هشدار بنزینی عارف؛ مصرف دهک دهم ۲۳ برابر دهک اول | آیا دولت به سمت اصلاح قیمت میرود؟
سخنان تازه محمدرضا عارف در همایش ملی صنعت، معدن و خدمات سبز، از یک سو به اعتراف کمسابقه معاون اول رئیسجمهور درباره ناکامی در حوزه محیطزیست رسید و از سوی دیگر پیام مهمی برای آینده سیاست انرژی داشت. عارف گفت دهک پردرآمد جامعه حدود ۲۳ تا ۲۴ برابر دهک نخست از بنزین و یارانه آن بهره میبرد، مصرف بنزین در یک روز بحرانی به ۱۹۷ میلیون لیتر رسیده و دولت نمیتواند «ثروت نسلهای آینده» را بدون محدودیت صرف مصرف امروز کند. با این حال، این اظهارات به معنی اعلام افزایش قیمت بنزین نیست؛ دولت همین روزها تأکید کرده هنوز هیچ نرخ جدیدی تصویب نشده و سناریوهای اصلاح مصرف همچنان در حال بررسی است.
۱۶:۰۰ - ۳۱ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
یکی از صریحترین بخشهای سخنان معاون اول رئیسجمهور نه درباره بنزین، بلکه درباره کارنامه محیطزیستی دولت بود.
عارف گفت اگر بخواهد نه بهعنوان سیاستمدار بلکه از نگاه یک استاد دانشگاه پاسخ دهد، باید بپذیرد که در حفاظت از محیطزیست «موفق نبودهایم و باید بهتر عمل میکردیم». او آلودگی هوا، فرسایش خاک، تخریب منابع طبیعی و نحوه استفاده از داراییهای متعلق به نسلهای آینده را از حوزههایی دانست که عملکرد کشور در آنها نیازمند بازنگری است.
اهمیت این جمله در آن است که عارف مسئولیت مشکلات را صرفاً به گذشته یا تحریمها حواله نداد و پذیرفت ساختار اجرایی کشور نیز میتوانسته عملکرد بهتری داشته باشد.
او البته در همان سخنرانی از حضور ۲۸۷ واحد صنعتی در فرآیند ارزیابی صنعت سبز بهعنوان نشانهای امیدوارکننده یاد کرد، اما تأکید داشت محیطزیست نباید صرفاً «پیوست» برنامه توسعه باشد؛ بلکه باید جزئی از خود تصمیم توسعهای محسوب شود.
جملهای که بحث بنزین را دوباره داغ کرد
بخش اقتصادی سخنان عارف احتمالاً بیشترین بازتاب را خواهد داشت.
او گفت سهم دهک دهم، یعنی پردرآمدترین بخش جامعه، از مصرف یا یارانه بنزین حدود ۲۳ تا ۲۴ برابر دهک نخست است. ایرنا نیز روایت رسمی معاون اول را با تیتر «دهک دهم ۲۳ برابر دهک اول از یارانه بنزین استفاده میکند» منتشر کرده است.
این عدد مستقیماً به یکی از قدیمیترین انتقادها از شیوه یارانه انرژی در ایران اشاره دارد: هرکس خودروهای بیشتر، سفر بیشتر و مصرف سوخت بالاتری داشته باشد، در نظام قیمتگذاری یارانهای سهم بیشتری از یارانه پنهان دریافت میکند.
البته در سخنرانی عارف جزئیات روش محاسبه این نسبت منتشر نشد؛ بنابراین رقم ۲۳ تا ۲۴ برابر را باید آمار اعلامی معاون اول دولت دانست، نه یک محاسبه مستقلی که در همان جلسه دادههای آن منتشر شده باشد.
۱۹۷ میلیون لیتر بنزین در یک روز؛ فاصله با تولید چقدر است؟
عارف برای نشان دادن شدت ناترازی، به یکی از روزهای جنگ ۱۲ روزه اشاره کرد و گفت مصرف بنزین کشور به ۱۹۷ میلیون لیتر در یک روز رسیده بود، در حالی که تولید عادی حدود ۱۱۰ میلیون لیتر است و در برخی مواقع میتوان آن را به حدود ۱۲۵ میلیون لیتر رساند.
این عدد ۱۹۷ میلیون لیتری پیش از این نیز از سوی سخنگوی دولت اعلام شده بود. دولت در سال گذشته گفته بود ظرفیت معمول تولید حدود ۱۱۰ میلیون لیتر و مصرف روزانه عادی حدود ۱۳۳ میلیون لیتر بوده است.
شرایط امسال نیز نشانی از حل کامل ناترازی ندارد. رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی چند روز پیش مصرف جاری را حدود ۱۳۵ میلیون لیتر در روز اعلام و پیشبینی کرد در صورت ادامه روند فعلی، این رقم تا پایان سال به حدود ۱۳۹ تا ۱۴۴ میلیون لیتر برسد.
بنابراین مسئله فقط یک رکورد ۱۹۷ میلیون لیتری در روزهای بحرانی نیست؛ حتی در شرایط عادی نیز فاصله قابل توجهی میان مصرف و ظرفیت معمول تولید وجود دارد.
آیا سخنان عارف مقدمه افزایش قیمت بنزین است؟
این مهمترین سؤال پس از سخنان امروز است، اما پاسخ فعلاً قطعی نیست.
عارف از «اصلاح»، نابرابری مصرف، هزینه چند میلیارد دلاری و لزوم همراهسازی مردم صحبت کرد، اما هیچ نرخ جدیدی برای بنزین اعلام نکرد.
حتی یک روز پیش از این سخنرانی، دفتر معاون اول رئیسجمهور شایعه منتسب به عارف درباره بنزین ۸۰ هزار تومانی را صریحاً تکذیب کرد و اعلام شد هیچ رقم یا تصمیم نهایی درباره نرخ جدید به جمعبندی نرسیده است.
از سوی دیگر، اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، اعلام کرده دولت سه سناریو برای مدیریت مصرف و تأمین بنزین در حال بررسی دارد، اما هنوز مصوبهای برای تغییر قیمت یا سازوکار فعلی تخصیص سوخت وجود ندارد. او همچنین گفته اگر تصمیمی گرفته شود، چند هفته پیش از اجرا برای مردم توضیح داده خواهد شد.
بنابراین سخنان عارف را میتوان نشانهای از افزایش فشار سیاسی برای اصلاح نظام مصرف و یارانه انرژی دانست، نه اعلام رسمی گرانی بنزین.
بنزین غیراستاندارد؛ هشدار زیستمحیطی معاون اول
عارف یک نکته حساس دیگر نیز مطرح کرد: وقتی مصرف بسیار بالا میرود، کشور ممکن است ناچار شود برای تأمین نیاز بازار از سوختی استفاده کند که استاندارد مطلوب را ندارد.
او پرسید آیا منطقی است برای آنکه یک خودرو چند لیتر بنزین بیشتر مصرف کند، منابع کشور صرف تأمین بنزین غیراستاندارد شود و هزینه زیستمحیطی آن نیز به جامعه تحمیل شود؟
این بخش از حرفهای عارف حلقه اتصال موضوع بنزین به همایش صنعت سبز بود: مسئله مصرف سوخت فقط بودجه و ارز نیست؛ تولید و واردات بیشتر سوخت میتواند هزینه آلودگی هوا و سلامت عمومی را نیز افزایش دهد.
«سوخت کربنی ۱۰ تا ۱۵ سال دیگر ممنوع میشود»؛ واقعیت چیست؟
یکی از بحثبرانگیزترین جملات عارف این بود که اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، ممکن است طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده استفاده از سوختهای کربنی ممنوع اعلام شود.
این جمله را باید پیشبینی و دیدگاه عارف دانست، نه یک تصمیم مصوب جهانی.
در حال حاضر هیچ توافق جهانی الزامآوری وجود ندارد که استفاده از همه نفت، گاز و دیگر سوختهای فسیلی را در ۱۰ یا ۱۵ سال آینده بهصورت کامل ممنوع کند.
سناریوی «خالص صفر تا ۲۰۵۰» آژانس بینالمللی انرژی بسیار سختگیرانه است و برای نمونه فروش خودروهای سواری جدید با موتور احتراق داخلی را تا ۲۰۳۵ متوقفشده فرض میکند و برای نیروگاههای بدون جذب کربن نیز حذف تدریجی زغالسنگ و نفت را در دهههای بعد در نظر میگیرد؛ اما حتی این سناریو نیز مترادف با «ممنوعیت جهانی همه سوختهای کربنی» در یک تاریخ واحد نیست.
در عین حال نگرانی عارف درباره فشار گذار انرژی بر کشورهای صادرکننده نفت موضوعی واقعی است؛ کاهش جهانی تقاضای سوختهای فسیلی در بلندمدت میتواند اقتصادهایی را که به درآمد نفت وابستگی بیشتری دارند با ریسک درآمدی مواجه کند.
تناقض اصلی سیاست انرژی ایران
سخنان امروز عارف یک تناقض بزرگ را دوباره آشکار کرد.
از یک طرف دولت میگوید انرژی متعلق به نسلهای آینده است و مصرف کنونی پایدار نیست؛ از طرف دیگر هرگونه اصلاح قیمت یا شیوه توزیع یارانه میتواند مستقیماً بر هزینه حملونقل، تورم انتظاری و معیشت خانوارها اثر بگذارد.
به همین دلیل مسئله بنزین فقط با بالا بردن قیمت حل نمیشود. خود دولت نیز در بررسیهای اخیر، خودروهای پرمصرف، ضعف حملونقل عمومی، سفرهای تکسرنشین و ساختار توزیع یارانه را از عوامل اصلی ناترازی معرفی کرده است. طبق آمار اعلامی رئیس سازمان بهینهسازی، ۴۷ درصد مردم خودرو ندارند، در حالی که سه درصد جامعه سه خودرو یا بیشتر در اختیار دارند.
اگر اصلاح فقط روی قیمت متمرکز شود و کیفیت خودرو، حملونقل عمومی و نحوه بازتوزیع منابع تغییر نکند، بخشی از هزینه اصلاح میتواند به گروههایی منتقل شود که نقش کمتری در مصرف بالا دارند.
پیام اصلی عارف؛ تغییر اجتنابناپذیر است، اما هنوز تصمیم نهایی نیامده
مجموع سخنان معاون اول رئیسجمهور نشان میدهد موضوع انرژی وارد مرحله جدیتری در دولت شده است.
عارف صریحاً از نابرابری در مصرف بنزین، هزینه چند میلیارد دلاری، فاصله تولید و مصرف و مسئولیت دولت در برابر نسلهای آینده صحبت کرده و همزمان گفته عملکرد محیطزیستی کشور رضایتبخش نبوده است.
اما برای بازار و مردم یک تفکیک مهم باید حفظ شود: هشدار درباره ضرورت اصلاح با اعلام افزایش قیمت یکی نیست.
تا عصر شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵، تصمیم رسمی تازهای درباره نرخ بنزین اعلام نشده و دولت همچنان از بررسی چند سناریو سخن میگوید. بنابراین تیترهایی که از سخنان عارف نتیجه بگیرند «قیمت جدید بنزین مشخص شد» یا «گرانی بنزین قطعی شد»، جلوتر از اطلاعات رسمی حرکت میکنند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
