نفت دوباره آتش گرفت؛ برنت ۹۴ دلاری شد و هرمز بازار انرژی را نگران کرد

معاملات نفت روز جمعه ۲۱ آگوست ۲۰۲۶ در شرایطی پایان یافت که برنت با ۶۱ سنت افزایش، معادل ۰.۶۵ درصد، به ۹۴.۳۹ دلار در هر بشکه رسید. وست تگزاس اینترمدیت نیز با رشد ۲۳ سنتی یا ۰.۲۶ درصدی روی ۸۷.۰۶ دلار بسته شد. برنت در مجموع هفته ۶.۳۹ درصد و WTI حدود ۵.۶۶ درصد افزایش یافتند و هر دو در جلسه قبلی به بالاترین سطوح خود از ۲۴ ژوئیه رسیده بودند.

چرا قیمت نفت ناگهان دوباره بالا رفت؟

محرک اصلی بازار، تهدید تازه واشنگتن علیه کشورهایی است که به تجارت با ایران ادامه می‌دهند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هشدار داده کشورهایی که به ایران «راه تنفس اقتصادی» بدهند ممکن است با پیامدهای اقتصادی مواجه شوند و دولت آمریکا نیز از بسته تازه‌ای از تحریم‌ها خبر داده که جزئیات آن قرار است دوشنبه اعلام شود. وزارت خزانه‌داری آمریکا این دور از فشار اقتصادی را بسیار گسترده توصیف کرده است.

بازار نفت این تهدید را از زاویه عرضه می‌بیند. اگر تحریم‌های ثانویه باعث شود پالایشگاه‌ها، شرکت‌های کشتیرانی یا واسطه‌های مالی بیشتری از خرید نفت ایران عقب‌نشینی کنند، میزان نفت در دسترس بازار آسیا می‌تواند کمتر شود. چین همچنان خریدار اصلی نفت صادراتی ایران است و طبق گزارش تازه رویترز حدود ۸۰ درصد محموله‌های نفتی ایران به این کشور می‌رود؛ بنابراین هر فشار واقعی بر خریداران چینی می‌تواند اهمیت بیشتری از تحریم‌های صرفاً اسمی داشته باشد.

صادرات نفت ایران همین حالا هم تحت فشار است

نکته مهم این است که تحریم‌های تازه هنوز اجرا نشده‌اند، اما صادرات ایران پیشاپیش به‌شدت محدود شده است.

منابع تجاری به رویترز گفته‌اند پیشنهاد فروش نفت ایران برای بارگیری‌های سپتامبر و اکتبر کاهش یافته و حجم ذخایر شناور نیز پایین آمده است. صادرات نفت ایران که در سال ۲۰۲۵ به‌طور متوسط حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز بود، در ماه آگوست به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. بخشی از نفت ایران نیز برخلاف تخفیف‌های معمول، به دلیل کمبود عرضه با قیمت‌های بالاتری در بازار آسیا پیشنهاد شده است.

بنابراین تأثیر اولیه تهدید تازه آمریکا الزاماً از مسیر حذف ناگهانی چند میلیون بشکه نفت رخ نمی‌دهد؛ بخش قابل توجهی از کاهش عرضه قبلاً اتفاق افتاده است. نگرانی بزرگ‌تر بازار این است که فشار تازه، همان مقدار محدود باقی‌مانده را نیز کاهش دهد یا واکنش‌های متقابل به اختلال بیشتر در کشتیرانی منطقه منجر شود.

هرمز؛ فقط هفت کشتی کالایی در یک روز

یکی از مهم‌ترین اعداد هفته از بازار نفت نبود، بلکه از سیستم‌های ردیابی کشتی‌ها آمد.

بر اساس داده‌های شرکت Kpler، روز پنجشنبه تنها هفت کشتی حامل کالا از تنگه هرمز عبور کردند؛ چهار فروند وارد خلیج فارس شدند و سه کشتی خارج شدند. این رقم یک روز قبل ۱۴ کشتی بود. همچنین در میان عبورها هیچ نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام یا کشتی LNG بزرگی دیده نشد.

این آمار البته همه ترددهای دریایی را پوشش نمی‌دهد؛ کشتی‌هایی که فرستنده‌های ردیابی خود را خاموش کرده باشند ممکن است در داده‌ها ثبت نشوند. اما حتی با این ملاحظه، تصویر کلی روشن است: ترافیک انرژی در یکی از حساس‌ترین آبراه‌های جهان بسیار پایین‌تر از وضعیت عادی باقی مانده است.

پیش از آغاز درگیری‌های آمریکا و اسرائیل با ایران در اواخر فوریه، حدود یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از هرمز عبور می‌کرد. تازه‌ترین برآورد رویترز نشان می‌دهد جریان نفت این مسیر از بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از بحران به حدود ۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

یک اصلاح مهم؛ «توافق صلح» دقیقاً چه بود؟

در روایت‌های منتشرشده گاهی گفته می‌شود «توافق صلح آمریکا و ایران این هفته منقضی شد». تعبیر دقیق‌تر این است که تفاهم موقت و دوره ۶۰ روزه‌ای که برای رسیدن به توافق سیاسی گسترده‌تر در نظر گرفته شده بود، به پایان رسید و طرفین نتوانستند آن را به یک توافق پایدار تبدیل کنند.

توافق مقدماتی در ماه ژوئن با هدف کاهش درگیری‌ها، بازگشایی هرمز و فراهم کردن فرصت برای مذاکرات گسترده‌تر شکل گرفت. با پایان ضرب‌الاجل ۶۰ روزه در ۱۷ اوت، اختلاف‌ها همچنان باقی بود و دونالد ترامپ نیز اعلام کرد مذاکره‌ای با ایران برنامه‌ریزی نشده است.

بنابراین بازار نفت اکنون نه فقط «ریسک جنگ»، بلکه کاهش چشم‌انداز دیپلماسی در کوتاه‌مدت را نیز قیمت‌گذاری می‌کند.

آیا نفت می‌تواند از ۱۰۰ دلار عبور کند؟

از نظر عددی، برنت اکنون تنها حدود ۶ درصد با مرز ۱۰۰ دلار فاصله دارد. ادامه کاهش عبور نفتکش‌ها از هرمز، اعمال واقعی تحریم علیه خریداران بزرگ نفت ایران، حمله تازه به زیرساخت‌های انرژی یا اقدامات تلافی‌جویانه می‌تواند فشار خرید در بازار آتی نفت را تقویت کند.

اما افزایش قیمت تا ۱۰۰ دلار قطعی نیست. فیل فلین، تحلیلگر Price Futures Group، تأکید کرده در حالی که هرمز همچنان یک مشکل مهم است، دیگر «تنها داستان بازار» نیست. نفت شیل آمریکا، خطوط لوله جایگزین، صادرات امارات و افزایش تدریجی عرضه ونزوئلا بخشی از کمبود ناشی از هرمز را جبران می‌کنند.

این همان عاملی است که تاکنون مانع جهش بسیار سریع‌تر نفت شده است: ریسک عرضه بالاست، اما بازار در حال پیدا کردن مسیرهای جایگزین است.

کشورهای خلیج فارس هنوز نقطه آسیب‌پذیر بازارند

نگرانی اصلی فقط صادرات ایران نیست. عربستان سعودی، عراق، امارات و کویت نیز بخش بزرگی از نفت صادراتی خود را از منطقه خلیج فارس به بازار جهانی می‌رسانند. هر اختلال گسترده‌تر در عبور نفتکش‌ها می‌تواند عرضه چند تولیدکننده بزرگ را همزمان تحت فشار قرار دهد.

در تازه‌ترین تحول، ایران به تعدادی از نفتکش‌های عراقی اجازه داده از تنگه هرمز عبور کنند؛ اقدامی که پس از رایزنی بغداد با تهران انجام شده است. عراق همزمان در حال بررسی توسعه مسیرهای صادراتی جایگزین از طریق بندر جیهان ترکیه، بانیاس سوریه و عقبه اردن است؛ نشانه‌ای از اینکه کشورهای منطقه خود را برای ادامه اختلال آماده می‌کنند.

جنگ انرژی فقط در خاورمیانه نیست

در همان روزی که بازار نفت تحت تأثیر هرمز قرار داشت، جنگ روسیه و اوکراین نیز یک ریسک تازه برای بخش انرژی ایجاد کرد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اعلام کرد نیروهای این کشور یک پالایشگاه نفت روسیه در شهر پرم را هدف قرار داده‌اند؛ شهری که بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر از مرز اوکراین فاصله دارد. رویترز این حمله را در گزارش بازار نفت روز جمعه یکی دیگر از عوامل افزایش نگرانی درباره عرضه انرژی دانست.

اوکراین در هفته‌های اخیر حملات به زیرساخت‌های نفتی روسیه را تشدید کرده است. تنها یک روز قبل، ارتش اوکراین حمله به پالایشگاه TANECO در تاتارستان و پایانه نفتی Tamanneftegaz را تأیید کرده بود.

این حملات لزوماً فوراً عرضه جهانی نفت خام را کاهش نمی‌دهند، اما ظرفیت پالایشی روسیه، صادرات فرآورده‌ها و هزینه تأمین سوخت داخلی را تحت فشار قرار می‌دهند؛ در نتیجه به «حق بیمه ژئوپلیتیکی» قیمت نفت اضافه می‌کنند.

بازار نفت اکنون دو جنگ را همزمان قیمت‌گذاری می‌کند

شرایط فعلی از این جهت متفاوت است که دو منبع مهم انرژی جهان همزمان با ریسک امنیتی روبه‌رو هستند: خاورمیانه از مسیر هرمز و روسیه از مسیر حملات اوکراین به پالایشگاه‌ها.

در چنین محیطی معامله‌گران حاضرند برای نفت تحویل آینده قیمت بیشتری بپردازند، زیرا احتمال یک اختلال تازه—even اگر هنوز رخ نداده باشد—ارزش بیمه‌ای نفت را بالا می‌برد.

از سوی دیگر، اگر تحریم‌های آمریکا روز دوشنبه کمتر از انتظار بازار باشد، عبور نفتکش‌ها افزایش یابد یا کانال دیپلماتیک دوباره فعال شود، بخشی از همین حق بیمه می‌تواند خیلی سریع از قیمت‌ها خارج شود.

نفت ۹۴ دلاری برای اقتصاد جهان چه معنایی دارد؟

تداوم برنت در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار می‌تواند دوباره نگرانی‌های تورمی را در اقتصادهای واردکننده انرژی تشدید کند. قیمت بالاتر نفت مستقیماً بر بنزین، گازوئیل، حمل‌ونقل، پتروشیمی و هزینه تولید اثر می‌گذارد و در نهایت می‌تواند تصمیم بانک‌های مرکزی درباره نرخ بهره را نیز پیچیده‌تر کند.

رویترز در روزهای اخیر گزارش کرده بحران ایران و اختلال هرمز علاوه بر قیمت انرژی، بر بازار اوراق و انتظارات تورمی اقتصادهای بزرگ نیز فشار وارد کرده است.

برای کشورهای صادرکننده نفت، قیمت بالاتر در ظاهر درآمد بیشتری ایجاد می‌کند؛ اما اگر مسیر صادراتی ناامن باشد، افزایش قیمت لزوماً به معنای افزایش درآمد نیست. نفتی که ۱۰۰ دلار قیمت دارد اما نتواند به خریدار برسد، از نظر درآمدی ارزش محدودی خواهد داشت.

چشم‌انداز هفته آینده؛ دوشنبه روز مهم بازار نفت

بازار در آغاز هفته جدید بیش از هر چیز منتظر جزئیات بسته تحریمی آمریکا خواهد بود. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، قرار است دوشنبه درباره اقدامات تازه توضیح دهد و فعالان بازار می‌خواهند بدانند آیا فشار واقعاً متوجه بانک‌ها، پالایشگاه‌ها و خریداران بزرگ نفت ایران خواهد شد یا بیشتر جنبه سیاسی خواهد داشت.

همزمان تعداد کشتی‌های عبوری از هرمز، میزان صادرات واقعی ایران به چین، واکنش تهران و وضعیت صادرات کشورهای عربی منطقه تعیین می‌کند که برنت بتواند بالای ۹۴ دلار تثبیت شود یا نه.

در نتیجه افزایش نفت در هفته گذشته فقط حاصل یک خبر نبود. پایان دوره موقت دیپلماسی، تهدید تحریم‌های گسترده‌تر، کاهش شدید ترافیک هرمز، محدود شدن نفت ایران و حملات تازه به زیرساخت‌های انرژی روسیه همزمان به بازار فشار آورده‌اند. برنت اکنون در ۹۴.۳۹ دلار قرار دارد و مرز ۱۰۰ دلار دیگر فاصله زیادی ندارد؛ اما عبور از آن به یک عامل تعیین‌کننده بستگی خواهد داشت: آیا نگرانی‌های سیاسی به کاهش واقعی‌تر عرضه تبدیل می‌شوند یا بازار دوباره راهی برای دور زدن بحران پیدا می‌کند؟