قیمت برنج هندی امروز ۲ شهریور ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۳.۳ میلیون تومان رسید | چرا مردم از برنج ایرانی فاصله می‌گیرند؟

بازار برنج در ماه‌های اخیر یکی از ملموس‌ترین نمونه‌های تغییر رفتار مصرف‌کننده زیر فشار تورم بوده است. محصولی که برای بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی جزو اقلام ثابت سبد غذایی است، حالا در انواع مرغوب داخلی به سطحی از قیمت رسیده که خرید مستمر آن برای بسیاری از مصرف‌کنندگان دشوار شده است.

گزارش تازه بازار نشان می‌دهد برنج طارم هاشمی در برخی خرده‌فروشی‌ها به حدود کیلویی ۵۷۵ هزار تومان رسیده و حتی ارقام اقتصادی‌تر داخلی مانند شیرودی با قیمت حدود ۳۹۹ هزار تومان عرضه می‌شوند. در مقابل، قیمت برخی برنج‌های وارداتی هندی در محدوده کیلویی ۲۸۲ تا ۳۳۰ هزار تومان قرار گرفته است. همین شکاف قیمتی، دلیل اصلی حرکت بخشی از تقاضا از برنج ممتاز ایرانی به سمت محصولات وارداتی است.

قیمت برنج هندی امروز ۲ شهریور ۱۴۰۵ چقدر است؟

بر اساس آخرین رصد بازار در روز دوشنبه ۲ شهریور، سه نمونه از برنج هندی دانه‌بلند ۱۱۲۱ با این قیمت‌ها عرضه شده‌اند:

بنابراین قیمت هر کیلو از این محصولات تقریباً بین ۲۸۲ تا ۳۳۰ هزار تومان تمام می‌شود. این ارقام قیمت‌های مشاهده‌شده در بازار هستند و بسته به فروشگاه، شهر، تاریخ خرید و نوع عرضه می‌توانند متفاوت باشند و نباید آنها را نرخ رسمی و یکسان کشوری تلقی کرد.

اما نکته مهم در خود عددهاست. در مقایسه با نرخ حدود ۵۷۵ هزار تومانی برنج طارم هاشمی، نمونه‌های هندی این فهرست تقریباً ۴۳ تا ۵۱ درصد ارزان‌تر تمام می‌شوند. چنین اختلافی برای خانواده‌ای که در ماه چند کیلو برنج مصرف می‌کند، می‌تواند به چند میلیون تومان تفاوت در هزینه ماهانه منجر شود.

چرا خانوارها به سمت برنج هندی می‌روند؟

علت اصلی را باید در کاهش قدرت خرید جست‌وجو کرد.

برنج ایرانی ممتاز همچنان برای بسیاری از مصرف‌کنندگان از نظر عطر، طعم و کیفیت انتخاب اول است؛ اما افزایش قیمت باعث شده ترجیح مصرف‌کننده الزاماً به خرید منجر نشود. وقتی قیمت یک کیلو برنج ممتاز داخلی به بیش از نیم میلیون تومان می‌رسد، خانواده‌ای که با محدودیت بودجه روبه‌رو است ناچار می‌شود میان کیفیت مطلوب و هزینه قابل پرداخت یکی را انتخاب کند.

گزارش تازه خبرگزاری مهر نیز به همین تغییر رفتار اشاره دارد. فعالان بازار می‌گویند کاهش توان مالی باعث شده بخشی از مصرف‌کنندگان مقدار خرید خود را پایین بیاورند و گروه دیگری به برنج‌های پرمحصول داخلی، برنج شکسته یا انواع وارداتی روی بیاورند. در نتیجه رکود به‌ویژه در بازار برخی ارقام گران‌قیمت و کیفی شمال کشور بیشتر شده است.

این اتفاق معنای مهم‌تری دارد: بازار برنج ایران در حال تفکیک شدید بر اساس درآمد خانوار است.

برنج ممتاز ایرانی بیش از گذشته به کالایی برای خانوارهایی با قدرت خرید بالاتر تبدیل می‌شود و برنج هندی، پاکستانی و ارقام اقتصادی داخلی سهم بیشتری از سفره طبقه متوسط و گروه‌های کم‌درآمد می‌گیرند.

حتی برنج هندی هم دیگر ارزان نیست

با این حال، اینکه برنج هندی از برنج ایرانی ارزان‌تر است به معنای ارزان بودن آن نیست.

کیسه ۱۰ کیلویی ۲.۸ تا ۳.۳ میلیون تومانی برای بخش مهمی از خانوارها همچنان هزینه قابل توجهی محسوب می‌شود. تازه‌ترین گزارش بازار نشان می‌دهد برنج هندی دانه متوسط «حیات» حدود ۳ میلیون و ۵۰ هزار تومان و برنج هندی ۱۱۲۱ «خاطره» حدود ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان به ازای هر کیسه ۱۰ کیلویی نیز مشاهده شده است. برنج پاکستانی ۳۸۶ هم در محدوده ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان گزارش شده است.

بنابراین بازار عملاً با یک جابه‌جایی نسبی روبه‌رو است: محصولی که زمانی گزینه ارزان سفره محسوب می‌شد، خودش چند میلیون تومان قیمت دارد، اما چون برنج ممتاز داخلی بسیار گران‌تر شده، همچنان اقتصادی‌تر به نظر می‌رسد.

هند چرا برای بازار برنج ایران مهم است؟

وابستگی بازار برنج وارداتی ایران به هند قابل توجه است. معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی در تیرماه اعلام کرده بود حدود ۷۰ درصد برنج وارداتی ایران از هند تأمین می‌شود. در همان مقطع، به دلیل اختلال در حمل‌ونقل دریایی جنوب کشور، حجم واردات ماهانه که پیش از آن حدود ۱۱۰ هزار تن بود، در مقطعی به تنها ۱۵ تا ۲۰ هزار تن کاهش یافته بود. پس از بهبود شرایط، بارگیری مجدد از هند آغاز شد.

همین اعداد توضیح می‌دهد که چرا هر مشکل در تجارت با هند، حمل‌ونقل دریایی، تخصیص ارز یا ترخیص کالا می‌تواند مستقیماً بر قیمت بازار ایران اثر بگذارد.

برنج وارداتی دیگر فقط مکمل بازار نیست؛ در عمل بخشی از کسری ساختاری تولید و تقاضای کشور را پوشش می‌دهد.

دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران نیاز ماهانه کشور به برنج وارداتی را به‌طور متوسط ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن اعلام کرده و گفته است در برخی ماه‌های پرتقاضا این رقم می‌تواند به ۲۰۰ هزار تن برسد. برآورد این انجمن از نیاز سالانه واردات نیز حدود ۱.۵ میلیون تن است.

گره ارزی برنج وارداتی؛ خطر بعدی بازار

مسئله فقط میزان واردات نیست. تأمین ارز به یکی از مهم‌ترین ریسک‌های قیمت برنج خارجی تبدیل شده است.

دبیر انجمن واردکنندگان گفته تغییر نرخ ارز مورد استفاده برای واردات برنج، افزایش حقوق گمرکی، مالیات، هزینه حمل‌ونقل و سوخت، قیمت تمام‌شده محصول وارداتی را بالا برده است. این انجمن همچنین از مطالبات ارزی حدود یک میلیارد یورویی واردکنندگان و تأخیر طولانی در تعیین تکلیف آن خبر داده است.

از سوی دیگر، گزارش‌های تازه بازار از کاهش بیش از ۵۰ درصدی حجم واردات در مقایسه با سال گذشته و دشواری‌های حمل‌ونقل بین‌المللی حکایت دارند. اگر این وضعیت طولانی شود، بازاری که اکنون برای فرار از قیمت بالای برنج داخلی بیشتر به نمونه خارجی متکی شده است، ممکن است با فشار تازه‌ای در سمت عرضه مواجه شود.

به بیان ساده، هرچه خانوارهای بیشتری به برنج هندی روی بیاورند، اهمیت تأمین بدون وقفه آن نیز بیشتر می‌شود.

واردات می‌تواند قیمت برنج ایرانی را پایین بیاورد؟

این پرسش اکنون یکی از مهم‌ترین موضوعات بازار است.

دولت در مقاطعی برای تنظیم بازار اجازه واردات برنج در فصل برداشت را داده، اما تاکنون افت مورد انتظار در قیمت خرده‌فروشی برنج داخلی به‌طور کامل مشاهده نشده است. گزارش مهر نشان می‌دهد قیمت عمده‌فروشی در مبدأ تولید در بهار حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش یافته و به محدوده کیلویی ۲۷۰ تا ۳۰۰ هزار تومان رسیده بود، اما این کاهش با همان شدت به بازار خرده‌فروشی منتقل نشد.

این فاصله میان قیمت تولیدکننده، عمده‌فروشی و خرده‌فروشی بار دیگر نقش شبکه توزیع را در کانون توجه قرار می‌دهد. واردات بیشتر در صورتی می‌تواند به کاهش قیمت مصرف‌کننده کمک کند که کالا با سرعت و هزینه منطقی وارد شبکه شود و رقابت واقعی در بازار شکل بگیرد.

سفره ایرانی در حال تغییر است؟

احتمالاً مهم‌ترین پیام اعداد امروز همین است.

وقتی یک خانواده برای خرید ۱۰ کیلو برنج ممتاز ایرانی با نرخ کیلویی ۵۷۵ هزار تومان باید حدود ۵ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان هزینه کند، اما یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج هندی بین ۲.۸ تا ۳.۳ میلیون تومان قابل تهیه است، اختلاف دیگر جزئی نیست. برای بسیاری از خانوارها این فاصله مستقیماً تصمیم خرید را تعیین می‌کند.

اگر قیمت برنج ایرانی در سطوح فعلی باقی بماند و درآمد خانوار متناسب با آن افزایش پیدا نکند، حرکت به سمت برنج‌های وارداتی و ارقام ارزان‌تر می‌تواند از یک واکنش موقت به تورم، به تغییری ساختاری در الگوی مصرف تبدیل شود.

از اینجا به بعد، سه متغیر مسیر بازار را تعیین می‌کنند: قیمت محصول جدید برنج ایرانی، حجم و استمرار واردات و وضعیت ارز.

فعلاً نتیجه برای مصرف‌کننده روشن است؛ برنج هندی دیگر کالای ارزانی نیست، اما در بازاری که قیمت برخی انواع برنج ایرانی به مرز ۶۰۰ هزار تومان در هر کیلو نزدیک شده، برای بسیاری از خانوارها همچنان گزینه‌ای است که با بودجه آنها سازگاری بیشتری دارد.