شوک جدید AFC به فوتبال ایران؛ آزادی و یادگار امام در خطر از دست دادن میزبانی آسیا

کنفدراسیون فوتبال آسیا در نسخه ۲۰۲۶ مقررات ورزشگاه‌های خود، استادیوم‌ها را در پنج رده A، B، C، D و E طبقه‌بندی کرده است؛ سطح A بالاترین و E پایین‌ترین درجه است. خود AFC تصریح کرده که هر رقابت می‌تواند در آیین‌نامه مسابقات، پیوست فنی یا ابلاغیه‌های جداگانه حداقل رده ورزشگاه موردنیاز را تعیین کند.

براساس گزارش تازه منتشرشده درباره الزامات فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۸، برای میزبانی لیگ نخبگان آسیا و لیگ قهرمانان آسیا ۲، ورزشگاه حداقل باید سطح B داشته باشد. این موضوع در شرایطی برای باشگاه‌های ایرانی اهمیت پیدا می‌کند که فرآیند صدور مجوزهای مربوط به فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۸ از چرخه جاری مجوز حرفه‌ای آغاز می‌شود.

نکته‌ای که باید دقیق‌تر بیان شود این است که نسخه ۲۰۲۶ مقررات ورزشگاه‌های AFC همین حالا هم اجرایی است. سند رسمی AFC می‌گوید این مقررات در ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ تصویب شده و برای همه مسابقات باشگاهی AFC از فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۷ به بعد کاربرد دارد. در مقابل، نسخه ۲۰۲۶ «مقررات صدور مجوز باشگاهی» مشخصاً برای اعطای مجوز حضور در مسابقات ۲۰۲۷-۲۰۲۸ به بعد اعمال می‌شود.

بنابراین مسئله‌ای برای آینده‌ای دور نیست؛ فرآیند انطباق باید همین حالا شروع شود.

ورزشگاه سطح B چه سقفی باید داشته باشد؟

مهم‌ترین بند برای فوتبال ایران ماده ۴۲ مقررات ورزشگاه‌هاست.

جدول رسمی AFC سه سطح از پوشش سقف را بررسی می‌کند: جایگاه اصلی، جایگاه روبه‌رو و کل صندلی‌ها.

در سطح B، سقف برای جایگاه اصلی و جایگاه مقابل آن الزامی است؛ اما مسقف بودن تمام صندلی‌های ورزشگاه فقط توصیه شده و اجبار نیست. در سطح A شرایط سخت‌تر می‌شود و کل صندلی‌های استادیوم نیز باید زیر سقف باشند.

این تفاوت بسیار مهم است.

پس مقررات جدید نمی‌گوید ورزشگاه آزادی یا یادگار امام برای رسیدن به سطح B باید یک سقف کامل مانند استادیوم‌های مدرن اروپا روی همه سکوها داشته باشند. اما دست‌کم دو ضلع طولی اصلی ورزشگاه باید الزامات پوشش سقف را برآورده کنند.

جزئیات فنی و میزان پوشش مورد قبول نیز در نهایت باید در بازرسی و ارزیابی AFC تعیین شود؛ بنابراین صرف وجود یک سایبان کوچک در بخش VIP لزوماً به معنی دریافت سطح B نیست.

آزادی دوباره باید بازسازی شود؟

بزرگ‌ترین علامت سؤال بدون تردید ورزشگاه آزادی است.

این ورزشگاه مدت‌هاست درگیر عملیات گسترده مقاوم‌سازی و نوسازی است. طی ماه‌های گذشته نصب صندلی‌ها، بازسازی فضاهای زیر سکو، سرویس‌های بهداشتی و بوفه‌ها، تعویض و بهسازی نورافکن‌ها و پروژه تعویض کامل چمن در دستور کار قرار گرفته است. بنابراین این گزاره که بازسازی آزادی صرفاً به «سکو و زیرسازی» محدود شده، تصویر کاملی از پروژه فعلی نیست.

با این حال یک مشکل جدی وجود دارد: بسیاری از کارهایی که اکنون انجام شده‌اند برای استانداردهای قبلی طراحی شده‌اند و بحث سقف در مقیاس موردنیاز AFC تازه به یک الزام جدی تبدیل شده است.

محمدعلی ثابت‌قدم، مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی، اول تیرماه امسال رسماً گفت امکان مسقف کردن آزادی وجود دارد و طراحی این پروژه در دست بررسی است. او همچنین تأیید کرد ابلاغیه AFC به وزارت ورزش رسیده، نقاط ضعف و قوت ورزشگاه‌های کشور بررسی شده و برای انطباق با استانداردهای جدید گزارش تهیه شده است.

یعنی خود متولی ورزشگاه آزادی هم از مسئله سقف آگاه است.

فقط سقف مشکل آزادی نیست

اگرچه اکنون سقف بیشترین توجه رسانه‌ای را جلب کرده، اما سطح B مجموعه‌ای از ده‌ها شرط فنی، امنیتی، رسانه‌ای و عملیاتی است.

طبق مقررات AFC، یک ورزشگاه سطح B حداقل باید ۱۰ هزار نفر ظرفیت داشته باشد. از این نظر آزادی و یادگار امام مشکلی ندارند. اما موضوع به ظرفیت خلاصه نمی‌شود.

برای مثال ورزشگاه سطح B باید امکانات رسانه‌ای متناسب، مرکز رسانه و جایگاه خبرنگاران با ظرفیت تعیین‌شده، اتاق‌های تیم‌ها و داوران، زیرساخت فناوری اطلاعات، مسیرهای کنترل‌شده ورود، امکانات پزشکی، فضای کنترل دوپینگ، سیستم‌های امنیتی و الزامات متعدد دیگری داشته باشد. AFC برای سطح B حداقل ظرفیت مرکز رسانه و جایگاه رسانه را نیز ۱۰۰ نفر تعیین کرده است.

اتفاقاً علی دهقانی، مسئول مسابقات بین‌المللی فدراسیون فوتبال، همین ماه گفته بود در آزادی هنوز برخی الزام‌ها از جمله اتاق داوران، میکسدزون، اتاق VAR و بعضی فضاهای موردنیاز آماده نیستند. گزارش‌های پروژه نیز نشان می‌دهد بازسازی ورزشگاه همچنان ادامه دارد.

بنابراین نصب سقف به‌تنهایی آزادی را به یک ورزشگاه کاملاً آماده AFC تبدیل نخواهد کرد.

یادگار امام تبریز هم به دردسر می‌افتد؟

ورزشگاه یادگار امام یکی دیگر از گزینه‌های اصلی میزبانی ایران در آسیاست.

از نظر ظرفیت، استادیوم تبریز به‌راحتی شرط حداقل ۱۰ هزار نفر سطح B را پشت سر می‌گذارد، اما وضعیت پوشش سقف در دو ضلع اصلی باید با معیار دقیق AFC بررسی شود.

تصاویر فعلی استادیوم نشان می‌دهد ساختار ورزشگاه یادگار امام مانند بسیاری از ورزشگاه‌های نسل قدیمی ایران، پوشش گسترده و پیوسته روی دو ضلع طولی ندارد. به همین دلیل حتی اگر بخش‌هایی از جایگاه ویژه دارای پوشش باشند، دریافت تأیید سطح B به ارزیابی رسمی AFC و احتمالاً اقدامات عمرانی وابسته خواهد بود.

جالب اینکه ورزشگاه یادگار امام همین تابستان برای مسابقات لیگ برتر آماده‌سازی شده و مدیران مجموعه از رفع نواقص، آماده بودن چمن و بهسازی بخش‌های مختلف خبر داده‌اند.

اما «آماده میزبانی لیگ برتر بودن» با «سطح B آسیا» دو مفهوم متفاوت است.

ورزشگاه شهر قدس گزینه جایگزین می‌ماند؟

ورزشگاه شهدای شهر قدس طی دوره دوری استقلال و پرسپولیس از آزادی یکی از ورزشگاه‌های مهم فوتبال تهران بوده است.

این ورزشگاه نیز ممکن است از نظر برخی امکانات داخلی امکان میزبانی مسابقات بزرگ را داشته باشد، اما الزام جدید سقف می‌تواند وضعیت آن را نیز پیچیده کند.

در واقع مشکل فوتبال ایران این نیست که یک ورزشگاه خاص باید بازسازی شود؛ شبکه ورزشگاه‌های جایگزین نیز باید استاندارد شوند.

اگر استقلال، پرسپولیس یا تیم دیگری سهمیه آسیایی بگیرد و ورزشگاه اصلی آن تأیید نشود، باشگاه باید ورزشگاه دیگری را به AFC معرفی کند. اگر گزینه‌های جایگزین هم سطح B نداشته باشند، انتخاب‌ها بسیار محدود خواهد شد و حتی احتمال ادامه میزبانی در کشورهای ثالث مطرح می‌شود.

ایران فصل بعد چند سهمیه آسیایی دارد؟

اهمیت این بحران وقتی بیشتر مشخص می‌شود که جدول رسمی سهمیه‌های فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۸ را ببینیم.

AFC برای ایران سه سهمیه مستقیم لیگ نخبگان آسیا و یک سهمیه مستقیم لیگ قهرمانان آسیا ۲ تعیین کرده است؛ یعنی چهار باشگاه ایرانی می‌توانند مستقیماً در دو سطح بالای فوتبال باشگاهی قاره حضور داشته باشند، مشروط به احراز معیارهای ورزشی و مجوز حرفه‌ای.

ایران در جدول منطقه غرب پشت سر عربستان و امارات در جایگاه سوم قرار گرفته است.

این سهمیه در مقایسه با شرایط فعلی اهمیت ویژه‌ای دارد. فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۷ استقلال و تراکتور در لیگ نخبگان و گل‌گهر در لیگ قهرمانان آسیا ۲ حضور دارند؛ اما در فصل بعد تعداد نمایندگان ایران در سطح اول به سه تیم افزایش می‌یابد.

یعنی درست زمانی که فوتبال ایران فرصت بیشتری برای حضور در بالاترین سطح آسیا به دست آورده، زیرساخت ورزشگاه‌ها می‌تواند تبدیل به نقطه ضعف اصلی شود.

سلب میزبانی امسال، بحران زیرساختی را موقتاً پنهان کرده است

یک تناقض جالب در فصل جاری وجود دارد.

نمایندگان ایران در رقابت‌های آسیایی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ فعلاً اجازه برگزاری بازی‌های خانگی در داخل کشور را ندارند و باید از ورزشگاه‌های کشورهای ثالث استفاده کنند.

تراکتور عمان را برای مسابقات خانگی خود انتخاب کرده و گل‌گهر نیز بازی‌های لیگ قهرمانان آسیا ۲ را در تاجیکستان برگزار خواهد کرد. درباره استقلال نیز ورزشگاه بصره عراق یکی از گزینه‌های اصلی معرفی شده بود.

در نتیجه مشکل استاندارد داخلی ورزشگاه‌ها در این فصل عملاً کمتر به چشم می‌آید؛ چون مسابقات آسیایی اصلاً در آزادی، یادگار امام یا سیرجان برگزار نمی‌شوند.

اما این شرایط نباید باعث تعلل شود.

اگر در فصل آینده محدودیت میزبانی برداشته شود، باشگاه‌های ایرانی باید ورزشگاهی داشته باشند که AFC آن را تأیید کند؛ و آن زمان دیگر نمی‌توان در فاصله چند هفته سقف یک استادیوم یا زیرساخت‌های گسترده رسانه‌ای و امنیتی آن را ایجاد کرد.

آیا آزادی ممکن است میزبانی آسیایی را از دست بدهد؟

در وضعیت فعلی نمی‌توان با قطعیت گفت آزادی، یادگار امام یا شهر قدس «رد شده‌اند».

AFC هنوز نتیجه بازرسی نهایی این ورزشگاه‌ها برای فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۸ را اعلام نکرده و خود مقررات نیز امکان بررسی، تأیید و در برخی موارد اعطای استثنا توسط کنفدراسیون را پیش‌بینی کرده است.

اما خطر کاملاً واقعی است.

وجود سقف در جایگاه اصلی و روبه‌رو برای سطح B یک توصیه نیست، بلکه در جدول رسمی با علامت الزام مشخص شده است. از سوی دیگر، باشگاه‌ها در فرآیند صدور مجوز موظف‌اند ورزشگاهی در اختیار داشته باشند که مطابق مقررات AFC باشد و مورد تأیید مرجع صدور مجوز قرار بگیرد.

به همین دلیل مسئله فقط به وزارت ورزش مربوط نیست؛ باشگاه‌ها نیز نمی‌توانند تا زمان مشخص شدن قهرمان لیگ یا سهمیه آسیایی منتظر بمانند.

بزرگ‌ترین فرصت آسیایی ایران با یک تهدید زیرساختی

فوتبال ایران در فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۸ از نظر تعداد سهمیه در موقعیتی مطلوب قرار گرفته است: سه نماینده مستقیم در لیگ نخبگان و یک نماینده در لیگ قهرمانان آسیا ۲.

اما سهمیه روی کاغذ یک چیز است و توانایی میزبانی استاندارد چیز دیگر.

طی سال‌های اخیر بارها بحث چمن، نور، VAR، سکو، گیت، جایگاه خبرنگاران و اتاق‌های ورزشگاه‌های ایران مطرح شده بود. حالا AFC یک مؤلفه عمرانی پرهزینه‌تر را نیز وارد معادله کرده است: سقف.

ورزشگاه سطح B باید در دو ضلع اصلی پوشش سقف داشته باشد؛ آزادی هنوز پروژه تکمیل بازسازی و چمن را پشت سر می‌گذارد، یادگار امام نیازمند ارزیابی فنی تازه است و شهر قدس نیز نمی‌تواند صرفاً به دلیل میزبانی مسابقات لیگ برتر خود را واجد استاندارد آسیایی بداند.

فصل بعد ایران چهار سهمیه دارد؛ اما سؤال اساسی این است: وقتی میزبانی دوباره به داخل کشور برگردد، آیا چهار نماینده ایران ورزشگاهی برای استفاده از این امتیاز بزرگ خواهند داشت؟

اگر پاسخ قرار است مثبت باشد، پروژه استانداردسازی باید از همین امروز شروع شود؛ زیرا ساخت سقف و زیرساخت‌های سطح B کاری نیست که چند هفته مانده به شروع لیگ نخبگان بتوان با یک نامه و چند تعمیر موقت حلش کرد.