختلف قیمت بنزین، بلکه تصمیمهای رسمی دولت درباره سهمیه اول، سهمیه دوم، مصرف مازاد و نحوه بازتوزیع یارانه انرژی خواهد بود.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
